Mùa thu Hà Nội và bát caramel ngọt mềm của ký ức

Thật kỳ lạ, caramel vốn chẳng phải thức quà sinh ra từ Hà Nội. Nó theo chân người Pháp đến Việt Nam từ nhiều thập niên trước, rồi lặng lẽ ở lại. Trải qua nhiều năm tháng, nó trở thành một phần rất riêng trong ký ức của nhiều thế hệ người Hà Nội. Cũng tựa hồ như những ngôi biệt thự cổ phủ rêu phong hay mấy hàng xà cừ già cỗi, caramel đã không còn là một món ăn ngoại lai. Nó mang phong vị của Hà Nội: giản dị, nền nã và đủ sức khiến người ta ghi nhớ mãi chỉ sau một lần thưởng thức.

Tôi vẫn luôn nghĩ, mùa thu là mùa đẹp nhất để thưởng thức caramel. Không phải vì món ăn này chỉ có vào thu. Mùa nào, đi dọc khắp Hà Nội, bạn cũng có thể tìm thấy một quán bán caramel. Nhưng chỉ khi tiết trời ở thủ đô vừa chớm se lạnh, khi những cơn gió heo may bắt đầu len qua cổ áo, người ta mới dễ dàng cảm nhận hết dư vị dịu dàng của vị ngọt tan trên đầu lưỡi.

Mùa hè, người thưởng thức caramel dễ bị cái nóng oi ả của phố phường làm cho vội vã. Người ta chỉ cốt ăn nhanh xua tan cảm giác oi ả, để tìm chút mát lạnh rồi lại tất bật bước đi.

Đông sang, người ta lại mải mê với bát chè sắn nóng, tô phở bò nghi ngút khói hay bắp ngô nướng thơm lừng bên vỉa hè. Chỉ có mùa thu là vừa đủ mát mẻ để bát caramel giữ được độ mịn màng, đủ dịu dàng để vị ngọt trở nên thanh tao. Và quan trọng hơn là đủ lặng lẽ giúp người ta thong thả ăn chậm và để mặc ký ức thong thả trở về.

Ngày còn là học sinh, mỗi lần tan trường, lũ bạn chúng tôi thường rủ nhau ghé vào một quán nhỏ nằm khuất trong đường nhỏ ở khu Phan Đình Phùng. Quán chẳng có biển hiệu nổi bật, chỉ đơn thuần có vài bộ bàn ghế gỗ thấp, chiếc quạt trần quay chầm chậm và tủ kính lúc nào cũng xếp ngay ngắn những cốc caramel màu hổ phách.

Bà chủ quán tròn trịa, làn da trắng tươi, thường tươi cười khi chúng tôi ghé đến. Bà sẽ thong thả múc từng cốc ra chiếc đĩa sứ trắng, rưới lên một chút cà phê, thêm ít sữa đặc hoặc vài viên đá bào nếu khách thích. Có hôm bà còn hào phóng đặt lên trên một lớp sữa chua mịn màng như nhung. Chiếc thìa nhỏ chạm nhẹ vào mặt bánh khiến lớp caramel rung lên khe khẽ, mềm mại như một áng mây vừa chạm nhẹ xuống mặt hồ. Đứa nào cũng cố gắng ăn thật chậm, chẳng phải do tiếc nuối mà bởi hương vị thơm ngon ấy khiến người ta tự nhiên muốn lưu luyến thêm một chút.

Trong ấn tượng tuổi thơ của tôi, muỗng đầu tiên của caramel luôn gây ấn tượng bởi vị ngọt của trứng và sữa. Muỗng thứ hai bắt đầu chạm đến vị giác bởi lớp nước đường thắng sóng sánh phía dưới, tạo cảm giác đắng nhẹ, thơm ngon. Đến muỗng cuối cùng, hai hương vị ấy có sự hòa quyện vào nhau, để lại nơi đầu lưỡi một dư vị rất khó gọi thành tên. Có lẽ, đó cũng là hương vị ngọt ngào của tuổi trẻ.

Người Hà Nội vốn nổi tiếng cầu kỳ trong chuyện ăn uống. Một bát phở phải có nước dùng trong veo, nhẹ nhàng. Một miếng cốm thanh tao phải phảng phất mùi lúa mới. Những chén trà sen phải ướp đủ nghìn cánh hoa sen Tây Hồ. Ngay cả caramel, món tráng miệng tưởng như đơn giản, cũng được người Hà Nội chăm chút bằng sự tinh tế riêng. Trứng phải thật tươi kết hợp với sữa vừa đủ béo. Lửa thắng đường phải giữ thật nhỏ để màu cánh gián trong mà không cháy. Việc hấp bánh cũng phải vừa độ, nếu quá lâu sẽ gây rỗ mặt, quá nhanh thì chưa kịp đông lại.

Chỉ vài nguyên liệu giản đơn cũng đủ để làm nên một bát caramel mềm mịn như nhung. Món ăn giản đơn nhưng lại cần rất nhiều kiên nhẫn. Có lẽ vì thế mà caramel cũng tựa hổ mùa thu Hà Nội. Không phô trương, chẳng rực rỡ mà ngược lại càng dạo chơi chậm rãi, càng cảm nhận được vẻ đẹp.

Nhiều năm sau, khi dần trưởng thành, tôi có dịp chu du qua nhiều thành phố. Tôi đã từng nhấm nháp crème caramel trong những nhà hàng sang trọng ở châu Âu. Đôi lần, ngẫu hứng thưởng thức pudding ở Nhật Bản, nhấm nháp bánh flan tại những quán cà phê miền Nam. Mỗi nơi đều có hương vị riêng biệt. Tuy nhiên, chẳng hiểu sao, trong ký ức bản thân vẫn không có món nào thay thế được độ thơm ngon dịu dàng từ bát caramel của Hà Nội.

Có lẽ bởi món ngon nhất không phải món được chế biến cầu kỳ nhất. Mà là món ăn gắn liền với một khoảng đời niên thiếu đã qua. Đó là những buổi chiều tan học có tiếng ve cuối mùa còn sót lại trên hàng sấu. Là những ngày tôi rong ruổi cùng chiếc xe đạp cũ chở hai đứa bạn nhỏ len qua phố Phan Đình Phùng ngập lá vàng. Và cả những ngày tôi lang thang khắp thủ đô với túi sách nặng trĩu nhưng lòng thì nhẹ tênh vì chốc lát nữa thôi, chúng tôi sẽ được ngồi bên nhau, hân hoan gọi hai cốc caramel và luyên thuyên kể đủ thứ chuyện trên cuộc đời. Cũng bởi, quán xưa đã không còn, phố phường cũng đông đúc hơn, những cửa hàng hiện đại nối tiếp nhau xuất hiện.

Nhưng chỉ cần bắt gặp đâu đó một cốc caramel vàng óng ánh sau ô cửa kính, tôi lại thấy mùa thu Hà Nội của mình vẫn còn nguyên vẹn trong kí ức. Người ta thường nói món ăn chỉ nuôi dưỡng cơ thể. Tôi lại nghĩ có những món ăn nuôi dưỡng cả hoài niệm. Một bát caramel có thể đưa người ta trở về tuổi mười sáu chỉ trong một muỗng nhỏ ngọt ngào, có thể đưa người con xa quê trở về hoài niệm xa xưa, nơi mỗi chiều cuối tuần luôn thoảng mùi đường thắng quyện cùng hương vani.

Có những chiều thu, Hà Nội không nắng cũng chẳng mưa. Bầu trời chỉ phủ một màu xanh nhạt rất hiền. Tôi thích ngồi an tĩnh bên khung cửa sổ của một quán nhỏ, khẽ khàng gọi một bát caramel và một tách trà nóng. Ngoài kia, từng chiếc xe hoa chầm chậm đi qua giữa phố xá ồn ào. Mùi hoa cúc lẫn trong gió. Xa xa, một gánh cốm Vòng vừa ghé vào đầu phố. Tiếng chuông xe đạp ngân lên khe khẽ giữa những du khách đi dạo chung quanh. Thành phố vẫn bận rộn, chỉ có mấy tán xà cừ đung đưa trong gió thật thong thả. Và bát caramel trên bàn cũng dịu dàng như thế. Nó không khiến người ta no, chỉ khiến lòng người dịu lại. Để rồi khi bước ra khỏi quán, đi giữa con phố ngập gió heo may, tôi bỗng nhận ra điều mình nhớ nhất về Hà Nội không phải là những điều lớn lao. Đôi khi, đó chỉ là một món tráng miệng bé nhỏ có màu vàng óng như nắng cuối thu nhưng đủ dịu ngọt để xoa dịu những mỏi mệt thường ngày của cuộc mưu sinh. Một lớp nước đường nâu sóng sánh gợi nhắc rằng cuộc đời, cũng như caramel, sẽ tròn đầy hơn khi có cả vị ngọt lẫn chút đắng nhẹ.

Có lẽ vì thế mà sau bao mùa thu đã đi qua, giữa biết bao món ngon của Hà Nội, tôi vẫn dành cho caramel một góc rất riêng trong miền ký ức. Đó không chỉ là món bánh mềm mịn tan nơi đầu lưỡi mà còn có khả năng đưa người lớn trở về làm một đứa trẻ hồn nhiên với những buổi chiều tan lớp ồn ào tiếng cười của bè bạn, phảng phất mùi gió heo may trên những con phố cũ. Và mỗi khi mùa thu trở về, chỉ cần một bát caramel mềm mịn, phảng phất hương thơm thoang thoảng đặt trước mặt, tôi biết bản thân đã gặp lại Hà Nội, dịu dàng, thanh lịch và ngọt ngào như chưa từng cách xa./.

Trần Xuân Hiệp