“Bản đồ” không gian sáng tạo Hà Nội mở rộng, xứng danh Thành phố Sáng tạo

Nở rộ không gian sáng tạo

Hà Nội vốn là “cái nôi” của những không gian sáng tạo, với hàng trăm không gian sáng tạo, hoạt động dưới nhiều hình thức khác nhau. Hình thức phổ biến nhất là các quán cà phê kết hợp với các hoạt động văn hóa, nghệ thuật nằm rải rác khắp các quận, huyện trên địa bàn thành phố.

Sau khi dịch bệnh Covid-19, cùng với sự hồi sinh của những không gian sáng tạo quen thuộc, những không gian sáng tạo mới liên tục ra đời. Nếu như trước đây, các không gian sáng tạo chủ yếu thường gắn với những loại hình nghệ thuật, sáng tạo mới thì bây giờ, ngày càng nhiều không gian sáng tạo khai thác giá trị văn hóa truyền thống, văn hóa bản địa đi vào hoạt động trên địa bàn Hà Nội.

Phường Bách Nghệ (phường Mộ Lao, quận Hà Đông) là không gian sáng tạo mới đi vào hoạt động. Trọng tâm hoạt động của Phường Bách Nghệ là sản phẩm thủ công truyền thống. Mong muốn bảo tồn tinh hoa sản phẩm làng nghề, từ đó Phường Bách Nghệ tổ chức trưng bày, giới thiệu nhiều nghề truyền thống theo từng chuyên đề, tập trung vào việc trải nghiệm thực hiện sản phẩm để mọi người có thể tìm thấy sự kết nối với văn hóa Việt qua từng sản phẩm thủ công. Các bên tham gia gồm cả nhà thiết kế, nghệ nhân, nhà đầu tư…, từ đó tìm kiếm cơ hội hợp tác, sáng tạo ra những sản phẩm không chỉ bảo tồn mà nâng tầm cho tinh hoa làng nghề.

Dù mới hoạt động một thời gian, nhưng anh Ngô Quý Đức, người sáng lập Phường Bách Nghệ cho biết, Phường Bách Nghệ đang xúc tiến việc tìm “nhà mới”, bởi một số hoạt động trong dịp Tết Trung thu của không gian sáng tạo này rơi vào tình trạng quá tải. Điều này cho thấy Hà Nội thực sự là đất lành cho những không gian sáng tạo.

Tương đồng với Phường Bách Nghệ, Am Càkê (Lạc Long Quân, quận Tây Hồ) khai thác văn hóa truyền thống, nhưng Am Càkê chú trọng tái hiện không gian sinh hoạt truyền thống của vùng đồng bằng Bắc Bộ, từ đó, đưa những vị khách đến những trải nghiệm văn hóa khác nhau. Điểm nhấn trong đó là câu chuyện về những chiếc guốc mộc, nơi khách có thể tự tay làm những chiếc guốc mộc để rồi đem về và tham gia vào những trò chơi dân gian.

Một không gian sáng tạo vừa mới đi vào hoạt động là Cộng Xưởng (phố Phạm Đình Hổ, quận Hai Bà Trưng, Hà Nội). Điểm khác biệt của Cộng Xưởng so với nhiều không gian sáng tạo khác chính là tính liên ngành và việc cung cấp hỗ trợ cho các nghệ sĩ, nhà sáng tạo trẻ. Cộng Xưởng cung cấp cho các nghệ sĩ, nhà sáng tạo một không gian sáng tạo tự do, cung cấp nguyên vật liệu có sẵn, cùng với đó là cố vấn của những người có kinh nghiệm của những người đi trước.

Việc đề cao tính liên ngành bởi những người sáng lập Cộng Xưởng cho rằng, khi những người thuộc các ngành khác nhau, nhưng ngồi lại với nhau, đưa các góc nhìn khác nhau trong cùng một vấn đề, sản phẩm đáp ứng cho xã hội thì sẽ tìm ra thị trường cho sản phẩm ấy.

Mới đây, Cộng Xưởng đã khởi động Lễ hội sáng tạo liên ngành 2024, các nghệ sĩ có cơ hội làm việc trong một không gian chung, để từ đó vừa giao lưu, trao đổi kinh nghiệm, vừa tìm kiếm các cơ hội hợp tác. Cộng Xưởng chỉ là một trong rất nhiều không gian sáng tạo ra đời trong thời gian vừa qua trên địa bàn Hà Nội. Những không gian sáng tạo mới còn phải kể đến Re:born Creative (Hoàng Hoa Thám, quận Ba Đình)… hay một cái tên rất lạ là Ở đây nhà tôi (phố Ngọc Thuỵ, quận Long Biên). Các loại hình nghệ thuật, sáng tạo cũng ngày càng đa dạng, giúp công chúng có nhiều lựa chọn.

Hướng tới Mạng lưới không gian sáng tạo

Theo thống kế, hiện Hà Nội có khoảng 200 không gian sáng tạo, chủ yếu là không gian sáng tạo của tư nhân. Những không gian sáng tạo tư nhân đã kéo theo sự chuyển dịch của những thiết chế văn hóa công. Điển hình như Văn Miếu – Quốc Tử Giám, Bảo tàng Hà Nội hay một loạt không gian văn hóa trong phố cổ…

Văn Miếu – Quốc Tử Giám không còn là nơi “sáng mở - tối đóng” mà đã trở thành nơi tổ chức giáo dục di sản, tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, tương tác, giao lưu… khiến không gian này ngày một “trẻ” hơn.

Điển hình như đầu năm nay, Văn Miếu – Quốc Tử Giám trở thành nơi diễn ra cuộc triển lãm Vẽ con rồng giới thiệu những tác phẩm xuất sắc nhất được chọn lựa từ cuộc thi vẽ tranh minh họa Illustration Challenge #13 do doanh nghiệp sáng tạo TiredCity và cộng đồng nghệ sỹ trẻ Vietnam Local Artist Group (VLAG) tổ chức. Hay trước đó, Văn Miếu – Quốc Tử Giám từng tổ chức triển lãm tương tác, “đối thoại” giữa nghệ thuật thư pháp và graffiti – một cổ truyền của phương Đông, một hiện đại của phương Tây.

Tại phố cổ Hà Nội, không chỉ những di tích lớn, những di tích nhỏ, ít được công chúng biết đến như: đình Phả Trúc Lâm, đình Tú Thị… cũng “gia nhập” các hoạt động sáng tạo thông qua dự án “Chuyện đình trong phố”. Các nghệ sĩ, nhà sáng tạo đã nối tiếp những câu chuyện cũ ở chính các con phố, các di tích để tạo ra những tác phẩm nghệ thuật hay sản phẩm công nghiệp văn hóa mang hơi thở đương đại.

Tuy hoạt động và phát triển sôi nổi là thế, các không gian sáng tạo còn gặp nhiều khó khăn do thiếu sự ổn định về địa điểm và mô hình nguồn lực. Điều này có thể khắc phục được bằng những nỗ lực từ phía thành phố, mà cụ thể là việc ra đời của Mạng lưới không gian văn hóa sáng tạo chính thức của thành phố Hà Nội. Việc thành lập Mạng lưới cũng chính là một trong những cam kết mà Hà Nội đã và đang nỗ lực thực hiện với tư cách là thành phố sáng tạo trong lĩnh vực thiết kế khi gia nhập Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO năm 2019.

Mạng lưới không gian văn hóa sáng tạo chính thức của thành phố sẽ được điều phối bởi trung tâm điều phối Sáng tạo đặt tại Bảo tàng Hà Nội. Để chuẩn bị cho sáng kiến này, từ năm 2023, Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội đã triển khai xây dựng Bộ Tiêu chí phân loại, đánh giá không gian văn hóa sáng tạo Hà Nội. Dựa vào bộ tiêu chí, các bên liên quan sẽ hiểu hơn về thế nào là không gian văn hóa sáng tạo và hướng tới xây dựng tổ chức của mình theo định hướng trở thành một không gian văn hóa sáng tạo. Bộ tiêu chí giúp định hình và phân loại và kiểm kê các không gian văn hóa sáng tạo trên khắp thành phố. Từ đó, thành phố Hà Nội sẽ tiến hành kêu gọi không gian tham gia vào Mạng lưới các không gian văn hóa sáng tạo chính thức của Hà Nội.

Cùng với sự ra đời của Trung tâm điều phối Sáng tạo, Mạng lưới chắc chắn sẽ là một nền tảng và cơ chế hữu ích và thiết thực để các cá nhân, tổ chức và doanh nghiệp gặp gỡ, trao đổi, hợp tác và tạo ra tác động to lớn hơn cho ngành công nghiệp văn hóa thành phố, góp phần xây dựng thương hiệu và bản sắc thành phố, tạo tiếng vang cho thành phố ở quy mô quốc tế. Sự ra đời của mạng lưới chính thức được kỳ vọng sẽ phát triển bài bản, giúp các không gian sáng tạo hoạt động ổn định và lâu dài, làm giảm bớt tình trạng tự phát, sớm nở tối tối tàn như hiện nay.

Đó là một tín hiệu vui từ cả hai phía công - tư. Thông qua các hoạt động hợp tác, hỗ trợ lẫn nhau, các nhà sáng tạo ở cả hai phía cùng mở ra tư duy phát triển liên ngành, cùng hợp tác thúc đẩy kinh tế sáng tạo của thành phố, hướng tới những mục tiêu phát triển bền vững và hài hòa, nâng cao chất lượng cuộc sống cho cư dân Thủ đô và cho cả đất nước. Bí quyết nằm ở các dự án sáng tạo kết hợp khai thác văn hóa bản địa đem lại các sản phẩm và dịch vụ bền vững, thân thiện với môi trường dựa trên tư duy hợp tác liên ngành, tận dụng sức mạnh của công nghệ, với động cơ phát triển xã hội và cộng đồng vì một tương lai lâu dài, lành mạnh./.