Đời sống văn hóa

Bạn thi nhân bên Đầm Én - Nha Trang

Lê Đức Dương • 07:24 12/12/2025

Khởi nguồn từ thành Bình Định bên dòng sông Côn, lớn lên trong tình thơ của bốn thi nhân mà người đời gọi là “tứ linh”, với danh vọng thật ấn tượng “Bàn Thành tứ hữu”: Hàn Mặc Tử (long), Chế Lan Viên (phượng), Yến Lan (lân) và Quách Tấn (quy). Họ đã gắn bó với nhau bằng tất cả tấm lòng trong sáng, lãng mạn từ thuở hoa niên cho đến khi bay về trời như cánh mai mùa xuân.

Trong đó có những ngày tháng bên Đầm Én - khu vực Chợ Đầm Nha Trang bây giờ, ở vườn mận “Mùa cổ điển” của thi sĩ đại ca Quách Tấn, họ đã sống với nhau những ngày thật đáng nhớ.

Năm 1937, Quách Tấn từ Đà Lạt về Nha Trang và ở trong ngôi nhà rất duyên, có tên 12 Bến Chợ. Ngôi nhà nằm bên bờ đầm nước Cù Đàm (còn được gọi là Đầm Én) vì mỗi độ xuân về, chim én lại bay ngát trời. Người ta thường nghĩ Quách Tấn là thi nhân nổi tiếng nên khi chọn nhà đã đặt tên theo chất thơ của mình (Hoài Thanh gọi ông là “sứ giả của Đường thi”), nhưng thực tế không phải vậy. Con đường Bến Chợ là một trong những con đường cổ nhất của Nha Trang, chạy men theo đầm nước. Người Pháp cũng gọi con đường này là Quai du Marché (nghĩa là Bến Chợ). Mười hai bến chợ tương ứng với mười hai bến quanh đầm: Cá, Đình, Lồ ô, Gỗ, Cỏ, Dưa, Mía, Gốm, Than, Củi, Chiếu và Hà Ra. Vì đầm thông thương với dòng sông Cái, nên nơi đây từng là thương cảng dân dã của người Nha Trang và thành cổ Diên Khánh.

nha-tho-che-lan-vien.jpg
Nhà thơ Chế Lan Viên

Chỉ có điều, những ngẫu nhiên thật kỳ lạ lại trùng hợp với Quách Tấn. Đầm Cù Đàm có huyền tích về con rùa, mà trong nhóm “tứ hữu” Quách Tấn lại mang danh Quy. Còn ngôi nhà 12 Bến Chợ trước đó là một căn biệt thự của một vị đốc học từng là người “trải chiếu đãi khách hiền”, tiếp đón nhiều trí sĩ danh tiếng đương thời như Phan Bội Châu, Trần Quý Cáp, Huỳnh Thúc Kháng... khi các vị ghé thăm Nha Trang.

Trong nhóm tứ hữu, Quách Tấn là người lớn tuổi nhất (sinh năm 1910, thọ nhất), tiếp đến là Hàn Mặc Tử (1912), Yến Lan (1918) và Chế Lan Viên (1920). Hai người quê Bình Định là Quách Tấn và Yến Lan, còn Hàn Mặc Tử quê Quảng Bình và Chế Lan Viên sinh tại Quảng Trị. Cả bốn đều gắn bó, yêu thơ văn từ thời học Thành Chung (cấp II ngày nay) ở Bình Định.

nha-tho-han-mac-tu.jpg
Nhà thơ Hàn Mặc Tử

Vì sao nhóm lại có tên “Bàn Thành tứ hữu”? Theo lời kể của Quách Tấn và Yến Lan, bốn người bạn thường leo lên gác lầu cổng thành Bình Định (nay là chợ Bình Định, huyện An Nhơn) ngồi ngâm nga thơ phú. “Bàn Thành” là vùng An Nhơn có thành Đồ Bàn (còn gọi là thành Hoàng Đế) - nơi vua Tây Sơn Nguyễn Nhạc từng đóng đô, xa xưa hơn là thành cổ của vương quốc Chăm Pa. Thực ra, tên nhóm không phải do bốn “tiểu thi nhân” tự đặt mà do một người bạn văn là Trần Thống ngưỡng mộ đặt rồi lan truyền trong làng thơ Bình Định. Hơi tiếc rằng cách thành Bình Định không xa về phía đông, bên bờ sông nhỏ làng Gò Bồi (Tuy Phước), khi ấy có một thiên tài thơ là Xuân Diệu (sinh năm 1916), nhưng vì duyên chưa gặp nên không kết nối.

Cũng như những con thuyền và cánh én, nhiều bạn hữu của Quách Tấn thường ghé 12 Bến Chợ chơi. Riêng với Chế Lan Viên và Yến Lan, Quách Tấn dành một tình yêu thương rất đặc biệt, đúng nghĩa “tình thơ cổ điển”. Đây là thời điểm Quách Tấn có điều kiện kinh tế để giúp đỡ bạn. Hằng năm, cứ dịp hè Chế và Yến lại vào ở với Quách Tấn cho đến đầu thu mới trở về Bình Định dạy học. Ở Nha Trang, ba anh em thường cùng du ngoạn thành cổ Diên Khánh, vịnh Cam Ranh. Có khi họ theo Chế Lan Viên đi tận miền Chăm Phan Rang để thỏa chí tang bồng. Ngôi nhà 12 Bến Chợ lại ở vị trí hữu tình, nhìn ra đầm nước, xa xa là Tháp Bà. Yến Lan từng đùa: “Chế đi đâu cũng có Tháp Chàm theo, mà vẫn sầu!”. Rồi cả nhóm lên thuyền đi ngược sông, uống rượu ngắm trăng, chẳng khác gì thuở gác chân trên vọng lâu thành Bình Định năm xưa.

nha-tho-quach-tan.jpg
Nhà thơ Quách Tấn

Rất tiếc cho nhị đệ Hàn Mặc Tử. Khi Quách Tấn an cư lạc nghiệp thì Hàn lại ở vào giai đoạn bi thương nhất đời mình tại bãi biển vắng Quy Hòa, phía bắc Gành Ráng (Quy Nhơn). Chỉ còn bệnh nhân Nguyễn Trọng Trí (tên thật của Hàn) vật vã đau đớn khi trăng lên:

“Ta muốn hồn trào ra đầu ngọn bút...”
Khác hẳn những năm tháng êm đềm thuở trước:
“Một chiều xanh, một chiều xanh huyền hoặc
Sáng bao la vây lút cõi thiên không.”

Những năm đó, Quách Tấn vẫn dành một phần lương công chức gửi thăm nuôi bạn và một đại huynh khác là Tản Đà tiên sinh, vì những năm cuối đời, cụ Tản Đà rất vất vả (mất năm 1939). Có lẽ việc lớn nhất Quách Tấn làm cho Hàn Mặc Tử là sau này ông đứng ra cải táng mộ Hàn từ Quy Hòa ra lưng đồi Gành Ráng, vị trí đẹp nhất Quy Nhơn. Từ đó, Hàn Mặc Tử trở thành một trong những thi nhân được an nghỉ nơi có cảnh quan phong thủy đẹp bậc nhất Việt Nam, nay là danh thắng du lịch. Ở nơi ấy, như thể Hàn được “thả hồn” vào trời đất:

“Ngửa mặt trông cao, cầu nguyện trắng không gian
Để vừa dâng, vừa hiệp bốn mùa xuân
Nở một lượt giàu sang hơn Thượng Đế.”

Cùng với đó, Quách Tấn đã quản lý toàn bộ di cảo của Hàn để sau này Chế Lan Viên làm tuyển tập đưa Hàn lên trời xanh, chói lọi trong làng thi ca Việt.

Với Quách Tấn, chính Chế Lan Viên đã hết lời ca tụng tập thơ “Mùa cổ điển” của bạn, dù “chưa làm thơ Đường” (chữ của Hoài Thanh), trong bối cảnh những tranh luận gay gắt về thơ mới và thơ cũ. “Mùa cổ điển” đánh dấu một thời đại thi ca (cũ). Sau ngày giải phóng, người đầu tiên Chế Lan Viên và Yến Lan tìm đến là Quách Tấn, mặc dù thời thế đã nhiều đổi thay. Đầm Én không còn, bị lấp để xây Chợ Đầm. Ngôi nhà 12 Bến Chợ cũng chìm khuất giữa sự ồn ào, chật hẹp của khu chợ. Trong những giờ phút khó khăn ấy, Quách Tấn luôn được hai người bạn bên cạnh động viên để tiếp tục “mùa cổ điển”.
Trước đó, vì đất nước chưa thống nhất, hễ có cuốn thơ nào in ra, Quách Tấn đều gửi cho Chế và Yến qua đường vòng sang Pháp rồi từ Pháp chuyển về Hà Nội. Qua radio, ông thỉnh thoảng vẫn nghe thơ của hai người bạn. Ngày cuối cùng của Chế Lan Viên trong bệnh viện có vòng tay thân ái của Quách Tấn - người lặn lội từ Nha Trang vào thăm.

Trở lại mảnh vườn 12 Bến Chợ: khi Hàn Mặc Tử mất, Quách Tấn trồng một cây mận có ba cành vươn ra ba hướng. Khi Chế Lan Viên và Yến Lan đến chơi, ngồi uống trà, Quách Tấn chỉ vào cây mận và nói đùa: “Đó là hiện thân của ba đứa chúng mình đó”.

Qua mấy chục năm, cây mận vẫn tươi tốt, sai quả. Bỗng một ngày, một cành héo. Vài ngày sau, tin Chế Lan Viên mất. Khi Quách Tấn mất, một trong hai cành còn lại gãy. Đến khi Yến Lan qua đời, cành cuối cùng cũng héo khô.

Trên bàn thờ Quách Tấn hiện còn một khúc gỗ mận, tượng trưng cho tình bạn trong trẻo như hoa mận, hồng tươi như màu quả dưới tán lá xanh.

Ngõ trúc và vườn mai đã xa mờ, nhưng bầu trời xuân vẫn xanh thẳm./.

Bài liên quan
(0) Bình luận
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Gặp gỡ kỳ lạ tại "Gió Gió Mây Mây": Múa cổ ngàn năm "bén duyên" nghệ thuật đương đại thế giới
    Nằm trong chuỗi chương trình “Hà Nội Sáng Đèn” (Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026), dự án “Gió Gió Mây Mây” không chỉ là một thể nghiệm nghệ thuật độc đáo mà còn là cuộc chạm mặt kỳ lạ giữa di sản diễn xướng dân gian Triều Khúc và nghệ thuật đương đại thế giới. Lần đầu tiên, nhịp múa bồng ngàn năm tuổi hòa quyện cùng âm nhạc điện tử, mở ra một hướng đi mới cho việc lan tỏa văn hóa bản địa.
  • Hà Nội khẳng định vị thế trung tâm hội tụ và lan tỏa các giá trị văn hóa của cả nước
    Chiều 17/11 tại Hà Nội, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội tổ chức gặp mặt báo chí thông tin về Ngày Văn hóa Việt Nam tại Hà Nội 2026. Sự kiện sẽ diễn ra vào ngày 21 - 22/11 tại không gian phố đi bộ hồ Gươm (phường Hoàn Kiếm), với các hoạt động phong phú, đặc sắc, hấp dẫn, qua đó giới thiệu bản sắc văn hóa và hình ảnh Thủ đô đến công chúng trong nước, bạn bè quốc tế, khẳng định vai trò là trung tâm lớn về văn hóa, nơi hội tụ và lan tỏa các giá trị văn hóa của cả nước.
  • Để “Ngày Văn hóa Việt Nam” trở thành dấu ấn thương hiệu của Thủ đô
    Trong giai đoạn 2026 - 2030, Hà Nội sẽ tổ chức thường niên chuỗi sự kiện “Ngày Văn hóa Việt Nam” vào dịp 24/11 gắn liền với các ngày lễ lớn tháng 11 nhằm xây dựng dấu ấn thương hiệu đặc trưng cho Thủ đô. Mở đầu bằng tuần lễ sôi động tại phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm cùng 126 xã, phường vào năm 2026, chương trình huy động sự phối hợp đồng bộ từ giáo dục, bảo tàng đến ứng dụng công nghệ số và phát triển sản phẩm thủ công sáng tạo...
  • Phú Nghĩa quảng bá tinh hoa làng nghề truyền thống mừng Ngày Văn hoá Việt Nam
    Thông tin từ UBND xã Phú Nghĩa (TP Hà Nội), hưởng ứng Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) năm 2026, chính quyền địa phương sẽ tổ chức Tuần lễ Văn hóa Phú Nghĩa năm 2026, chủ đề “Hương sắc làng nghề - Hội tụ tinh hoa” với nhiều hoạt động trọng tâm từ ngày 20 – 23/11 tại khu sinh thái ở thôn Thanh Sơn.
  • Phường Cửa Nam tổ chức tọa đàm sách “Tin ở giáo viên – Phương thức Phần Lan tạo lập trường học đẳng cấp thế giới”
    Ngày 18/11, tại Thư viện Trường Tiểu học Quang Trung, UBND phường Cửa Nam phối hợp với Công ty Cổ phần Xuất bản Khoa học và Giáo dục Thời Đại (TIMES) tổ chức chương trình tọa đàm về cuốn sách “Tin ở giáo viên – Phương thức Phần Lan tạo lập trường học đẳng cấp thế giới”. Đây là một trong những hoạt động thiết thực trong chuỗi sự kiện chào mừng kỷ niệm 44 năm Ngày Nhà giáo Việt Nam (20/11/1982 – 20/11/2026).
Đừng bỏ lỡ
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
  • Đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam ở nước ngoài về nước
    Thủ tướng Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước.
  • Khi ý tưởng táo bạo của giới trẻ "chạm" vào nghề truyền thống
    Vượt ra khỏi những diễn ngôn bảo tồn quen thuộc, triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” (khai mạc chiều 16/11 tại Hội quán Phúc Kiến- Hà Nội) đã mang đến một cuộc gặp gỡ thực tế đầy cảm hứng. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế tiên phong từ gốm Bát Tràng, sơn mài Hạ Thái và thổ cẩm người Mông; qua đó mở ra cuộc "chất vấn" lịch sử trực diện giữa giới trẻ và các nghệ nhân lão làng nhằm giải quyết bài toán sinh kế, định vị lại di sản trong nhịp sống đương đ
  • “Muôn sắc Việt Nam” góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển
    Theo đồng chí Đào Xuân Dũng – Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình tối 24/11 không chỉ tạo dấu ấn trong đêm diễn mà còn lan tỏa sâu rộng những giá trị văn hóa Việt Nam, góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội là Thủ đô văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển.
  • Triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”
    Sáng 17/11, tại không gian Villa 49 Trần Hưng Đạo (phường Cửa Nam, TP. Hà Nội), đã diễn ra phiên khai mạc triển lãm “Sống cùng dòng sông - Tuyến đường sinh thái bờ vở sông Hồng”. Hoạt động nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.
  • Phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất, Ngày Văn hóa Việt Nam, Ngày hội Đại đoàn kết
    Theo Ban Tuyên giáo Trung ương, phát huy giá trị Hội nghị Văn hóa toàn quốc lần thứ nhất (24/11/1946), Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11) và Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) cần gắn việc kế thừa các giá trị lịch sử, tư tưởng với những nhiệm vụ cụ thể trong xây dựng, phát triển văn hóa, con người Việt Nam và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
  • 260.000 lượt khách tham gia Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 sau 3 ngày tổ chức
    Ba ngày đầu tiên, Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026 đã đón ước tính 260.000 lượt người tham gia tại 5 khu vực, với 88 hoạt động được tổ chức. Đây cũng là mùa có lượng công chúng tham gia lớn nhất từ trước đến nay.
  • “Theo bước di sản cộng đồng 2026”: Biến giá trị văn hóa thành sản phẩm đáp ứng thị trường
    Chiều 16/11, tại Hội quán Phúc Kiến (Hà Nội), Lễ trao giải và khai mạc triển lãm cuộc thi “Theo bước di sản cộng đồng 2026” đã chính thức diễn ra. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế ứng dụng xuất sắc nhất, mở ra hướng đi mới trong việc gắn kết văn hóa truyền thống với bài toán sinh kế bền vững.
Bạn thi nhân bên Đầm Én - Nha Trang
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO