Tái cấu trúc đô thị để phát triển Hà Nội trong kỷ nguyên mới

Trong những năm qua, các cấp, các ngành đã quán triệt thực hiện chủ trương của Đảng về xây dựng, phát triển Thủ đô đạt được nhiều kết quả tích cực, thành phố Hà Nội đã nhận thức rõ vai trò là Thủ đô, trái tim của cả nước, trung tâm chính trị - hành chính, là trung tâm lớn về kinh tế - văn hoá, giáo dục, khoa học, công nghệ của cả nước; luôn tích cực, chủ động, đi đầu trong thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, xây dựng Thủ đô "Văn hiến - Văn minh - Hiện đại".

Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị ban hành đã xác lập tầm nhìn phát triển toàn diện, dài hạn, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu đổi mới mạnh mẽ thể chế phát triển Thủ đô theo hướng đột phá, vượt trội, phù hợp với vị trí, vai trò đặc biệt của Hà Nội. Nghị quyết xác định rõ yêu cầu phát triển Thủ đô với tầm nhìn dài hạn, ổn định theo không gian phát triển mở, mô hình đô thị “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm”, gắn với Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm.

Thực tiễn phát triển của Hà Nội thời gian qua cho thấy, bên cạnh những kết quả đạt được, Hà Nội đang phải đối mặt với nhiều thách thức lớn, như hạ tầng, giao thông, môi trường, quy hoạch và chất lượng sống ngày càng gia tăng tại nhiều khu vực rơi vào tình trạng quá tải, thiếu đồng bộ.

Đặc biệt, bài toán tái thiết các khu đô thị hạ tầng yếu kém, các khu chung cư cũ đang trở thành một trong những điểm nghẽn lớn nhất trong quá trình nâng cao chất lượng sống đô thị. Hàng nghìn công trình đã xuống cấp nghiêm trọng, không còn đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn, thiếu hụt không gian xanh và tiện ích công cộng, thậm chí tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cho cư dân.

Theo thống kê, trên địa bàn Hà Nội hiện có khoảng 2.160 chung cư cũ cần rà soát, cải tạo, tập trung chủ yếu tại các quận nội thành cũ như Hai Bà Trưng, Đống Đa, Ba Đình, Thanh Xuân… Riêng khu vực Kim Liên có tới 222 đơn nguyên chung cư cũ. Tuy nhiên, tính đến đầu năm 2026, kết quả cải tạo mới đạt khoảng 1,2%, tương đương 19 dự án được triển khai. Con số này cho thấy khối lượng công việc phía trước còn rất lớn.

Trong bối cảnh đó, sự ra đời của Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị đã mở ra một không gian tư duy mới cho Hà Nội trong kỷ nguyên phát triển hiện đại, hội nhập và bền vững. Điểm nhấn quan trọng của Nghị quyết chính là định hướng “đẩy mạnh tái cấu trúc đô thị” một giải pháp mang tính chiến lược, không chỉ nhằm khắc phục những tồn tại kéo dài mà còn tạo nền tảng cho việc nâng cao chất lượng sống và tái định hình diện mạo đô thị Thủ đô.

Việc tái cấu trúc đô thị, theo tinh thần của Nghị quyết, không đơn thuần là việc cải tạo hay xây mới các công trình cũ, mà là quá trình tổ chức lại không gian phát triển theo hướng khoa học, đồng bộ và bền vững. Trong đó, việc cải tạo, tái thiết các khu đô thị hạ tầng yếu kém, đặc biệt là các khu chung cư cũ, cần được gắn với phát triển đô thị thông minh, đa chức năng, bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Nghị quyết số 02-NQ/TW còn đặt ra yêu cầu xây dựng các chính sách đột phá về nhà ở, nhất là nhà ở xã hội, đồng thời cho phép điều chỉnh linh hoạt các loại hình nhà ở như tái định cư, nhà cho thuê, nhà công vụ và nhà ở thương mại. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm giải quyết nhu cầu nhà ở ngày càng tăng, đồng thời góp phần ổn định thị trường bất động sản trong bối cảnh nhiều biến động.

Song song với đó, việc di dời các cơ sở sản xuất, trụ sở làm việc và các cơ sở sự nghiệp không còn phù hợp với quy hoạch cũng được xác định là nhiệm vụ cấp bách. Việc này không chỉ giúp giải phóng quỹ đất quý giá trong nội đô mà còn tạo điều kiện để tái tổ chức không gian đô thị theo hướng hiện đại, xanh và bền vững hơn. Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi là phải kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng đất sau di dời, bảo đảm sự đồng bộ với quy hoạch tổng thể, tránh tình trạng phát triển manh mún, phá vỡ cấu trúc đô thị.

Có thể thấy, tái cấu trúc đô thị không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là chiến lược dài hạn, quyết định trực tiếp đến chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh của Thủ đô trong tương lai. Để hiện thực hóa mục tiêu này, Hà Nội cần một hệ thống giải pháp đồng bộ, từ hoàn thiện thể chế, cơ chế chính sách đến nâng cao năng lực quản trị đô thị và huy động hiệu quả các nguồn lực xã hội.

Việc triển khai hiệu quả Nghị quyết số 02-NQ/TW sẽ đóng vai trò kim chỉ nam, giúp Hà Nội không chỉ giải quyết những “điểm nghẽn” hiện hữu mà còn tạo dựng nền tảng vững chắc cho một Thủ đô phát triển hiện đại, văn minh, xứng đáng với vị thế là trái tim của cả nước trong kỷ nguyên mới./.