Lễ hội chùa Vua xuân Bính Ngọ 2026: Đặc sắc cuộc thi “cờ người” đất Thăng Long – Hà Nội

Theo các tài liệu lịch sử, chùa Vua là một di tích trong Thăng Long tứ quán. Đặc biệt, nơi đây còn có thể coi là một “cờ miếu” của Thăng Long xưa bởi đây là nơi diễn ra các cuộc đấu cờ tướng đỉnh cao suốt nhiều thế kỷ. Chùa Vua được công nhận là một di tích lịch sử – văn hóa độc đáo của Hà Nội nói riêng và Việt Nam nói chung.

Chùa Vua là tên gọi chung của chùa Hưng Khánh, điện Thiên đế thờ Vua Đế Thích, đền thờ Trần Hưng Đạo và điện mẫu ở làng Thịnh Yên, tổng Hậu Nghiêm, huyện Thọ Xương, nay là phố Thịnh Yên, phường Hai Bà Trưng, Thành phố Hà Nội. Di tích chùa Vua chứa đựng những nét văn hóa truyền thống độc đáo. Ngoài chức năng là nơi thờ phụng tín ngưỡng truyền thống, di tích còn là nơi phát huy và thi đấu một môn thể thao đặc biệt, đó là cờ tướng – cờ người.

Vào thời Lê sơ (1428 – 1527), khu vực chùa Vua là làng Thịnh Yên, vốn là cung Thừa tướng. Nơi đây có chùa Hưng Khánh thờ Phật. Làng Thịnh Yên vốn có truyền thống chơi cờ tướng lâu đời. Hội cờ làng Thịnh Yên thu hút nhiều danh kỳ và bà con hâm mộ cờ tướng về dự hội. Sử sách viết: “Vì thấy Đế Thích là bậc cao cờ nên một ông hoàng thời Lê đem lòng hâm mộ, lập một đền thờ ở làng Thịnh Yên, tổng Hậu Nghiêm, huyện Thọ Xương”.

Từ đó về sau, Đế Thích quán đã trở thành trung tâm đấu cờ tướng hàng đầu của đất Thăng Long. Hàng năm, Vua Lê, Hoàng tử và các đại thần, trước khi đến đền Nam giao lễ tế trời đất, thường đến đây cầu nguyện cho “Quốc thái dân an”, nên nhân dân ta quen gọi là Chùa Vua, ngạn ngữ có câu “Ai muốn sống lâu, cầu Đế Thích”.

Đến với chùa Vua, nhân dân và du khách được chiêm ngưỡng quần thể kiến trúc trang nghiêm, đẹp đẽ và cầu kỳ. Đi qua cổng tam quan với gác chuông làm rất đẹp là tới sân đánh cờ. Đây là nơi diễn ra những huyền vi, ảo diệu của các thế cờ trong cuộc thi mỗi năm. Bàn cờ được xã hội hóa tu bổ tôn tạo thành bàn cờ đá tuyệt đẹp. Trong những ngày thường, các vị trí đặt quân trên bàn cờ được đặt các chậu cảnh. Trên thân chậu cũng ghi tên quân với tướng, sĩ, tượng, xe, pháo, mã…

Từ trên lầu chuông của tam quan nhìn xuống, du khách như cảm nhận khí thế một cuộc cờ với những câu thơ: Xe pháo qua hà giữa tiết xuân/Cần chi phong tướng mới cầm quân/Thoắt mang ngựa đến tan thành cổ/Bỗng vẫy voi ra giấu mẹo thần…

Lễ hội chùa Vua được tổ chức hàng năm vào các mùng 6 đến mùng 9 tháng Giêng. Hội cờ thu hút đông đảo các danh thủ trong nước đến so tài. Mồng 9 là ngày chính hội. Ngày đầu khảo trịch (đấu loại), sau khi vượt qua vòng sơ tuyển, các kỳ thủ sẽ chính thức so tài trong các ngày tiếp theo. Các cuộc thi được tổ chức theo thể thức loại trực tiếp. Trận chung kết bắt đầu ngay sau lễ dâng hương của đông đảo các tầng lớp nhân dân. Ngày cuối cùng chỉ còn hai đấu thủ, ai giành được phần thắng chung kết, ấy là người phá giải cờ. Nhân dân đến chùa mong cầu phúc, cầu tài, cầu bình an và cũng là để chọn một vị trí thích hợp để xem trận chung kết của giải cờ.

Trong những ngày đầu xuân của Tết Nguyên đán, chùa Vua lại mở lễ hội để nhân dân đến chùa lễ phật, dự hội thi cờ tướng - môn thể thao trí tuệ để tưởng nhớ Đức vua cờ Đế Thích. Đồng thời thưởng thức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, múa lân mang tính nhân văn, đậm đà bản sắc dân tộc. Hai câu đối: “Vui tết mừng xuân nỗ lực pháo xe đường quyết thắng - Thi tài đấu trí kiên cường sỹ tượng trận bình phong” như khẳng định tinh thần thi đấu của các kỳ thủ trong các trận đấu cờ tại Lễ hội.

Đồng chí Đỗ Phương Nga - Phó Chủ tịch UBND phường Hai Bà Trưng chia sẻ, công tác quản lý và tổ chức lễ hội thời gian qua được triển khai nghiêm túc, bám sát các quy định của Trung ương và Thành phố Hà Nội. Trên cơ sở đó, phường Hai Bà Trưng đã ban hành các văn bản hướng dẫn tăng cường quản lý nhà nước về di sản văn hóa; quản lý thực hành tín ngưỡng tại các di tích; quản lý đầu tư, tu bổ, tôn tạo và phát huy giá trị di tích trên địa bàn./.

Hoa Quỳnh