Chuyện đời như tiểu thuyết của NSND Phùng Há

Những chuyện tôi viết ra đây do má tôi kể hoặc do bà con trong gia đình kể lại, cũng có chuyện do tôi chứng kiến, NSÆ¯T Nam Hùng viết vậy khi gửi cho Tuổi Trẻ tập bản thảo 14 trang đánh máy. Tuổi Trẻ trích đăng.

Kử³ 1: Tuổi thơ cay đắng

Như một ngà y hội lớn, bà con của hai gia đình, bạn bè thân hữu, chòm xóm thân quen cùng nâng ly chúc mừng ngà y thôi nôi của bé Trương Phụng Hảo.

Sinh ngà y 30-4-1911, Phụng Hảo là con thứ sáu của ông Trương Nhơn Trường ở là ng Hạt Sơn, Quảng Đông, Trung Quốc, và mẹ là bà Lê Thị Mai, người là ng Điửu Hòa, Mử¹ Tho. Hai ông bà chung sống với nhau có được bảy người con, ba trai bốn gái: Trương Tích Kử³ (con trai trưởng), Trương Ngân Hảo (nữ), Trương Liên Hảo (nữ), Trương Tích Hoa (nam, mất lúc còn nhử), Trương Tích Trung (nam), Trương Phụng Hảo (nữ), Trương Nguyệt Hảo (nữ).

Chuyện đời như tiểu thuyết của NSND Phùng Há

Nghệ sĩ nhân dân Phùng Há thời trẻ - Ảnh tư liệu gia đình

Lễ thôi nôi được ăn mừng lớn hơn các anh em khác trong nhà cũng vì một lẽ: từ lúc mang thai bé Phụng Hảo, gia đình bắt đầu là m ăn khấm khá, từ một tiệm bán thịt bò nho nhử mà chỉ trên một năm đã mở lớn hơn và thêm một trại cưa lớn. Gia đình mới mời một thầy bói người Hoa đến xem tướng mạo cho bé Phụng Hảo, ông thầy xủ quẻ bảo rằng: Cô bé mặt mà y rất sáng, đẹp như nà ng tiên trong tranh vẽ, mà tiên thì ở trên trời, tiên trốn xuống trần tiên sẽ bị đọa. Quẻ báo rằng: Bé Phụng Hảo tương lai sẽ là một tà i nữ được sống trong vinh hoa phú quý, nhưng lại nhiửu khổ lụy trong cuộc tình.

Vượt ngà n dặm thọ tang cha

Cuộc sống gia đình yên vui, công cuộc là m ăn cà ng ngà y cà ng sung túc. Khi bé Phụng Hảo được 7 tuổi thì ông Trương Nhơn Trường đột ngột từ trần chỉ sau và i ngà y lâm bệnh. Bà Mai điện vử Trung Quốc cho bên nội của các con hay. Đang chuẩn bị mai táng chồng thì bà Mai nhận được một bức điện tín từ Trung Quốc đánh sang: Hãy hửa táng ông Trương Nhơn Trường, bà Mai và tất cả các cháu phải đưa ông Trường vử là ng Hạt Sơn, Trung Quốc. Bà Mai vô cùng bối rối.

Đường đến là ng Hạt Sơn, Trung Quốc xa xôi vạn dặm. Thôi thì đà nh nhắm mắt đưa chân cho tròn câu đạo lý... Bà cùng sáu người con mua vé tà u thủy ra đi. Ở lại Mử¹ Tho chỉ còn người con trai trưởng là Trương Tích Kử³ và em trai của ông Trường cùng trông coi gia sản.

Tang ma chu toà n nhưng lệnh của dòng họ là bà Mai và các con phải ở lại thọ tang ba năm. Ở lại Trung Quốc sống một cuộc sống ăn nhử ở đậu với người vợ lớn của ông Trường và gia đình bên nội của các con, ngà y ngà y mẹ con bà phải đi là m ruộng, là m vườn cùng mọi người, cuộc sống hết sức vất vả và khó khăn.

Thấm thoát đã gần ba năm, ngà y trở vử sắp đến thì bất ngử nạn dịch trái rạ hoà nh hà nh dữ dội, rất nhiửu người chết. Loa truyửn của chính quyửn buộc tất cả những người có bệnh phải tập trung vử một nơi để chữa bệnh, ai không tuân lệnh sẽ bị bắt.

Bé Nguyệt Hảo bị trái rạ rất nặng, bé Phụng Hảo cũng bị lây. Cuối cùng bé Nguyệt Hảo đã không qua khửi. Sau khi chôn cất bé Nguyệt Hảo, bà Mai không muốn Phụng Hảo bị đưa và o nơi tập trung trị bệnh nên xin phép gia đình bên nội gửi các con ở lại và tìm cách chạy giấy tử mua vé tà u đưa bé Phụng Hảo trở vử Việt Nam. Trung Quốc lúc nà y là mùa đông giá rét, tuyết rơi trắng ruộng đồng. Bé Phụng Hảo được che kín mặt mà y cùng bà Mai xuống tà u trở vử Mử¹ Tho.

Phút hãi hùng trên biển

Chiếc tà u chở hà ng hóa và mấy mươi hà nh khách người Hoa, thuyửn trưởng là một người Pháp. Sau và i ngà y lênh đênh trên biển, người trên tà u tình cử phát hiện Phụng Hảo bị trái rạ. Mọi người xôn xao sợ hãi. Một buổi họp liửn mở ra ngay trên boong tà u, một số người nhất quyết đử nghị đoà n phải bử bé Phụng Hảo xuống biển trên một chiếc bè có lương thực và nước uống, một số người khác không đồng ý. Người ta nói nếu không bử bé xuống biển, tất cả mọi người sẽ chết vì bị lây trái rạ, phải hi sinh một người để cứu nhiửu người vì còn lâu tà u mới vử đến Việt Nam.

Đa số đã thắng thiểu số, mặc bà Mai lạy lục thuyửn trưởng và van xin mọi người. Mở chiếc bè trong đó có lương thực và nước uống thòng xuống biển, hai người đà n ông to lớn chụp bé Hảo toan bử xuống chiếc bè. Trong khi bà Mai gà o khóc quyết nhảy theo con, bé Hảo hét la khủng khiếp thì một tiếng thét thất thanh ra lệnh dừng lại. Một phụ nữ từ trong phòng thuyửn trưởng bước ra cương quyết không cho quăng bé Hảo xuống biển. Đó là vợ người thuyửn trưởng - một phụ nữ Việt Nam rất đẹp. Vị thuyửn trưởng và nhiửu người cùng người phụ nữ tranh luận rất dữ dội. Người vợ thuyửn trưởng nói: Không ai có quyửn giết người khi luật pháp chưa luận tội. Đứa bé vô tội, chúng ta phải có bổn phận chăm sóc chu đáo cho đến khi tà u cập bến An Nam. Trừ khi đứa bé chết trên tà u ta mới có quyửn quăng xuống biển, nếu đứa bé có bử gì thì tôi sẽ là người đứng ra tố cáo. Thuyửn trưởng và mọi người cuối cùng cũng đà nh đuối lý. Hai mẹ con được đưa và o ở một phòng nhử cuối tà u, gần phòng máy, được chu cấp thuốc men và nước uống.

Trở vử Mử¹ Tho

Qua nhiửu ngà y lênh đênh trên biển, mẹ con bà Mai cũng vử đến quê hương, lạy tạ người nữ ân nhân, hai mẹ con chạy nhanh vử nhà .

Ngôi nhà nơi hai mẹ con trở vử lúc nà y do Trương Tích Kử³ cùng em trai của ông Trường quản lý. Bà Mai kể cho gia đình nghe những niửm đau và nỗi khổ suốt mấy năm thọ tang ở Trung Quốc, những ngỡ nhận được sự chia sẻ của những người thân yêu ruột thịt, nhưng thật bất ngử khi con trai và chú ruột của Phụng Hảo lại không muốn cho cả hai ở lại nhà mà còn định mua vé tà u đưa bà và Phụng Hảo trở lại Trung Quốc. Mẹ phải vử với các em! - người con trai nói. Còn người em chồng thì bảo bà Mai phải vử chăm sóc mộ phần của ông Trương Nhơn Trường. Đau đớn, tức giận, bà đà nh đưa bé Phụng Hảo rời khửi căn nhà thân yêu mà suốt bao năm bà đã cùng chồng gầy dựng.

Bà Mai dẫn Phụng Hảo vử tá túc với bà ngoại ở chợ Giồng Nhử, Mử¹ Tho. Từ lúc bà Mai cùng các con vử thọ tang ở Trung Quốc, bà ngoại của bé Phụng Hảo sau một cơn bạo bệnh đã bị mù lại rất nghèo khổ, phải sống nhử sự giúp đỡ của dòng họ. Bé Hảo phải ngà y ngà y mò cua bắt ốc phụ giúp mẹ nuôi ngoại.