Lời thì thầm mùa xuân

Người khách tầm tuổi Vân, lần đầu tiên cô gặp nhưng đã bị thu hút bởi giọng nói còn nguyên những âm sắc của người Hà Nội xưa và cách nói chuyện rất điềm đạm, chừng mực. Anh tự giới thiệu mình tên là Việt, làm nghề xoa bóp, bấm huyệt. Vừa nói, anh vừa đưa bàn tay về phía Vân để làm quen. Một cái bắt tay nhẹ, bàn tay dày và ấm mang lại cho cô cảm giác an tâm. Đôi mắt không còn nhìn thấy ánh sáng nhưng dường như mọi vật dụng trong phòng của nhà thơ Phan Đạt đã thành thân thuộc với anh. Việt có thể đi lại hay lấy bất cứ thứ gì trên bàn, trên giá sách mà không hề lóng ngóng.

Những ngày sau đó Vân mới để ý, vào các buổi chiều thứ Tư hằng tuần, anh đến căn phòng này để trả những cuốn sách đã đọc xong và mang sách mới về nhà. Việt giải đáp nỗi thắc mắc của Vân về việc “đọc” sách không được in bằng chữ nổi Braille: “Bà nội mình gần chín mươi tuổi rồi, mắt bà vẫn tinh lắm, ngày nào bà cũng ngồi đọc hai tiếng đồng hồ vào buổi trưa và buổi tối cho mình nghe. Bà đọc hơn hai mươi năm nay, từ khi biết không thể chữa được đôi mắt cho mình nữa…” Lòng Vân chợt nhói lên một nỗi lo ngại. Nếu một ngày không bà không còn đọc nổi những cuốn sách cho anh nữa thì sẽ ra sao?

Một hôm, nhà thơ Phan Đạt đưa cho Vân tập giấy do ông chép tay mấy chục bài thơ không ghi tên tác giả: “Chị đọc thử xem này”. Vân ngồi chăm chú đọc hết tập bản thảo, thơ viết theo thể lục bát, vần gieo rất chuẩn và nhịp điệu khá mới mẻ. Cô tinh nghịch hỏi: “Lại một nàng thơ nào mới mang đến phòng chú phải không?” Nhà thơ cười: “Chị đa nghi quá”. Rồi giọng ông chùng xuống: “Thơ anh Việt nhờ tôi chép lại. Anh ấy sáng tác và tự sửa đến thuộc lòng thơ mình, bài nào thấy thật ưng ý thì đến đọc cho tôi chép lại thành tập bản thảo này. Trước Việt hay nhờ bà nội chép, nhưng giờ tay bà run, cầm bút hơi khó… Việt muốn in tập thơ đầu tay này, chị xem có cách nào để cuốn sách dành cho bạn đọc mà anh ấy vẫn biết được từng bài in ở trang nào không?”

Suốt một tuần, Vân thử nhiều phương án thể hiện hình thức tập thơ. Cuối cùng cô chọn loại giấy xốp nhẹ, độ dày vừa phải để có thể dập nổi được tiêu đề từng bài thơ. Trang bìa, tên tập thơ và các họa tiết được in chìm trên giấy cứng. Khi cuốn sách mẫu mang từ nhà in về, Vân tắt hết đèn, ngồi trong căn phòng đầy bóng tối, cô đặt tay lên từng trang sách để cảm nhận những dòng chữ đang chạy qua ngón tay mình. Sách được in với số lượng nhỏ, Việt bảo anh chỉ muốn có món quà dành tặng sinh nhật tuổi chín mươi của bà nội.
Nhà thơ Phan Đạt trở về sau buổi lễ mừng thượng thượng thọ bà nội Việt, chuyển cho Vân một hộp quà được gói giản dị. Đó là món mứt quất bà nội Việt tự tay làm để cảm ơn cô. Những quả quất được biến hình thành những bông hoa năm cánh màu hổ phách trong veo khiến Vân ngắm mãi mới dám cầm lên thưởng thức. Vị chua ngọt thanh dịu thơm thấm vào vị giác, gợi nhớ bao nhiêu sự kì công gói ghém trong một thức quà chỉ có ở người phụ nữ Kinh kỳ khéo léo. Vân chợt ước giá mình cũng có đủ kiên nhẫn và tinh tế để tạo nên những món ăn mang hương vị cổ truyền như thế. Đã bao lâu rồi, kể từ khi ra trường đi làm, đời sống thường ngày kéo cô theo những dịch chuyển vội vã, đến mức không đủ thời gian để nấu nướng cho mình một bữa cơm đầy đủ.

***

Buổi họp cùng đội kỹ thuật bên công ty phần mềm kết thúc, Vân rà soát lại những yêu cầu mới để làm bản báo cáo tổng hợp gửi Tổng biên tập. Gần đây, ban lãnh đạo muốn mở rộng các hình thức kinh doanh trên mạng để tăng doanh số mảng phát hành sách, nhưng không muốn đầu tư nhiều về kỹ thuật. Vân là nhân sự duy nhất của cơ quan chịu trách nhiệm về việc vận hành các nền tảng số. Nhiều người khi mới gặp Vân đều không giấu nổi sự thắc mắc: tại sao một biên tập viên ở cơ quan văn nghệ lại có thể làm các công việc liên quan đến chuyển đổi số một cách trơn tru như vậy? Chỉ có dân công nghệ thông tin mới hiểu cách Vân vượt qua được trở ngại của người làm văn chương khi tiếp cận và làm chủ các phương tiện kỹ thuật, đó là cô luôn tìm cách mô tả yêu cầu của mình thật rõ ràng, cụ thể đến từng chi tiết. Có những lần cần sản phẩm mới, cô có thể ngồi cả đêm vẽ từng bản mockup (bản mẫu của sản phẩm) để kỹ thuật viên hình dung từng tính năng một cách dễ dàng. Vân hay nói đùa với mấy anh kỹ thuật: “Tôi sẽ làm cho các ông thay đổi suy nghĩ về các nhà văn, rằng chúng tôi hoàn toàn có thể sử dụng được các phần mềm từ đơn giản đến phức tạp nhất. Và tôi sẽ “bắt” các ông phải mang các nền tảng kỹ thuật biến những ý tưởng từ lãng mạn đến điên khùng của chúng tôi thành hiện thực”. Họ chỉ lặng lẽ cười và kiên nhẫn thực hiện bằng được các yêu cầu của cô. Mỗi lần hoàn tất một sản phẩm mới, họ luôn ngạc nhiên khi chứng kiến sự háo hức, say sưa trải nghiệm từng tính năng và ghi chép một cách tỉ mỉ trong các bản nhận xét của Vân. Những cuốn sách điện tử do Vân trực tiếp làm từ nội dung đến hình thức, bạn đọc không hề biết đằng sau giao diện thân thiện và những thao tác được tối giản đó là bao nhiêu ngày cô ngồi cặm cụi trên phòng làm việc quên cả giờ về.
Việt gửi tin nhắn cho Vân. Anh dùng tính năng điều khiển điện thoại bằng giọng nói để tìm tên cô trong danh bạ và chuyển đến cô một tin nhắn thoại: “Mình muốn gặp Vân. Mời Vân đến quán cà phê mới bên cạnh hồ Ba Mẫu được không?” Vân trả lời: “Vâng. Mình sẽ đến”. Cô vừa bước qua cửa quán thì nghe tiếng Việt vọng ra từ góc phòng: “Ở đây, Vân ơi!”. Quán được bài trí rất đẹp, bàn ghế và các đồ vật trang trí đều là những thứ đã qua sử dụng, được mua lại hoặc xin về lắp ráp, bày biện rất hài hòa, tạo cảm giác thân thuộc. Việt kể về chuyến đi giao lưu với các nhà thơ khuyết tật quốc tế ở Singapore tuần trước. Người khiếm thị như anh còn là “nhẹ” nhất, vì có những người phải ngồi xe lăn, không tự chủ được hoạt động; có người chỉ dùng được chiếc đũa ngậm vào miệng để gõ lên bàn phím… Nhưng mỗi người, bằng những công việc khác nhau, đều dùng trí tuệ của mình để kiếm tiền mà không cần nhờ đến một sự cứu trợ nào từ người xung quanh. Mọi người đọc thơ bằng ngôn ngữ mẹ đẻ của mình. Mặc dù có bản dịch, nhưng dường như không ai cần phải thông qua bản dịch mới thấu hiểu được khát vọng sống và lòng tha thiết yêu cuộc sống vang lên từ mỗi câu thơ. Họ đều làm thơ nhưng rất ít người trong số đó xuất bản sách. Cuốn sách của Việt trở thành món quà truyền qua bàn tay những người có chung cảnh ngộ. Việt bảo, anh vừa xúc động vừa tự hào khi những người bạn đặt tay họ lên tay anh để “đọc” từng ký tự La tinh chứ không phải bản chữ Braille in chìm, dập nổi trong cuốn sách. Vân ngồi im lặng. Việt rờ tay rút tờ giấy lụa trong hộp giấy trên bàn đặt vào tay Vân, cô giật mình thấy nước mắt đã tràn trên má từ lúc nào không biết. Vân nói nhỏ, gần như lời thì thầm: “Anh Việt. Em sẽ cố gắng làm được những cuốn sách dành cho anh và những người bạn đó”.

***

Vân gọi cho đội trưởng kỹ thuật: “Hùng à, mình muốn bên cậu ưu tiên hoàn thiện tính năng sách nói trong hai ngày nữa. Tập trung làm trước cho mình phần đó nhé”. Phía bên kia bật cười: “Ngạc nhiên chưa? Lần đầu tiên thấy chị đảo lộn thứ tự ưu tiên trong quy trình sản xuất đấy. Chắc phải có điều gì vô cùng đặc biệt đây”. Vân cũng cười: “Tôi hứa, chỉ lần này thôi”.

Hai ngày sau, Vân nhận bản hướng dẫn sử dụng và ốp tai nghe vào, ngồi kiểm thử phần tính năng sách nói vừa được đội kỹ thuật gửi sang. Sau ba tiếng tập trung cao độ, Vân mới rời máy tính đi pha cho mình một cốc trà hoa cúc mật ong thật to. Uống hết cốc trà nóng, Vân gọi cho người bạn vẫn còn ngồi trong phòng thu của đài tiếng nói: “Khanh ơi. Giúp mình ngay việc này. Làm gấp đấy. Mình sẽ gửi tập thơ của tác giả Nguyễn Việt sang, cậu chia thành ba phần và đọc thu âm thật chuẩn rồi chuyển file lại nhé”.

Mấy chục phút sau, file thu âm được Khanh chuyển sang Zalo cùng lời nhắn: “Tôi mất cả buổi hẹn hò cuối tuần cho cơn điên của bà! Bù lại, được đọc một tập thơ hay. Nên tha thứ cho lần này nhé”.
Vân chỉ kịp thả một trái tim hồi đáp rồi hối hả mở phần quản trị, cập nhật các file thu âm theo đúng thứ tự của tập sách giấy. Xong xuôi, cô không dùng tai nghe mà mở thẳng trên loa máy tính để nghe lại. Đồng thời mở luôn trên điện thoại vì cô không đủ kiên nhẫn ngồi nghe trên từng thiết bị. Bản thu được chạy mượt mà trên các nền tảng. Từng câu thơ nối nhau vang lên lấp đầy căn phòng đóng kín… Tập thơ đã cất tiếng. Vân phải ngồi im thật lâu sau khi câu thơ cuối cùng dừng lại và lời chào tạm biệt của Khanh kết thúc phần thu, để trái tim trở lại nhịp đập bình thường. Vân bật chốt các cánh cửa sổ, cơn gió cuối đông từ màn đêm ùa vào nhưng cô không cảm thấy lạnh.

Vân copy đường dẫn cuốn sách nói và bí mật gửi vào tin nhắn cho Việt. Anh có thói quen tắt nhận tin nhắn bằng giọng nói từ 8 giờ tối để không ảnh hưởng đến sinh hoạt của bà nội. Bà thường đi ngủ sớm và nhạy cảm với tiếng động nên chỉ một âm thanh nhỏ cũng khiến bà mất ngủ. Chắc sáng mai anh mới nhận được tin nhắn của Vân.

Việt gọi vào lúc cuối giờ chiều, khi Vân sắp hết kiên nhẫn đợi một lời hồi đáp hay một phản ứng gay gắt nào đó từ phía anh. Giọng Việt nghẹn lại: “Mình đã muốn gọi cho Vân cả trăm lần, từ sáng đến giờ. Nhưng mình sợ không nói được. Không biết nói thế nào để cảm ơn em…”

***

Phải đắn đo đến cả chục lần, Vân mới dám nhận lời mời của bà nội Việt. Bà mời cô đến dự bữa cơm tất niên sớm của gia đình, vì bà biết chỉ sau khi có lịch nghỉ Tết, Vân sẽ lên đường đi du lịch. Người đến tuổi lập gia đình như Vân sợ nhất những ngày Tết về quê cứ liên tục phải đối mặt với câu hỏi từ họ hàng: “Khi nào mới lấy chồng?” nên mấy năm nay cô chọn cách đón Tết ở đất nước nào đó.

Vân tìm chỗ gửi xe rồi rụt rè bước theo Việt đi vào ngôi nhà nằm trong con ngõ nhỏ. Bà nội Việt đang bày biện thêm những chiếc chén bên cạnh mâm cỗ với đầy đủ các món ăn truyền thống được chế biến cầu kì và tinh tế của người Hà Nội. Bà mời Vân ngồi xuống chiếc ghế cạnh mình, đôi mắt bà nhìn Vân đầy ấm áp, giọng bà nhỏ và thanh: “Mời con ăn với hai bà cháu bữa cơm cuối năm. Nhà chỉ còn bà với anh Việt, nhưng Tết nhất không thể qua quýt được, con ạ”. Lúc này Vân mới thấy mình thật vô tâm, quen Việt chừng đó thời gian nhưng cô không hề biết anh mồ côi cha mẹ sau tai nạn lúc mười hai tuổi và anh hỏng đôi mắt từ lúc đó. Vân cúi đầu như người mắc lỗi. Việt đã nhanh chóng xóa tan không khí trầm lặng khi rót chai rượu màu vàng mơ vào năm chiếc chén gốm. Đôi tay anh thành thục đặt năm chiếc chén ở khoảng cách đều đặn quanh mâm cỗ. Anh nâng một ly đặt vào tay bà, lễ phép: “Con mời bà”, còn một ly đặt vào tay Vân và cụng ly của mình vào hai ly rượu rót đầy đặt phía bên kia mâm: “Con mời ba mẹ”.

Vân chạm môi vào ly rượu, một mùi thơm ấm từ nếp cái hoa vàng và hoa cúc chi thoảng lên. Sự ân cần của bà nội Việt đã khiến Vân vượt qua được nỗi e ngại của một cô gái không đảm đang việc nội trợ. Vân vừa thưởng thức từng món ăn, vừa lắng nghe bà chia sẻ bí quyết nấu nướng. Mất nhiều công sức nhất là món mọc vân ám. Bà giải thích khi thấy Vân tròn mắt nhìn đĩa mọc năm màu: “Đây nhé, khi sắp thứ tự các viên mọc vào bát là phải thuận theo vòng tương sinh. Viên trắng - hành Kim, viên đen - hành Thủy, viên xanh - hành Mộc, viên đỏ - hành Hỏa, viên vàng - hành Thổ; viên hành Thổ sẽ cạnh viên hành Kim. Để mọc đông lại, lúc ăn mới lắc nhẹ cho mọc đông róc thành bát rồi úp lên đĩa con như thế này”. Việt tiếp lời: “Cả năm anh chỉ chờ đến Tết để được ăn món mọc vân ám của bà thôi đấy. Con mong bà sống thật lâu để con được ăn suốt đời”. Bà nội và Vân cùng bật cười trước vẻ hồn nhiên của Việt. Bà nắm lấy đôi bàn tay nhỏ của Vân, chợt bà trầm giọng: “Bà không ở lại với anh Việt mãi được. Bao nhiêu năm qua bà lo lắm. Lo không có người bên cạnh, lo nhất là không ai đọc sách cho Việt nghe… Giờ thì bà cất được gánh lo đi rồi. Bà cảm ơn con, Vân ạ!”

Mắt Vân bỗng nhòa đi, cô không muốn để Việt biết mình đang khóc, chỉ nghe thấy giọng anh thật nhẹ như lời thì thầm của mùa xuân: “Ở lại với bà và anh nhé, Vân!”

Truyện ngắn của Phạm Thị Phong Lan