Tháng Ba nhớ về đất Tổ

Trần Văn Mỹ| 25/03/2020 09:57

Mỗi lần tháng Ba đến, con dân nước Việt dù ở chân trời góc bể nào, cũng bồi hồi cảm xúc nhớ về núi Nghĩa Lĩnh trên đất Phong Châu, Phú Thọ là nơi các vua Hùng dựng nước.

Tháng Ba nhớ về đất Tổ
“Dù ai đi ngược về xuôi/ Nhớ ngày giỗ Tổ mùng mười tháng Ba" (Ảnh: TTXVN)
Mỗi lần tháng Ba đến, con dân nước Việt dù ở chân trời góc bể nào, cũng bồi hồi cảm xúc nhớ về núi Nghĩa Lĩnh trên đất Phong Châu, Phú Thọ là nơi các vua Hùng dựng nước. Bốn nghìn năm, nước non này đã trải qua bao cuộc bể dâu, nhưng sự kính trọng thiêng liêng với vị vua mở nước vẫn tươi mới như ngày nào. Nhà văn Nguyễn Khôi, người con của làng Đình Bảng, đất phát tích của triều Lý kể rằng, hoàng tử Lý Long Tường là con thứ bảy của vua Lý Anh Tông, sớm nhìn ra sự biến thiên của thời cuộc, năm 1226 đã bí mật đem 6000 thuộc hạ vượt biển tìm đất sống. Cuối cùng, đoàn thuyền của Lý Long Tường đã đến tỉnh Hoàng Hải, trên bờ biển phía tây Cao Ly (gần Pusan, Hàn Quốc ngày nay). Năm 1232, Lý Long Tường với danh hiệu Bạch Mã tướng quân đã lãnh đạo gia thuộc và quân dân địa phương đẩy lùi quân xâm lược Mông Cổ. Năm 1253, quân Mông Cổ đánh Cao Ly lần thứ hai, Lý Long Tường đã chỉ huy quân và dân trong vùng chống trả quân của tướng Đường Cơ suốt năm tháng… rồi đại thắng quân Nguyên - Mông. Vua Cao Ly đổi Trấn Sơn thành Hoa Sơn, phong Lý Long Tường làm Hoa Sơn tướng quân. Nơi quân Nguyên đầu hàng được gọi là “Thụ hàng môn” và cho lập bia tại đây để ghi công Lý Long Tường. Thời gian sống ở Hoa Sơn, Lý Long Tường thường lên đỉnh núi trông về phương Nam mà khóc, nơi ấy gọi là “Vọng quốc đàn”.

Đến đời nhà Trần, xuất hiện Đại danh y Tuệ Tĩnh. Ông tên thật là Nguyễn Bá Tĩnh, người thôn Nghĩa Phú, xã Cẩm Vũ, huyện Cẩm Giàng, tỉnh Hải Dương. Năm 22 tuổi, ông đậu Thái học sinh dưới triều vua Trần Dụ Tông, nhưng không ra làm quan mà ở chùa lấy pháp hiệu là Tuệ Tĩnh. Năm 55 tuổi, với trí tuệ uyên bác, y thuật cao minh, ông bị đưa đi cống cho triều đình nhà Minh. Sang Trung Quốc, ông vẫn làm thuốc được vua Minh phong là Đại Thiền sư. Ông qua đời tại Giang Nam, Trung Quốc. Ở phương trời xa, ông đau đáu nhớ về quê hương. Trên bia mộ của ông vẫn còn dòng chữ “Ai về nước Nam cho tôi về với”. Sử cũ ghi, năm 1690, tiến sĩ Nguyễn Danh Nho đi sứ Trung Hoa, tình cờ thấy mộ Tuệ Tĩnh, nhận ra là người cùng làng. Cảm động về lời nhắn gửi thiết tha của vị danh y, tiến sĩ Nguyễn Danh Nho đã sao chép bia mộ và tạc khắc bia đá mang về quê Hải Dương bây giờ (theo Nguyễn Quang Huy - Bậc tiên thánh thuốc Nam).

Điều đặc biệt dễ nhận thấy là hậu duệ của các vua Hùng, khi gặp hoàn cảnh ngặt nghèo vẫn đĩnh đạc giữ gìn quốc thể. Sứ thần Giang Văn Minh (1582 - 1639), người làng Đường Lâm, huyện Ba Vì, Sơn Tây, đỗ Thám hoa 1628, đi sứ sang Minh (1637) đã thể hiện tài đối đáp. Phía Trung Quốc ra vế đối:

Đồng cổ chí kim đài dĩ lục (Cột đồng từ xưa nay đã mọc rêu xanh); Giang Văn Minh đối lại: Bạch Đằng Giang tự cổ huyết do hồng (Nước sông Bạch Đằng từ xưa vẫn còn máu đỏ). Vua Trung Quốc tức lắm, sai tống ngục mười năm, và sau ông chết ở trong tù. 

Đến cuối thời Lê, một câu chuyện khác cũng làm chúng ta xúc động, đó là trường hợp Lê Quýnh một cựu thần triều Lê, khi thất thế đã sang Bắc quốc lưu vong. Người nước Thanh đem bổng lộc dụ dỗ và bắt ông phải gọt tóc, mặc áo như người Thanh, nhưng ông kiên quyết chối từ và nói: “Đầu ta có thể rụng nhưng tóc thì không bao giờ được cắt”. Cũng vào thời điểm đó, danh sĩ Ngô Thì Nhậm, được triều vua Quang Trung giao giữ việc bang giao với nhà Thanh, thế nước như nghìn cân treo sợi tóc, giữa Yên Kinh, ông bình tĩnh nói: “Hãy nhắn gửi người nước Nam, bao giờ ta cũng tự hào là người nước Nam”.

Hơn bốn nghìn năm, trải qua quá trình biển tiến, đất của các vua Hùng thuở khai cơ, kinh đô Phong Châu từ Ngã Ba Hạc, đã chuyển xuống Cổ Loa, huyện Đông Anh và Thăng Long - Hà Nội ngày nay. Trong cuộc kháng chiến chín năm trường kỳ và gian khổ, nhà thơ Huỳnh Văn Nghệ, ở vùng bưng biền Nam Bộ, lòng vẫn nhớ về đất Bắc:

Ai xuôi về Bắc cho xuôi với
Thăm lại non sông giống
 Lạc Hồng
Từ thuở mang gươm đi mở cõi
Ngàn năm thương nhớ 
đất Thăng Long
Chính niềm tự hào về đất Tổ đã tạo niềm tin và sức mạnh giúp quân và dân ta đi đến thắng lợi cuối cùng.
(0) Bình luận
Nổi bật Tạp chí Người Hà Nội
  • Nhìn lại mỹ thuật thời kỳ Đổi mới
    Không phải chỉ đến khi công cuộc Đổi mới được chính thức phát động năm 1986, mỹ thuật Việt Nam mới bắt đầu chuyển mình. Từ đầu những năm 1980, những thay đổi trong tư duy sáng tác, cách tổ chức đời sống nghệ thuật và quan niệm về quyền của người nghệ sĩ đã âm thầm diễn ra. Art talk “Mỹ thuật thời Đổi mới: Một cuộc chuyển mình từ bên trong” do A&V Art Space tổ chức mới đây với sự tham gia của nhà nghiên cứu Phan Cẩm Thượng và họa sĩ, nhà phê bình mỹ thuật Nguyễn Quân cùng đông đảo công chúng yêu nghệ thuật
  • Đánh thức không gian công cộng bằng nghệ thuật ký họa đa chất liệu
    Nằm trong chuỗi hoạt động nổi bật của Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, workshop "Vẽ ký họa đa chất liệu HWA" diễn ra chiều 18/11 tại Công viên Thống Nhất không chỉ mang đến trải nghiệm hội họa thú vị mà còn tạo ra sự kết nối sâu sắc giữa con người, thiên nhiên và những di sản văn hóa của Thủ đô.
  • Gặp gỡ kỳ lạ tại "Gió Gió Mây Mây": Múa cổ ngàn năm "bén duyên" nghệ thuật đương đại thế giới
    Nằm trong chuỗi chương trình “Hà Nội Sáng Đèn” (Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026), dự án “Gió Gió Mây Mây” không chỉ là một thể nghiệm nghệ thuật độc đáo mà còn là cuộc chạm mặt kỳ lạ giữa di sản diễn xướng dân gian Triều Khúc và nghệ thuật đương đại thế giới. Lần đầu tiên, nhịp múa bồng ngàn năm tuổi hòa quyện cùng âm nhạc điện tử, mở ra một hướng đi mới cho việc lan tỏa văn hóa bản địa.
  • Đặt cọc VinFast VF 5 mới tới 18/11: Ưu đãi 10 triệu đồng, nhiều tiện nghi hỗ trợ người lái
    VinFast VF 5 mới kết hợp công nghệ hỗ trợ người lái với khoang nội thất tiện dụng, tạo sức hút với khách mua ô tô lần đầu. Mẫu xe đang được ưu đãi 10 triệu đồng trong thời gian cọc sớm từ 12-18/11/2026.
  • Các thủ khoa xuất sắc của Thủ đô là nguồn lực quý báu góp phần đưa đất nước phát triển
    Đó là phát biểu của đồng chí Nguyễn Văn Phong – Phó Bí thư Thành ủy Hà Nội tại "Lễ tuyên dương thủ khoa xuất sắc tốt nghiệp các trường Đại học, Học viện trên địa bàn Thành phố năm 2026" do Thành ủy - HĐND - UBND - Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội tổ chức tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, tối ngày 18/11.
Đừng bỏ lỡ
  • Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên: Người bạn đồng hành với tuổi thơ
    Nhà giáo - nhà văn Lê Phương Liên là cây bút rất quen thuộc với đông đảo bạn đọc, đặc biệt là bạn đọc nhỏ tuổi. Sau nhiều năm đứng lớp, chị chuyển sang làm biên tập viên, rồi đảm nhiệm cương vị Trưởng ban Văn học Thiếu nhi của Hội Nhà văn Việt Nam. Tôi đã biết đến các tác phẩm của chị từ lâu, nhưng mãi đến gần đây, khi cùng sống trong một khu chung cư, chúng tôi mới có dịp thường xuyên gặp gỡ, giao lưu. Tôi dành cho chị nhiều tình cảm quý mến bởi thái độ thân thiện, hòa đồng và đặc biệt là những cống hiến
  • Đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải: “HANIFF 2026 là cơ hội lớn cho giới làm phim, làm nghề điện ảnh Việt Nam”
    Liên hoan phim Quốc tế Hà Nội 2026 (HANIFF lần thứ VIII) quy tụ nhiều bộ phim chất lượng được tuyển chọn từ các nền điện ảnh trên thế giới. Để những tác phẩm xuất sắc này có mặt tại Liên hoan, công tác tuyển chọn được tiến hành công phu, kỹ lưỡng từ nhiều tháng trước. Tạp chí Người Hà Nội có cuộc trò chuyện với đạo diễn, NSƯT Bùi Trung Hải - Phó Chủ tịch Hội đồng Sơ tuyển HANIFF 2026 để hiểu rõ hơn về công việc hậu cần này.
  • Chương trình “Muôn sắc Việt Nam” tại Hà Nội khẳng định sức hút với công chúng
    Chỉ ít phút sau khi Ban tổ chức chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam: Văn hóa soi đường - Non sông hòa nhịp” chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026, mở cổng đăng ký vé trực tuyến vào 10 giờ sáng 19/11, toàn bộ vé trực tuyến miễn phí xem chương trình đã được đăng ký hết. Qua đó cho thấy “Muôn sắc Việt Nam” có sức hút rất lớn đối với công chúng.
  • Văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên vùng
    GS.TS Nguyễn Văn Kim - Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định, truyền thống văn hóa Thăng Long - Hà Nội luôn có sự kết nối chặt chẽ với cách tiếp cận, tâm thế liên, xuyên vùng. Là trung tâm văn hóa tiêu biểu của đất nước, Thăng Long là nơi lọc chọn, thử thách, đào luyện những tài năng, bậc anh kiệt. Tài năng, cống hiến và trước tác của họ đã phát triển trên đất Thăng Long và làm rạng danh cho truyền thống văn hiến Thăng Long.
  • [Podcast] Tản văn: Những ngày chớm đông
    Tỉnh dậy sau một giấc ngủ thật sâu, tôi vẫn cố cuộn tròn trong chăn nghe tiếng gió ù ù ngoài cửa sổ. Mím chặt đôi bờ môi khô, hít một hơi thật sâu, cảm nhận cái lạnh đang luồn sâu vào lồng ngực. Mùa đông đến thật rồi.
  • [Video] Chợ Đồng Xuân - từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình tổ hợp kinh doanh sáng tạo
    Trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026, sáng 18/11 tại Chợ Đồng Xuân (phường Hoàn Kiếm), Sở Văn hóa Thể thao Du lịch Hà Nội, Tạp chí Kiến trúc cùng UBND phường Hoàn Kiếm, Công ty CP Đồng Xuân phối hợp tổ chức tọa đàm “Chợ Đồng Xuân – Từ di sản Kẻ Chợ đến mô hình Tổ hợp kinh doanh sáng tạo (BID)”. Trước đó, các đại biểu đã tham gia tour “Chạm Đồng Xuân”, khám phá không gian chợ Đồng Xuân và những câu chuyện về lịch sử, văn hóa, đời sống giao thương của khu chợ lâu đời giữa lòng Hà Nội.
  • Hà Nội tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu
    Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội đã ký Quyết định tặng danh hiệu “Người tốt, việc tốt” cho 9 hội viên phụ nữ tiêu biểu. Tiền thưởng được trích từ Quỹ Thi đua, Khen thưởng Thành phố theo đúng quy định tài chính hiện hành. Các cá nhân được vinh danh thuộc nhiều địa bàn khác nhau trên toàn Thành phố.
  • Đưa tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam ở nước ngoài về nước
    Thủ tướng Chính phủ vừa chính thức phê duyệt Đề án đưa các tác phẩm nghệ thuật đỉnh cao, di sản văn hóa của Việt Nam đáp ứng được tiêu chí bảo vật quốc gia, cổ vật quý hiếm có giá trị đang ở nước ngoài về nước.
  • Khi ý tưởng táo bạo của giới trẻ "chạm" vào nghề truyền thống
    Vượt ra khỏi những diễn ngôn bảo tồn quen thuộc, triển lãm “Theo bước di sản cộng đồng 2026” (khai mạc chiều 16/11 tại Hội quán Phúc Kiến- Hà Nội) đã mang đến một cuộc gặp gỡ thực tế đầy cảm hứng. Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội, sự kiện giới thiệu 9 thiết kế tiên phong từ gốm Bát Tràng, sơn mài Hạ Thái và thổ cẩm người Mông; qua đó mở ra cuộc "chất vấn" lịch sử trực diện giữa giới trẻ và các nghệ nhân lão làng nhằm giải quyết bài toán sinh kế, định vị lại di sản trong nhịp sống đương đ
  • “Muôn sắc Việt Nam” góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển
    Theo đồng chí Đào Xuân Dũng – Phó Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội, chương trình nghệ thuật đặc biệt chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam năm 2026 tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình tối 24/11 không chỉ tạo dấu ấn trong đêm diễn mà còn lan tỏa sâu rộng những giá trị văn hóa Việt Nam, góp phần khẳng định hình ảnh Hà Nội là Thủ đô văn hiến, sáng tạo, hội nhập và phát triển.
Tháng Ba nhớ về đất Tổ
POWERED BY ONECMS - A PRODUCT OF NEKO