Gỡ “điểm nghẽn”, hoàn thiện thể chế phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới
Mặc dù đã đạt được những kết quả tích cực, song hơn 1 năm triển khai thi hành Luật Thủ đô 2024 và các văn bản quy định chi tiết, Bộ Tư pháp đánh giá Luật Thủ đô 2024 vẫn còn tồn tại một số khó khăn, vướng mắc, hạn chế. Từ những “điểm nghẽn” ấy, việc sửa đổi Luật Thủ đô 2024 là cần thiết nhằm hoàn thiện thể chế, phát triển Thủ đô Hà Nội văn hiến, văn minh, hiện đại, nhân dân hạnh phúc
Dự thảo Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) vừa được Bộ Tư pháp công bố. Theo đó, Dự thảo Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) gồm 9 Chương, 42 Điều (giảm 18 điều so với Luật Thủ đô số 39/2024/QH15), cùng các nội dung được cập nhật nhằm thể chế hóa các cơ chế, chính sách đặc thù, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò, tính chất riêng có của Thủ đô Hà Nội.
Khó khăn vướng mắc trong tổ chức thực hiện Luật Thủ đô 2024
Theo Bộ Tư pháp, Luật Thủ đô năm 2024 là một đạo luật quan trọng có ý nghĩa rất lớn đối với sự phát triển của Thủ đô Hà Nội. Mặc dù công tác quán triệt, tuyên truyền Luật đã được đẩy mạnh, tuy nhiên vẫn còn một số cơ quan, đơn vị chưa nắm vững các quy định mới, đặc thù của Luật và tận dụng được những ưu thế của Luật để cụ thể hóa thành văn bản tổ chức thi hành, phục vụ phát triển Thủ đô; chưa thật sự quan tâm, tập trung chỉ đạo, tập trung nguồn lực, trí tuệ để triển khai xây dựng văn bản thi hành Luật Thủ đô.
Bên cạnh đó, một số công chức, viên chức tham gia xây dựng văn bản triển khai thi hành Luật Thủ đô 2024 còn chưa đáp ứng được yêu cầu nhiệm vụ, chưa thay đổi về cách tiếp cận, xử lý các vấn đề đặt ra của thực tiễn; có những nội dung còn chưa bắt kịp thực tiễn, dẫn đến việc tham mưu văn bản còn chưa bảo đảm chất lượng, tính khả thi; có những nội dung quy định chi tiết Thành phố đã ban hành nhưng trong tổ chức thực hiện còn xuất hiện tâm lý chần chừ, e ngại.
Bộ Tư pháp cũng đánh giá, trong một số trường hợp, sự phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị trong xây dựng pháp luật chưa chặt chẽ, đồng bộ; việc huy động sự tham gia của các chuyên gia trong và ngoài nước, doanh nghiệp, tổ chức vào xây dựng văn bản, tổ chức thi hành Luật còn hạn chế. Đặc biệt, tốc độ đô thị hóa nhanh, gia tăng dân số cơ học gây áp lực lớn lên hệ thống hạ tầng và công tác quản lý nhà nước, khiến việc thực thi pháp luật nói chung và Luật Thủ đô 2024 nói riêng gặp nhiều thách thức.
Đáng lưu ý hơn, Bộ Tư pháp nhận định, việc triển khai thi hành Luật Thủ đô 2024 trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 1/7/2025 còn gặp những khó khăn nhất định, nhất là việc bố trí nguồn nhân lực thường xuyên, chuyên sâu cho công tác tổ chức, theo dõi thi hành Luật do có sự xáo trộn về tổ chức, bộ máy khi phải thực hiện sắp xếp, tinh giản, luân chuyển, điều động cán bộ, công chức cho phù hợp với tình hình mới, đặc biệt là ở cấp xã. Một số nghị quyết của HĐND Thành phố Hà Nội cụ thể hóa Luật Thủ đô 2024 ban hành trước đó quy định theo mô hình cũ (phân định thẩm quyền cho cấp huyện), chưa kịp sửa đổi bổ sung gây khó khăn, vướng mắc khi áp dụng tại cấp phường, xã mới.
Và "điểm nghẽn" từ quy định của Luật Thủ đô
Luật Thủ đô năm 2024 ban hành nhiều quy định đặc thù, vượt trội, có những vấn đề mới, khó, chưa từng được quy định trong hệ thống pháp luật (như cải tạo, chỉnh trang đô thị; phát triển đường sắt đô thị theo mô hình TOD; không gian ngầm; khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, phát triển văn hóa,…). Chính vì vậy, trong việc nghiên cứu, xây dựng văn bản quy định chi tiết, văn bản được giao theo thẩm quyền gặp nhiều khó khăn do đây là vấn đề mới, phức tạp, cần nghiên cứu kỹ lưỡng kinh nghiệm nước ngoài và thực tiễn của Việt Nam, quan điểm trong xây dựng văn bản còn khác nhau.
Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội khẳng định cần thiết sửa đổi Luật Thủ đô 2024, ghi nhận nỗ lực của Bộ Tư pháp, UBND Thành phố Hà Nội, cơ quan soạn thảo, trong thời gian ngắn đã hoàn thiện hồ sơ Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) với khối lượng công việc lớn; nhiều nội dung đã được tiếp thu trong quá trình xây dựng. Dự án Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) dự kiến sẽ được trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI vào tháng 4/2026.
Sau khi Luật Thủ đô năm 2024 được ban hành, nhiều văn bản luật khác trong quá trình sửa đổi, bổ sung, thay thế đã nghiên cứu, kế thừa quy định của Luật để quy định áp dụng chung, thậm chí có những quy định còn thuận lợi, mạnh mẽ hơn so với Luật Thủ đô 2024 về cùng một vấn đề, dẫn đến nhiều quy định trước đây là đặc thù theo Luật Thủ đô nhưng nay đã trở thành cơ chế chung của cả nước, có những thuận lợi hơn.
Nổi bật là Luật Đầu tư công, Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư, Luật Đường sắt, Nghị quyết số 188/2025/QH15, số 193/2025/QH15, Luật Khoa học công nghệ, Luật Đầu tư, Luật Ngân sách nhà nước, Luật Quản lý sử dụng tài sản công,…; điều này ảnh hưởng đến quá trình xây dựng các văn bản triển khai thi hành Luật Thủ đô của Thành phố, việc rà soát, để xác định lựa chọn áp dụng văn bản.
Ngoài ra, một số quy định của Luật Thủ đô trong quá trình triển khai còn gặp phải một số khó khăn vướng mắc cần được nghiên cứu sửa đổi và hoàn thiện./.
Dự thảo Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) đã khẳng định vị trí của Hà Nội không chỉ là trung tâm chính trị - hành chính, mà còn là trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, y tế và hội nhập quốc tế. Dự thảo còn nhấn mạnh nguyên tắc phân quyền mạnh mẽ cho chính quyền Thành phố Hà Nội, áp dụng cơ chế đặc thù và thúc đẩy cải cách thủ tục theo hướng minh bạch, đơn giản hóa, khuyến khích ứng dụng khoa học - công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý nhà nước.
TS. Trần Văn Khải - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội