Mận Hà Nội, hương vị đặc trưng của mùa hè miền Bắc

Khi đợt rét nàng Bân đi qua, thời tiết Hà Nội bắt đầu trở nên oi ả hơn cũng là thời điểm những quả mận bắt đầu xuất hiện trên khắp các nẻo đường. Mận Hà Nội vốn rất đa dạng, mỗi loại lại mang một sắc thái riêng. Điển hình như những quả mận hậu thường có vẻ ngoài tròn trịa, với lớp da căng bóng, ẩn hiện sắc xanh ngả vàng, khi cắn vào sẽ cảm nhận vị giòn tan, ngọt lịm. Ngược lại thì loại mận Tam Hoa gây ấn tượng với vị chua thanh mát nhưng lại có vẻ ngoài nhỏ nhắn với lớp phấn trắng bao phủ. Riêng tôi vẫn thích loại mận Tả Van đỏ au, mọng nước mà hương vị lại cực kỳ ngọt ngào và thanh tao.

Chẳng rõ tự bao giờ, những quả mận đã trở thành một phần không thể thiếu của mùa hè Hà Nội. Chỉ biết khi ánh nắng oi ả tràn ngập khắp các góc phố cũng là thời điểm nhiều người phụ nữ trung niên thong thả gánh những quả mận căng tròn, bóng bẩy, được tỉ mỉ xếp ngay ngắn trên chiếc mẹt tre bên dưới phủ thêm lá chuối xanh mướt qua từng nẻo đường Hà Nội. Và đương nhiên, họ cũng không quên đặt thêm vào gói muối ớt nhỏ xinh, vốn là thứ gia vị không thể thiếu khi thưởng thức loại hoa quả này. Đôi lần trò chuyện, tôi nhận thấy đa phần các cô bán mận đều là người ở vùng ngoại thành. Họ cần mẫn gánh mận từ ngoại ô vào thủ đô rồi cần mẫn ngồi bán suốt cả ngày dưới ánh nắng hè chói chang. Dẫu thế, các cô đều rất vui vẻ, hoà nhã với mọi người. Cũng bởi, gánh mận không chỉ là nguồn thu nhập của họ, mà còn là một phần niềm vui trong đời sống vì được mang đến cho mọi người cảm giác ngọt ngào khi được thưởng thức những quả ngọt đầu mùa.

Người Hà Nội vốn rất yêu thích mận. Chắc cũng vì lẽ đó nên những vị khách ghé ngang gánh hàng mua mận cũng đủ mọi lứa tuổi, từ các em nhỏ hân hoan niềm vui đến các bà, các mẹ nội trợ tỉ mỉ chọn lựa, thậm chí có cả các bác, các chú yêu thích hương vị đặc biệt của loại quả này. Lâu dần, việc ghé ngang một gánh mận ven đường mua ít quả trở thành thói quen và niềm vui đặc biệt của người Hà Nội khi mùa hè sang. Tuỳ vào mục đích, người ta có thể mua mận về để nhấm nháp hương vị chua ngọt kết hợp với chút muối ớt cay cay. Hoặc với các bà, các mẹ khéo léo sẽ tận dụng quả mận để chế biến thành ô mai, nấu siro, tạo thành nhiều loại quà vặt đậm chất Hà thành. Điển hình như mẹ tôi vẫn thường chọn mua những quả mận đầu mùa để làm món nước mận ngâm đường. Đây vốn là thức uống yêu thích của anh em tôi vào mùa hè. Thông thường, sau khi rửa sạch những quả mận, mẹ tôi sẽ cắt đôi, bỏ hạt, rồi ngâm với đường theo tỷ lệ nhất định, đặt vào chỗ mát mẻ ở góc bếp. Chỉ cần vài ngày, chờ cho đường tan ra, hòa quyện với nước mận, là tạo thành một loại siro với màu đỏ đặc trưng cùng hương vị ngọt ngào, phảng phất chút chua dịu. Vào những ngày hè, chỉ cần pha một ít siro mận cùng nước lọc, kết hợp thêm ít đá, ta đã có ngay một thức uống giải khát thơm tho với vị chua thanh ngọt lịm, cảm tưởng như có thể xua tan những cơn nắng mùa hè oi ả.

Vào mùa hè oi ả, khi ghé ngang những quán nước ven đường, người bán cũng không quên cho thêm ít mận đỏ vào cốc trà đá, tạo nên một loại thức uống vừa dịu mát lại thấm đẫm hương vị thanh tao. Nếu muốn có một thức uống đặc sắc hơn, chúng ta có thể gọi món sinh tố mận. Người bán sẽ khéo léo xay nhuyễn những quả mận cùng với sữa đặc, đá và một ít sữa tươi. Còn gì tuyệt với hơn việc ngồi dưới tán cây xà cừ xanh mát, nhấm nháp cốc sinh tố mận với màu hồng nhạt bắt mắt, phảng phất hương thơm của mận kết hợp thêm chút béo ngậy của sữa. Dù được chế biến thành món đồ uống nào, mận Hà Nội vẫn giữ được hương vị đặc trưng của mình. Vị chua ngọt hài hòa, thanh mát, cùng với những dưỡng chất quý giá, đã khiến mận Hà Nội trở thành một loại trái cây được yêu thích và là nguồn cảm hứng bất tận cho những thức uống mùa hè.

Mùa mận cũng là thời điểm của những chuyến đi. May mắn là quê ngoại tôi vốn ở vùng cao nguyên Mộc Châu, nơi sum suê những vườn mận bạt ngàn trải dài khắp các sườn đồi. Mỗi khi được mẹ dẫn về quê ngoại, vào thăm vườn mận ông bà trồng, bản thân tôi như đi lạc vào một thế giới khác. Những hàng cây mận thẳng tắp, với cành lá xum xuê, đủ sức làm dịu đi ánh nắng gay gắt của mùa hè. Ẩn hiện bên những bông hoa mận trắng tinh khôi là trái mận khi chính vụ có màu đỏ tím đậm, phảng phất hương thơm thoang thoảng trong không khí. Theo lời bà tôi kể lại thì vườn mận không chỉ để trồng trọt, phục vụ cho kế sinh nhai mà còn nhằm để giữ gìn những nét đẹp của văn hóa truyền thống.

Mỗi khi, ngồi an tĩnh tại một góc phố nào đó, ngắm nhìn mấy gánh hàng mận đỏ au giữa những góc phố Hà Nội, tôi luôn có cảm giác thật háo hức, tựa hồ như nhìn thấy một phần sắc màu của mùa hè tuổi thơ giữa những gam màu quen thuộc của đô thị. Gánh hàng mận đỏ gợi nhớ về những ngày hè tuổi thơ cùng mẹ ngâm nước mận làm siro, về những hương vị giản dị mà thân thương./.

Trần Huỳnh Tuyết Như