Thánh đường nghệ thuật giữa Thủ đô

Hồi sinh viên, khi đi qua khu vực này, ngưỡng mộ ngắm nhìn Nhà hát Lớn nhưng tôi chỉ là “Cưỡi ngựa xem hoa” vì đang là thời chiến. Là sinh viên nhưng chúng tôi cũng là chiến sỹ tự vệ, thời gian là lực lượng, bao việc phải làm, thì giờ đâu mà đi nhà hát. Ra trường tôi nhận công tác ở một tỉnh miền núi, thành thử việc vào nghe ca múa nhạc trong Nhà hát Lớn với tôi lúc ấy vẫn chỉ là mơ hoa.

Nhớ lần đầu tiên bước vào Nhà hát Lớn, một trong những biểu tượng của Hà Nội hào hoa. Tại Đại hội Chiến sĩ thi đua toàn ngành, tôi được một vé mời vào xem vở kịch nói Tôi và Chúng ta của nhà viết kịch Lưu Quang Vũ. Vở kịch về mối quan hệ giữ cái tôi và cái chúng ta trong cuộc sống. Người xem ai cũng trắc ẩn khi bắt gặp mình trong một số tình tiết của vở kịch. Tôi thực sự sững sờ trước vẻ đẹp hoành tráng, sang trọng đến kiêu sa của tòa nhà mà bạn tôi gọi là: “chiếc vương miện quyền quý”.

Nhà hát Lớn Hà Nội, với kiến trúc đặc sắc Pháp cổ. Công trình sử dụng những vật liệu và kỹ thuật xây dựng đặc trưng giao thoa giữa cổ điển và hiện đại khiến tổng thể kiến trúc của tòa nhà là bản hòa âm tinh xảo giữa văn minh Pháp với tinh thần Á Đông. Nổi bật là hàng cột vững chãi nhưng thanh thoát đỡ ban công hình bán nguyệt mềm mại như một nụ cười duyên thanh nữ. Những cửa vòm cầu kỳ lớn nhỏ, những họa tiết phù điêu dưới nắng thu như được dát bằng vàng ròng. Nhìn hoa uốn lan can ban công và những chạm khắc trong nhà tôi nhớ đến những nét chạm trổ trong các đình chùa Việt Nam. Một kiểu phóng khoáng lãng mạn và một kiểu cầu kỳ nhưng chặt chẽ trong khuôn phép. Khi đêm về, ánh đèn rực rỡ thắp sáng Nhà hát Lớn càng thêm nguy nga, tráng lệ; dáng uy nghi mà tình thì thơ mộng. Đặc biệt, khi phố Tràng Tiền lên đèn, Nhà hát Lớn như khoác lên mình tấm áo dạ hội lộng lẫy. Rồi từ Nhà hát, ánh sáng vàng hắt ra qua khung cửa, tiếng nhạc vang vọng ra, hòa cùng tiếng xe và tiếng bước chân ngoài phố, tạo nên một bản giao hưởng vừa cổ điển vừa hiện đại.

… Sau này khi về công tác ở Hà Nội, mỗi lần khen thưởng thành tích học tập của các con tôi đều đưa gia đình đến Nhà hát Lớn Hà Nội. Khi thì xem ca múa nhạc, khi thì kịch nói, kịch cải lương và cả những buổi hòa nhạc quốc tế. Lặng lẽ trải nghiệm không khí trang trọng ấm cúng bên trong của khán phòng. Ánh sáng, âm thanh trong nhà được cộng hưởng tạo nên những cung bậc thăng hoa tuyệt tác. Khi xem vở Ballet Hồ Thiên Nga do đoàn nghệ sĩ Ballet Nga biểu diễn. Tôi hình dung cái chết của con thiên nga và sự phản bội niềm tin là ảo ảnh từ Đồng Tháp Mười:

“Ảo ảnh rừng ngập mặn

khúc xạ tận nước Nga

Tchaikovsky chép làm nguyên mẫu

dựng vở Hồ thiên nga

kịch Ballet kinh điển, tuyệt tác?

Mê đăm hồn người”

và:

“Quyến rũ

mộng mơ

những đôi cánh thiên thần hồn nhiên bơi lội

tỏa sáng dịu dàng.

Phóng khoáng đôi chân thon dài, nhún nhảy

màn sinh sôi vũ điệu đầm lầy

rộn ràng vỗ cánh pha lê

khát vọng làm người”.

Khi xem đến đoạn con thiên nga dãy chết:

“… Cú đập cánh rụng rời trong cạm bẫy, lưới giăng

cái chết của con thiên nga

lặp lại

không phải ở hồ nước mắt

ở ngay trong rừng ngập mặn”.

Cũng tại đây, chúng tôi chứng kiến sự phát triển của sân khấu, văn nghệ kể cả sự trưởng thành, thành danh của các nghệ sĩ gạo cội. Mỗi lần xem kịch, hát trong Nhà hát Lớn là thêm lần cảm nhận vẻ đẹp của tiếng Việt và chất giọng Hà Nội hào sảng và sang trọng qua phần thể hiện của những nghệ sĩ. Trong lòng như reo lên, cuộc sống ơi đẹp thế. Ở đây không chỉ là giải trí mà còn là thẩm mỹ và tâm hồn bay bổng, sự tự tin lòng bao dung cũng được cộng hưởng bởi những rung cảm từ sân khấu.

Nhà hát Lớn Hà Nội với công năng là nhà hát nhưng mang giá trị di sản quốc tế. Nơi đây, không chỉ là công trình kiến trúc có giá trị thẩm mỹ mà còn là nơi lưu giữ ký ức, tinh hoa văn hóa của Hà Nội và Việt Nam. Tôi đồng ý với nhận xét của bạn tôi: “Nhà hát Lớn Hà Nội không chỉ là một công trình kiến trúc, mà còn là trái tim của nghệ thuật, là ký ức của Hà Nội, và là nơi để mỗi người tìm thấy một chút lắng đọng, sự chậm lại giữa dòng đời thao thiết nhưng vội vã”.

Nhà hát Lớn Hà Nội, nơi đã chứng kiến những giây phút hòa bình đầu tiên và là nhân chứng cách mạng của Thủ đô Hà Nội. Nhà hát cũng luôn là trung tâm của các cuộc họp, hội nghị, họp quan trọng và các buổi biểu diễn mang tính nghệ thuật cao của các đoàn nghệ thuật trong nước và quốc tế.

Kiêu hãnh một vẻ đẹp không lời Nhà hát lớn Hà Nội đặc sắc với những giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa, kiến trúc và thẩm mỹ. Nơi cảm xúc thăng hoa trong những hòa âm và cũng là nơi lưu giữ niềm tự hào, ký ức về tố chất hào sảng, hào hoa của người Hà Nội. Nơi con người im lặng để nghe và vỗ tay để ngẫm./.

Chung Tiến Lực