Phố Ô Quan Chưởng, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội

Phố Ô Quan Chưởng dài 80m, rộng 8-10m.

Thời Pháp thuộc, phố Ô Quan Chưởng có tên là phố Chiếu Cói (rue des Nattes en Jean Dupuis) có từ năm 1898. Đến năm 1945 sáp nhập với phố Giăng Đuypuy (rue Jean Dupuis) thành phố Hàng Chiếu. Đến năm 1949 tách phố rue Jean Dupuis ra còn lại phố rue des Nattes en Jean Dupuis trở thành phố Ô Quan Chưởng. Các lần đổi tên sau vẫn giữ nguyên tên này.

Nay thuộc phường Đồng Xuân, quận Hoàn Kiếm.

Cửa ô này mở qua tường phía đông của tòa thành đất bao quanh kinh thành Thăng Long xưa. Tòa thành này được đắp vào năm 1749 (trên nền móng một tòa thành cũ hơn). Như vậy thì cửa ô Quan Chưởng cũng đã có từ hồi đó, nhưng sau có sửa chữa lại. Cụ thể là theo tấm bia hiện còn trong đình Thanh Hà (số 77 phố Hàng Chiếu tức số 10 phố Ngõ Gạch) thì vào năm Gia Long Đinh Sửu tức năm 1817 đã xây dựng lại cửa ô này để mở rộng đường đi.

Như thế thì có thể ở đời Lê cửa ô này còn nhỏ hẹp, hoặc kiến trúc sơ sài. Đến năm 1817 mới xây lại cho kiên cố. Xem xét loại gạch xây ở đây thấy rất giống loại gạch tường bao quanh Văn Miếu vốn cũng được xây vào đời Gia Long. Và lối kiến trúc vọng lâu ở đây cũng giống kiểu các cổng tòa hành cung nhà Nguyễn còn sót lại ở trong khu doanh trại bộ đội mà nay dân quen gọi là khu “trong thành”.

Còn về tên gọi của cửa ô này thì có nhiều thuyết nhưng có lẽ chỉ có hàng chữ Hán khắc ở trên vòm cửa chính: Đông Hà môn (cửa Đông Hà) là tên gọi chính xác nhất (xem thêm mục Hàng Chiếu).

Ngày trước sông Hồng còn chảy sát ngay bờ đê (đường Trần Nhật Duật) nên phố Ô Quan Chưởng kề ngay bến sông, có nhiều cửa hàng bán chiếu, nên dân quen gọi là phố Hàng Chiếu. Về sau, những cửa hàng chiếu lan dần vào cả phía trong, sang phố Hàng Chiếu ngày nay.