Bỏ ngân hàng về giữ lửa nghề mộc: Áp lực của thế hệ thứ ba và bài toán sinh tồn

Với doanh thu 5 tỷ đồng mỗi năm, xưởng mộc này không chỉ là câu chuyện cha truyền con nối, mà còn là cuộc chiến cam go với bài toán thuế phí và sự khốc liệt của thị trường thời đại công nghệ số.

Chuyện tiếp biến nghề mộc: Từ tấm bằng đại học đến "thẻ bài" OCOP

Trong căn xưởng rộng hàng trăm mét vuông tại làng nghề Liên Hà (xã Ô Diên, Hà Nội), tiếng máy xẻ, máy bào vang lên không dứt. Anh Nguyễn Sĩ Quang (sinh năm 1976), chủ xưởng mộc có thâm niên 28 năm, vừa kiểm tra những tấm ván gỗ Tech Veneer vừa chia sẻ về hành trình giữ nghiệp lớn của gia đình.

Gia đình anh Quang đã có 28 năm gắn bó mật thiết với nghiệp mộc, riêng khu xưởng hiện tại cũng đã vận hành ổn định hơn một thập kỷ. Với anh, tài sản quý giá nhất không phải là dàn máy móc tiền tỷ hay những lô gỗ quý chất đầy kho, mà chính là sự trở về của cậu con trai.

Đã từng có lúc anh nghĩ lửa nghề sẽ tắt khi thế hệ trẻ ngày nay thường hướng về những công việc văn phòng máy lạnh, nhàn hạ. Con trai anh, sau khi tốt nghiệp đại học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng và đã có 1-2 năm bám trụ với các con số tại Thủ đô, cuối cùng vẫn quyết định gác lại tấm bằng cử nhân để về "đầu quân" cho xưởng của cha. Sức hút từ mùi gỗ ngai ngái và trách nhiệm với tổ tiên đã kéo người trẻ trở lại với bàn xẻ, máy bào.

Sự xuất hiện của thế hệ thứ ba không chỉ mang lại nhân lực mà còn thổi một luồng gió mới vào cách vận hành xưởng mộc truyền thống. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các tụ điểm bán lẻ lâu đời nhưng đang dần mai một như Đê La Thành, hàng hóa của xưởng giờ đây đã phủ sóng khắp các tỉnh thành thông qua mạng lưới đại lý dày đặc.

Đặc biệt, "cú hích" chuyển đổi số đã giúp xưởng thoát ly khỏi lối bán hàng thụ động. Dưới sự quản lý của vợ và con trai anh, các kênh bán hàng online qua Zalo, Facebook trở thành "cánh tay nối dài" đưa sản phẩm đến tận tay người tiêu dùng.

Bên cạnh việc đổi mới cách tiếp cận thị trường, anh Quang vẫn giữ vững một quy trình sản xuất khoa học và thực chất. Với tổng diện tích nhà xưởng và kho bãi lên đến gần 900m², anh duy trì chiến lược tích trữ nguyên liệu theo kiểu "gối đầu".

Những lô gỗ đẹp, hiếm, anh thường mua tích trữ sẵn trong kho từ 1-2 năm mới đem ra sử dụng để đảm bảo gỗ đã đạt độ ổn định cao nhất, không còn co ngót. "Làm nghề này, cái tâm nằm ở chất gỗ. Mình phải nhìn xa, tích trữ từ lúc gỗ còn rẻ, còn sẵn thì mới mong có lời và giữ được khách," anh Quang chia sẻ.

Bước ngoặt lớn nhất trong việc khẳng định thương hiệu chính là việc anh đưa 5 dòng sản phẩm chủ lực bao gồm tủ quần áo, giường và bàn phấn tham gia chương trình OCOP. Sau khi đạt chứng nhận cấp tỉnh, những sản phẩm này như có thêm một "thẻ bài" niềm tin.

Khách hàng ở xa, dù chưa một lần đến xưởng, chỉ cần nhìn thấy chứng nhận OCOP là yên tâm đặt hàng. Mỗi sản phẩm xuất xưởng là sự kết tinh của kỹ thuật kết hợp: khung cánh bằng gỗ thịt dày dặn 2,2 phân để đảm bảo độ chịu lực, còn các tấm lớn dùng gỗ Tech phủ Veneer để chống cong vênh, tạo bề mặt vân gỗ tự nhiên tuyệt đẹp. Độ bền lên tới 30 năm chính là lời cam kết đanh thép nhất của anh giữa làn sóng hàng gỗ ép kém chất lượng đang tràn lan trên thị trường.

Nghề lấy công làm lãi và "nút thắt" tài chính nơi làng nghề

Thế nhưng, đằng sau những con số doanh thu hàng tỷ đồng và danh tiếng OCOP là một thực tế khắc nghiệt của nghề mộc: lấy công làm lãi. Mỗi người thợ nhận khoán tại xưởng anh Quang có thể kiếm được trung bình 20 triệu đồng mỗi tháng - mức thu nhập đáng mơ ước ở vùng nông thôn.

Nhưng để có được con số đó, họ phải đánh đổi bằng sức lao động phi thường, làm việc cường độ cao từ 7 giờ sáng đến tận đêm khuya, có khi 12-14 tiếng mỗi ngày để kịp tiến độ đơn hàng. Những người thợ mộc Liên Hà đang vắt kiệt sức lực giữa bụi bặm và tiếng ồn để đổi lấy cuộc sống ấm no cho gia đình.

Rủi ro trong nghề cũng luôn thường trực và khốc liệt. Anh Quang không bao giờ quên vụ hỏa hoạn kinh hoàng cách đây 5 năm. Ngọn lửa cháy lan từ xưởng lân cận đã thiêu rụi tài sản, máy móc, gây thiệt hại gần 1 tỷ đồng chỉ trong chớp mắt.

Đó là bài học đắt giá, là nỗi đau thấu tim khiến anh phải dồn toàn lực đầu tư hệ thống phòng cháy chữa cháy bài bản theo đúng quy chuẩn hiện nay. Với anh, bảo vệ khu xưởng không chỉ là bảo vệ tài sản, mà còn là bảo vệ "nồi cơm" của hàng chục lao động đang nương tựa vào mình.

Tuy nhiên, hỏa hoạn dù đáng sợ nhưng vẫn có thể phòng tránh, nhưng cân đối thu chi hàng tháng khiến người chủ xưởng trăn trở mỗi đêm. Dù doanh thu hàng năm đạt mức 4-5 tỷ đồng, nhưng khi bóc tách thực tế, lợi nhuận ròng của gia đình chỉ còn khoảng 40-50 triệu đồng mỗi tháng.

Đây là con số cực kỳ khiêm tốn nếu đặt lên bàn cân so với khối lượng vốn khổng lồ và sức lao động bỏ ra. "Nút thắt" tài chính đang thắt chặt hơn bao giờ hết khi lãi suất vay ngân hàng duy trì mức 9-10%/năm trên khoản nợ 2 tỷ đồng tại ngân hàng ACB. Mỗi tháng, chỉ riêng tiền lãi đã ngốn đi một phần không nhỏ doanh thu.

Khó khăn chồng chất khi chính sách thuế có sự thay đổi lớn. Từ mức thuế khoán cố định vài trăm ngàn đồng mỗi tháng trước đây, nay hộ sản xuất như anh phải đối mặt với mức thuế doanh thu 4,5%.

Điều này đồng nghĩa với việc cứ mỗi 1 tỷ đồng doanh thu, anh phải nộp 45 triệu đồng tiền thuế, bất luận chi phí nguyên liệu và nhân công tăng cao thế nào. Với một ngành hàng có biên độ lợi nhuận mỏng như đồ gỗ nội thất, đây thực sự là một bài toán sinh tồn.

"Chúng tôi làm nghề bằng cái tâm, nhưng cái tâm đôi khi không thắng nổi những con số trên giấy tờ. Thuế tăng, lãi suất cao, trong khi giá bán không thể tăng vì sự cạnh tranh quá lớn", anh Quang trầm tư.

Kết thúc cuộc trò chuyện, ánh mắt anh Quang vẫn ánh lên tia hy vọng khi ấp ủ dự định mở rộng thêm khu kho bãi để tích trữ nguyên liệu, chuẩn bị cho những đơn hàng lớn hơn.

Những người thợ mộc ở Liên Hà, dù đang đối mặt với những "nút thắt" tài chính ngặt nghèo, vẫn đang từng ngày kiên trì giữ lửa nghề. Họ gửi gắm hy vọng vào những chính sách hỗ trợ thiết thực hơn từ các cơ quan chức năng, để làng nghề truyền thống không bị nhấn chìm giữa dòng chảy khắc nghiệt của thị trường./.