Những mùa thu Hà Nội

Mỗi năm, thu lại trở về theo một cách rất riêng nhưng cảm xúc trong tôi dường như chưa bao giờ cũ. Hà Nội vào thu là một bức tranh được pha bằng sắc xanh của bầu trời, màu vàng của nắng và những vệt lá đang chuyển mình nơi góc phố. Những mái ngói rêu phong, mặt hồ lăn tăn gợn sóng, những con đường dài rợp bóng cây như chậm lại trong nhịp thở của đất trời. Nhưng khi bước thật chậm, thu Hà Nội lại thu mình trong những điều rất nhỏ: một chiếc lá sấu vừa rời cành xoay tròn trong gió, giọt nắng mỏng vắt qua ô cửa cũ, hương hoa sữa len vào khoảng lặng đêm muộn hay gói cốm mới còn vương mùi lá sen trên tay người bán rong.

Hơn hai mươi mùa thu đi qua, tôi đã nhiều lần đứng lặng bên Hồ Gươm ngắm mặt nước trong veo ôm lấy Tháp Rùa, nhiều lần thả bước trên con đường Phan Đình Phùng ngập lá vàng, nhiều lần ngồi bên Hồ Tây để ngắm hoàng hôn nhuộm tím cả khoảng trời. Mỗi lần như thế, tôi lại thấy mình nhỏ bé giữa nhịp thời gian, còn thu Hà Nội vẫn dịu dàng như một bản tình ca ngọt ngào. Đứng giữa một Hà Nội đang vào thu, khi gió heo may khẽ lùa qua những hàng cây mang theo tiết trời hanh hao, tôi bỗng thấy thời gian như chậm lại. Hà Nội đẹp nhất khi vào thu. Tôi tin điều đó. Mùa thu của hôm nay đẹp đến nao lòng nhưng cũng chính từ vẻ đẹp bình yên ấy, ký ức lại nhẹ nhàng đưa tôi trở về với một mùa thu khác. Mùa thu đã đi vào lịch sử dân tộc. Mùa thu mà mỗi lần nhắc đến, trong tôi lại ngân lên những câu thơ của nhà thơ Nguyễn Đình Thi: "Mùa thu nay khác rồi...".

Quả thật, mùa thu nay đã khác. Khác bởi đất nước đã đi qua chiến tranh, đi qua những năm tháng gian khó để được sống trong hòa bình. Nhưng để có mùa thu bình yên ấy, đã có một mùa thu không bao giờ cũ trong ký ức của dân tộc - mùa thu lịch sử 1945. Tôi hình dung một buổi sáng tháng Chín trong veo. Bầu trời Hà Nội cao và xanh hơn mọi ngày. Quảng trường Ba Đình rợp màu cờ đỏ sao vàng. Từ khắp các ngả đường, dòng người nô nức đổ về như những con suối nhỏ hợp thành dòng sông lớn. Người dân đến không chỉ để dự một cuộc mít tinh mà đến để chứng kiến giây phút đất nước mình bước sang một trang sử mới. Sau gần một thế kỷ chìm trong đêm dài nô lệ, dân tộc Việt Nam đã ngẩng cao đầu để tuyên bố với thế giới rằng mình là một dân tộc độc lập, tự do.

Rồi Người xuất hiện trong bộ quần áo ka-ki giản dị, vóc dáng thanh thoát mà vững chãi. Chủ tịch Hồ Chí Minh ung dung bước lên lễ đài giữa biển người lặng phắc. Giọng Người không lớn nhưng ấm áp và đĩnh đạc, vang lên giữa bầu trời thu Hà Nội: "Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng...". Từng lời trong bản Tuyên ngôn Độc lập như hòa vào gió thu, lan đi trên quảng trường, qua từng mái nhà, từng con phố, rồi vượt núi, băng sông để đến với mọi miền Tổ quốc. Khoảnh khắc ấy, mùa thu Hà Nội không còn là mùa thu của riêng một thành phố, mà đã trở thành mùa thu của cả non sông. Có lẽ chưa bao giờ bầu trời thu Hà Nội lại đẹp đến thế. Đó không chỉ là màu xanh của thiên nhiên mà còn là màu xanh của hy vọng. Chưa bao giờ những hàng cây lại reo vui đến thế, bởi dưới tán lá ấy là những gương mặt rạng ngời hạnh phúc. Chưa bao giờ gió thu lại mang nhiều ý nghĩa đến thế, bởi trong từng nhịp gió là hơi thở của tự do, của độc lập.

Từ mùa thu ấy, Hà Nội không chỉ được nhớ đến bởi những con phố cổ, những hồ nước xanh hay hương hoa sữa nồng nàn. Hà Nội còn là nơi lưu giữ ký ức thiêng liêng của một dân tộc. Mỗi độ thu về, khi lá vàng lại rơi trên những con đường cũ, khi nắng tháng Chín trải nhẹ trên Quảng trường Ba Đình, tôi vẫn nghĩ rằng đâu đó trong gió còn vang vọng âm hưởng của ngày Độc lập. Một âm hưởng bền bỉ, đi cùng năm tháng, để nhắc nhở mỗi người Việt Nam hôm nay rằng hòa bình và tự do chưa bao giờ là điều tự nhiên có được.

Vì thế, mùa thu Hà Nội trong tôi chưa bao giờ chỉ là một mùa đẹp của đất trời. Đó còn là mùa của lịch sử, của ký ức và của lòng biết ơn. Là mùa thu đã đưa đất nước bước vào kỷ nguyên mới. Và cũng là mùa thu để mỗi người, trong nhịp sống bình yên hôm nay, lặng lẽ cúi đầu trước những hy sinh của cha ông, rồi ngẩng cao đầu với niềm tự hào mình là người Việt Nam.

Từ mùa thu Độc lập ấy, Hà Nội bước vào một hành trình mới - hành trình dựng xây và gìn giữ. Hơn tám mươi năm trôi qua, thành phố không ngừng lớn lên cùng nhịp đập của đất nước. Những cây cầu nối đôi bờ sông Hồng ngày một nhiều hơn, những đại lộ mở rộng về phía chân trời, những khu đô thị hiện đại vươn mình giữa không gian xanh. Hà Nội hôm nay là trung tâm chính trị, văn hóa, khoa học và công nghệ của cả nước. Thủ đô đang chuyển mình từng ngày để sánh vai cùng những đô thị lớn trong khu vực.

Thế nhưng, điều khiến tôi yêu Hà Nội không chỉ nằm ở những tòa nhà cao tầng hay ánh đèn rực rỡ của một thành phố hiện đại. Điều đáng quý hơn cả là giữa dòng chảy hối hả của thời đại, Hà Nội vẫn biết giữ lại cho mình một khoảng lặng rất riêng như người nghệ sĩ nâng niu từng nốt nhạc cũ trong bản giao hưởng mới.

Vẫn còn đó ba mươi sáu phố phường với những mái ngói rêu phong nép mình bên những con đường đông đúc. Vẫn còn tiếng chuông chùa Trấn Quốc ngân nga mỗi sớm tinh mơ, tiếng chuông Nhà thờ Lớn vọng giữa chiều thu, những gánh hàng rong len lỏi qua từng góc phố, tiếng rao đêm khẽ chạm vào ký ức bao thế hệ. Hồ Gươm vẫn lặng lẽ soi bóng Tháp Rùa, Văn Miếu vẫn trầm mặc dưới những tán cổ thụ, còn Hoàng thành Thăng Long vẫn kể câu chuyện ngàn năm bằng những lớp trầm tích của thời gian. Hà Nội dường như hiểu rằng, một thành phố có thể cao hơn, rộng hơn, giàu hơn, nhưng nếu đánh mất ký ức thì sẽ đánh mất linh hồn của chính mình.

Có lẽ vì thế mà mỗi mùa thu trở lại, tôi luôn cảm nhận rất rõ sự giao hòa giữa quá khứ và hiện tại. Hà Nội vẫn ở đó, dịu dàng và thanh lịch vừa mang hơi thở của một đô thị văn minh, vừa gìn giữ cốt cách của kinh thành Thăng Long ngàn năm văn hiến. Đó không phải là sự níu kéo quá khứ mà là cách một thành phố trân trọng cội nguồn để bước về phía tương lai, vẫn đổi mới mà luôn gìn giữ những giá trị đã làm nên bản sắc của một Thăng Long - Đông Đô - Hà Nội ngàn năm tuổi.

Có lẽ chưa khi nào tôi cảm nhận rõ tình yêu Thủ đô như trong mùa thu năm ngoái - mùa thu của sự kiện A80, kỷ niệm 80 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9. Đó không chỉ là một sự kiện chính trị trọng đại, mà còn là ngày hội của lòng dân, là cuộc hội ngộ của tình yêu nước, nơi quá khứ hào hùng gặp gỡ hiện tại phồn vinh trong sắc thu. Tám mươi năm sau mùa thu lịch sử năm 1945, Thủ đô lại chứng kiến hàng triệu trái tim cùng hòa chung một nhịp đập, để nhìn lại chặng đường dân tộc đã đi qua bằng niềm tự hào.

Những ngày ấy, Hà Nội lại đẹp rực rỡ trong màu cờ đỏ sao vàng. Từ Quảng trường Ba Đình, Hồ Gươm, phố cổ, Văn Miếu đến những đại lộ mới mở, nơi đâu cũng ngập tràn sắc đỏ của Tổ quốc. Cờ nối cờ, hoa nối hoa, những nụ cười nối những cái nắm tay thân tình. Dường như cả thành phố đang cất lên một bản hùng ca giữa mùa thu thanh bình - bản hùng ca được viết bằng thành quả của tám mươi năm dựng xây, bằng sự đổi thay của một đất nước từ tro tàn chiến tranh vươn mình trở thành một quốc gia hòa bình, ổn định và không ngừng phát triển.

Từ khắp mọi miền đất nước, người dân lại tìm về Hà Nội. Những chuyến xe nối dài trong đêm, những đoàn người mang theo lá cờ đỏ sao vàng trên vai, háo hức được có mặt trong thời khắc đặc biệt của dân tộc. Tôi nhìn những gương mặt đến từ miền núi, miền biển, đồng bằng hay Tây Nguyên mà thấy khoảng cách địa lý dường như không còn nữa. Tất cả đều hướng về Hà Nội như những nhánh sông xuôi về một dòng chảy lớn. Nếu mỗi miền quê là một mạch nguồn nuôi dưỡng Tổ quốc thì Hà Nội chính là trái tim, nơi hội tụ và lan tỏa sức sống của dân tộc Việt Nam suốt chiều dài lịch sử.

Điều khiến tôi xúc động hơn cả lại nằm ở hai bên lề đường. Khi thành phố còn chìm trong màn đêm, rất nhiều người đã thức trắng chờ xem diễu hành vào ngày hôm sau. Có những gia đình trải tấm bạt nhỏ trên vỉa hè từ buổi chiều để giữ chỗ. Có những cụ già mái tóc bạc phơ, những em nhỏ ôm lá cờ trên tay, những bạn trẻ khoác quốc kỳ trên vai, cùng kiên nhẫn đứng đợi cả đêm chờ ngắm các khối diễu binh trong nắng sớm. Tôi cũng hòa vào dòng người ấy, đi xuyên đêm qua những con phố quen thuộc của Hà Nội. Và tôi đã sống cùng hàng triệu đồng bào ngoài đường cho đến khi bình minh lên. Không ai bảo ai, mọi người nhường nhau một chỗ đứng, chia nhau chai nước, chiếc bánh, nở với nhau một nụ cười thân thiện như những người thân lâu ngày gặp lại. Chưa bao giờ tôi cảm nhận rõ đến thế sức mạnh của hai tiếng đồng bào.

Rồi tiếng động cơ của những tốp trực thăng vang lên giữa bầu trời thu trong vắt. Hàng vạn ánh mắt cùng hướng lên cao. Những đội hình bay ngay ngắn lướt qua bầu trời Ba Đình, mang theo lá cờ Tổ quốc kiêu hãnh tung bay trong gió. Khoảnh khắc ấy, tôi bỗng thấy bầu trời Hà Nội rộng hơn, cao hơn và cũng thiêng liêng hơn bao giờ hết. Tiếng reo hò vang dậy từ mặt đất hòa cùng tiếng động cơ trên không.

Trên những con đường của Thủ đô, các khối duyệt binh, diễu hành bước đi trong tiếng quân nhạc hùng tráng. Mỗi bước chân đều chắc khỏe, đều tăm tắp, như nhịp đập mạnh mẽ của đất nước trong kỷ nguyên mới. Khi đoàn diễu hành đi qua, tiếng vỗ tay, tiếng reo hò và tiếng hát "Như có Bác Hồ trong ngày vui đại thắng" vang lên giữa trời thu. Trong khoảnh khắc ấy, tôi bỗng hiểu rằng lòng yêu nước không phải là điều gì xa xôi. Đó là niềm tự hào hiện lên trong ánh mắt của mỗi người dân, là giọt nước mắt lặng lẽ khi lá cờ đỏ sao vàng tung bay trên bầu trời Hà Nội, là cảm giác hạnh phúc khi được sống trong một đất nước hòa bình, thống nhất. Tôi không chỉ nhìn thấy sự chính quy của những hàng quân, mà còn nhìn thấy phía sau đó là sức mạnh của một dân tộc đoàn kết, là khát vọng vươn lên của một Việt Nam tự tin bước ra thế giới bằng chính bản lĩnh và trí tuệ của mình.

Tôi chưa từng được sống trong mùa thu năm 1945. Chưa từng đứng giữa Quảng trường Ba Đình để nghe Bác Hồ đọc Tuyên ngôn Độc lập. Nhưng mỗi mùa thu Hà Nội trở về, tôi lại thấy mình được sống cùng mùa thu ấy bằng lòng biết ơn và niềm tự hào. Hơn hai mươi mùa thu đi qua cuộc đời, Hà Nội đã dạy tôi cách yêu một thành phố bằng những điều bình dị. Yêu màu nắng vàng trên phố cũ. Yêu hương hoa sữa trong gió heo may. Yêu Hồ Gươm bình yên, yêu những mái ngói rêu phong, yêu cả một Hà Nội đang từng ngày vươn mình đổi mới mà vẫn gìn giữ hồn cốt ngàn năm. Tôi hạnh phúc vì được sinh ra trong một đất nước hòa bình. Hạnh phúc vì được lớn lên cùng một Thủ đô đang thay da đổi thịt sau từng mùa thu. Mỗi cây cầu mới bắc qua sông Hồng, mỗi con đường rộng mở, mỗi công trình vươn cao đều nhắc tôi rằng, mùa thu của độc lập vẫn đang tiếp tục, bằng một hành trình khác - hành trình dựng xây.

Có lẽ vì thế, tôi yêu Hà Nội không chỉ bởi nơi đây đẹp mỗi độ vào thu. Tôi yêu vì trong từng cơn gió heo may có hơi thở của lịch sử. Trong từng tán cây xanh có bóng dáng của những tháng năm gìn giữ. Trong từng nhịp sống hôm nay có mồ hôi, máu và khát vọng của biết bao thế hệ. Để mỗi lần tháng Chín trở lại, tôi lại thấy trái tim mình lặng đi một nhịp, rồi rộn lên một nhịp, chỉ để thầm nói với Hà Nội bằng tất cả sự chân thành: Tôi yêu Hà Nội./.

Nhật Hạ