Nhớ gói xôi đỗ đen nơi góc phố

18 năm trước, tôi là một cậu bé tỉnh lẻ chân ướt chân ráo đặt chân lên Hà Nội theo học đại học ngành báo chí tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền. Gần nhà tôi cũng có một ngôi trường đào tạo báo chí nhưng do ham muốn “để xem Hà Nội như thế nào?” tôi vẫn quyết tâm khăn gói lên Thủ đô theo học.

Hàng ngày tôi phải dậy rất sớm, bắt xe buýt chuyến đầu tiên đông chật cứng lên Bến xe Giáp Bát rồi sau đó bắt tiếp tuyến xe 32 đi về đường Xuân Thủy, tổng thời gian gần 2 tiếng đồng hồ. Đi học được một tháng tôi mệt rã rời, đôi lúc muốn buông bỏ hoặc xin về trường gần nhà học. Hà Nội thì đông đúc, khói xe mù mịt, đi đâu mua gì cũng phải đề phòng móc túi, chặt chém giá cả, nhưng đã đâm lao thì phải theo lao, sao mà bỏ học được?

Cũng may, buổi sáng đường vắng vẻ xe buýt đi nhanh nên tôi thường đến trường từ rất sớm, có hôm hơn 6 giờ tôi đã đến trường. Vào mùa đông trời còn tối thui, cổng trường chưa mở, nhá nhem mặt người tôi đến bên thúng xôi còn nóng của một cô bán xôi cổng trường để xoa đi cái đói ban sớm.

Thúng xôi mở ra, hương thơm bay ngào ngạt, giữa những loại xôi như ngô, xéo, gấc… thì tôi chỉ thích xôi đỗ đen. Trông màu sắc tuy chẳng bắt mắt chút nào nhưng tôi ấn tượng vì xôi đỗ đen được cô bọc trong lá sen và phải là những lá già, sần sùi quyện mùi thơm nồng nàn của hoa sen cuối thu.

Hỏi chuyện mới biết cô là người huyện Ứng Hòa, thuộc Hà Tây cũ giống tôi. Trông cô có nhiều nét giống mẹ tôi lắm, nhỏ gầy, hốc hác, ăn mặc giản dị và lúc nào cũng đội chiếc nón lá trên đầu. Mưu sinh cơ cầu ở đất Hà thành đã hơn chục năm, cô biết nấu những loại xôi ngon và phù hợp với từng lứa tuổi, vùng miền. Còn tôi thì chỉ nghĩ rằng xôi ở đâu cũng như nhau, nhưng trên thực tế mỗi nơi mỗi khác và phải có sự cảm nhận văn hóa mới có thể có một công thức phù hợp.

Trong cái sương giá lạnh của mùa đông, tôi khẽ cầm nắm xôi đỗ đen trên tay, bàn tay như được nở nang ra đỡ món quà sáng giản dị, đậm chất hồn quê. Từng hạt xôi dẻo, mềm, từng hạt đỗ đen tơi xốp có vị bùi bùi, rắc bên trên là những hạt muối vừng mặn mà, tôi vừa ăn vừa trò chuyện với cô như một vị khách thân thuộc.

Cô kể, để nấu xôi phải ngâm gạo nếp từ hôm trước, đỗ đen phải là loại xanh lòng, hạt mẩy, cho dù chỉ bán quà sáng cho sinh viên cũng phải chọn những loại tốt nhất. Sáng sớm, khi cả xóm trọ còn đang yên giấc cô đã nấu gần xong mấy nồi xôi một cách nhẹ nhàng, chia ra từng khoang nhỏ trong thúng và buộc lên chiếc xe đạp cũ kỹ, dong ra phố. Cô bảo rằng trước kia cô thường bán ở khu vực Đê La Thành, sau đó chuyển sang khu vực cổng sau của trường tôi trên đường Nguyễn Phong Sắc, khách hàng chủ yếu của cô là sinh viên. Cô bảo thích bán cho sinh viên vì được thấy các bạn ăn ngon lành cô càng có thêm động lực mỗi ngày.

Vào mỗi buổi chiều, cô sẽ đi lấy lá sen ở một số hồ quanh khu vực, có hôm lên tận hồ Tây để lấy. Tôi hỏi sao cô phải cầu kỳ như vậy, nhiều người họ vẫn dùng giấy, túi ni-lông nhưng cô bảo vì nó đã thành thói quen rồi, không bỏ được. Và cái lá sen thơm mát đó đã nâng cho hương vị xôi lên một nấc mới, gói ghém bao tình cảm và nụ cười ngây thơ của đám học trò.

Ngày ấy, tôi cũng chỉ dám mua 5 nghìn xôi của cô, biết cô chẳng được lãi lời gì nên tôi có phần ái ngại. Cô cười xuề xòa bảo rằng, con gái cô cũng đang học một trường cao đẳng gần đây, cô coi tôi như con, thấy con ăn ngon là cô vui rồi, chẳng nghĩ đến chuyện lời lãi. Có người họ mua mười nghìn hay mười lăm nghìn để bù đắp lại là vừa đủ với cô.

Tôi nhớ vào khoảng mùa thu, tiết trời Hà Nội thật đẹp, mát mẻ và dịu êm. Mùi hoa sữa thoang thoảng bay trên phố sá, mùi cốm non nhẹ nhàng vấn vít từ đôi quang gánh nhưng mùi xôi đỗ đen pha lẫn hương sen già của cô hàng xôi vẫn có sức sống riêng. Cô bảo, người Hà thành nổi tiếng sành ẩm thực, song không phải chỉ là những món cao lương mỹ vị mà chính từ những món ăn dân giã thường nhật, âu phần lớn họ cũng xuất phát từ làng quê, gắn tuổi thơ với hương lúa, mạ non, xa quê lâu ngày đôi khi chỉ cần món ăn gợi lại ký ức là cũng đủ ngon rồi.

Từ những nguyên liệu dân giã, qua bàn tay khéo léo của người phụ nữ Hà thành, chút tình, chút cảm đã trở thành món quà sáng thơm ngon. Còn hoa sen là quốc hồn quốc túy của dân tộc mình, loài hoa thanh khiết có thể phối với bất kỳ món ẩm thực nào và tạo nên sức quyến rũ riêng biệt. Chắc vì thế mà những chiếc lá sen già sần sùi, thô ráp tưởng chừng như đã bỏ đi lại làm nền cho xôi đỗ đen, in dấu sự chắt lọc tinh hoa của người Hà thành.

Tôi nhớ có một lần tôi nhẩn nha mãi chưa hết gói xôi thì đến giờ vào lớp, tôi bèn nắm chặt lại rồi bỏ vào cặp sách mang về. Buổi tối về nhà khi đã muộn nắm xôi vẫn còn thơm, lá sen bị rách dính vào xôi, tôi vẫn ăn và cảm nhận một vị rất đặc biệt như món cơm nắm mẹ tôi hay mang đi làm đồng.

Sau ngày ra trường, tôi lang thang khắp những con phố Hà thành tìm việc, chông chênh giữa phố thị, tôi lặng người đi với những hình ảnh xưa cũ ít còn được bắt gặp. Tôi bắt đầu được dự những bữa tiệc đắt tiền, xa hoa có đủ món sơn hào hải vị nhưng chưa bao giờ lay động được vị giác tôi. Tôi thèm cái cảm giác được ngồi trên vỉa hè, nhẩn nha gói xôi đỗ đen, đón những cơn gió mùa thu hay ngồi nép mình vào vách hiên trú cơn mưa dông gió, trò chuyện những mẩu chuyện đời thường và thấu cảm những phận đời mưu sinh, cơ cầu.

Đã có một vài lần tôi có dịp về thăm trường cũ, nhìn vào góc cột điện cổng sau, tôi bỗng chợt tìm một hình bóng thân thuộc mà nay không còn nữa. Không biết cô hàng xôi đã theo những vòng xe đạp chở những gói xôi xinh xẻo đi nơi đâu, về đâu trên mảnh đất Thủ đô yêu dấu...

Thương lắm, những gánh xôi trên phố chở theo hương vị của ký ức, của mùa thu Hà Nội!

Nguyễn Văn Công