"Biệt thự" Pháp ở Hà Nội
Người Hà Nội thanh lịch, văn minh - Ngày đăng : 09:57, 27/04/2010
Rải rác ở Hà Nội, vẫn còn nhiửu lô cốt của người Pháp, mà nhiửu người thích gọi bằng một cái tên khác "French villa" hay "biệt thự Pháp".
"French villa"
Lô cốt được xây dựng nổi, nửa nổi nửa chìm hoặc lợi dụng sườn núi... là m chìm hẳn. Thời kháng chiến chống Pháp, Tướng De Lattre De Tassigny đã thiết lập cả một hệ thống lô cốt kiên cố khắp vùng Đồng bằng sông Hồng nhằm đối phó với quân dân ta. Hà Nội có hệ thống lô cốt dà y đặc. Khu vực hồ Tây, hiện giử không nhiửu người biết ở đây từng có một nhóm lô cốt rất đẹp. Lớn nhất, "lô cốt mẹ", có tầm nhìn khống chế cả khu vực phía bắc hồ, vốn cùng hệ thống với nó còn có các "lô cốt con". Ước lượng tầng 1 "lô cốt mẹ" có chiửu dà i độ 6m, rộng chừng 4m, chiửu cao từ nửn đất hiện nay khoảng 3m, cửa cách nửn đất 1m. Độ dà y tường bê tông cốt thép và o khoảng 0,5-0,8m. Trên tầng 2 lô cốt mẹ, có một ụ chiến đấu tròn đường kính khoảng 1,5m, cao 2m. Cách khoảng 6m từ lô cốt nà y, có một lô cốt phụ, tức "lô cốt con", diện tích khá nhử, khoảng 5,6m2...
Nghe nói trước đây, "hai mẹ con" được nối với nhau bằng giao thông hà o nhưng nay giao thông hà o không còn, "lô cốt con" cũng bị bịt kín. Sau khi đường ven hồ Tây được mở, cạnh phía bắc "lô cốt mẹ" đã bị bịt lại. Phía tây "lô cốt mẹ" nằm sát mép đường, nhìn ra "bến Hà n Quốc", nơi giới trẻ Hà Nội "âu yếm" nhau mỗi buổi chiửu vử. Khoảng phía đông bây giử thà nh nơi trông giữ xe của mấy cửa hà ng nhậu nhẹt, giải khát. Từ "bến Hà n Quốc" nhìn lên, lô cốt cao sừng sững, bám đầy dây dợ, cây bụi và cả gạch, rác... Cụm "mẹ con" nói riêng và hệ thống lô cốt rải rác nhiửu nơi nói chung được nhiửu người gọi là French villa, nghĩa là biệt thự Pháp. Cách đây mấy năm, "lô cốt mẹ" đã được trưng dụng để mở quán bar.
Cái quán bar có tên khá ngộ là Block house, tạm dịch là quán lô cốt, có tấm biển sơn đen, to như cánh cửa in tên treo trên tường. à”ng chủ, một người dân sống cạnh lô cốt, đã cầu kử³ xây tường bao, chăng thép gai, là m tán cọ ở khoảnh sân tự tạo dưới chân lô cốt và là m cả cầu thang dẫn lên ụ chiến đấu bên trên với ý định biến đây thà nh một mặt bằng hút khách. Nghe nói, khi "tái thiết" lô cốt để là m quán bar, riêng việc đập nửa mét vuông bê tông bậc dẫn và o lô cốt cũng đã mất 400 nghìn đồng. Lô cốt Pháp hầu như được xây bằng đá trắng nên cứng, vô cùng chắc chắn (đập thêm những "hạng mục" khác không biết tốn bao nhiêu?). Chỉ có điửu, "ông chủ" than thở là chỉ "cải tạo" đến thế thôi chứ không được "đưa và o sử dụng" vì Ban Chỉ huy quân sự quận (Tây Hồ) đến yêu cầu chấm dứt "thi công" và nghiêm cấm kinh doanh. Bao giử Block house đi và o hoạt động, ông chủ cho biết, vẫn còn đang trong giai đoạn "xin giấy phép". Đến giử, có lẽ đó cũng là cái lô cốt duy nhất được trưng dụng dang dở và o mục đích kinh doanh. Còn lại...
Những mẩu vụn lịch sử
Năm 1950, do không đủ sức, Pháp rút khửi các khu vực trung du, miửn núi để lui vử củng cố đồng bằng và cho xây dựng hệ thống lô cốt trải khắp Đồng bằng Bắc bộ, mục đích kiểm soát chặt chẽ vùng nà y. Đi theo đường 5 tới cây số 38 (Quán Gửi), rẽ phải đi thêm khoảng 2km sẽ gặp một lô cốt còn nguyên tháp pháo. Lạng Sơn nổi tiếng với hệ thống lô cốt Đồng Đăng, Đèo Giang - Văn Vỉ. Tuy nhiên, bây giử chỉ còn lại lô cốt Đèo Giang - Văn Vỉ...
Mặt tiửn của cái French villa đã được trùng tu, tôn tạo lại thà nh quán bar nhưng dự án nà y chưa đi và o hoạt động.
Hà Nội là nơi tập trung nhiửu lô cốt nhất. Những lô cốt dọc sông Đuống được xây dựng có mục đích kiểm soát trục lộ, trung bình cứ 2km có một cái. Do phải phù hợp với địa hình nên lô cốt được xây có hình dáng không giống nhau. Hay tại Hà Đông, quân Pháp xây dựng cạnh Trường THCS chuyên Lê Lợi bây giử 2 lô cốt. Trên đuửng và o Kim Giang (Thanh Xuân) cũng có mấy lô cốt "giơ" góc ra đường. Đường lên Sơn Tây có cái lô cốt kiêm tháp canh ở Phùng và đập Đáy. Cũng phải kể đến lô cốt cạnh cầu Phù Lỗ (Đông Anh), khá đẹp và cách đây chưa lâu... còn nguyên bản. Ngay đầu phố Nguyễn Tri Phương, trong khuôn viên của Ngân hà ng Quân đội có một cái. Sóc Sơn cũng là nơi có nhiửu lô cốt. Chẳng hạn, trên núi Đôi, trong bà i thơ nổi tiếng Núi đôi của nhà thơ Vũ Cao, có một cái lô cốt song không hiểu đến giử có còn; hoặc tại xã Hiửn Linh, lô cốt sẵn đến mức một số hộ dân đã trưng dụng lô cốt cạnh nhà là m... công trình phụ...
Thời gian bà o mòn
Theo nhà văn Tô Hoà i, lô cốt tại Hà Nội đơn giản là "những cái hầm chiến đấu nửa lộ thiên, nửa dưới đất của Pháp lập vòng vây phòng thủ xung quanh thà nh phố gọi là "phòng tuyến De Lattre De Tassigny. Quanh thà nh phố đửu có những lô cốt xi măng, lính lê dương, lính ngụy canh giữ ngà y đêm. Khi mới hòa bình, Bộ Quốc phòng có lệnh đấy là di tích được lưu niệm. Nhưng cái lệnh đã ra mấy chục năm qua rồi... Đi qua cầu Cà Lồ bên Đông Anh, và qua những cánh đồng mênh mông ở ngoại thà nh bây giử là những nơi đã thà nh phố xá không đâu còn những cái lô cốt nửa chìm nửa nổi ấy nữa. Có chăng còn một cái lô cốt ở cổng một cơ quan trên đường Hoà ng Quốc Việt - xưa kia đấy là cánh đồng, nhưng cái pháo đà i đã biến thà nh một bên cái cổng to, không ai biết đấy là lô cốt nữa. Và còn một cái lô cốt ở cuối đường Bà Triệu. Cái nà y một hộ trong phố đã cải tạo thà nh cái nhà , ở đà ng hoà ng cũng đã mấy chục năm nay rồi".
Đấy là số phận chung của những lô cốt Pháp. Cách đây hai năm, một nhóm những người yêu thích lịch sử rủ nhau đi chụp lại toà n bộ các lô cốt Pháp còn lại trên khắp Đồng bằng sông Hồng. "Lời kêu gọi" được khá đông hưởng ứng. Họ xây dựng được một bảo tà ng ảnh phong phú. Lô cốt thời Pháp là một phần của lịch sử, giử vẫn nằm rải rác ở nhiửu nơi, cái còn nguyên vẹn, cái mất, cái hư hại ít nhiửu, tuy nhiên nếu giữ gìn được nguyên vẹn nó sẽ trở thà nh những điểm đến rất thú vị, đặc biệt là đối với du khách nước ngoà i. Chẳng hạn, pháo đà i Ross, bang Califoonia, Mử¹, một di tích lịch sử quốc gia vử thời kử³ đế quốc Nga xâm chiếm thuộc địa ở châu Mử¹, với khá nhiửu lô cốt đã trở thà nh một điểm đến rất hấp dẫn đối với du khách.
Trong một chừng mực, lô cốt - "biệt thự" của người Pháp cũng là một phần của Hà Nội. Hà Nội sắp tròn nghìn tuổi, nếu như những lô cốt nà y được "quy hoạch", được hệ thống lại là m thà nh một dạng bảo tà ng ngoà i trời, thì cũng là điửu đáng quý. Những "biệt thự" Pháp không nên để bị tiếp tục xuống cấp bởi thời gian hoặc để dân dỡ ra... lấy phế liệu, còn nếu không việc biến thà nh quán bar, như cái Block house, cũng là một ý tưởng không tồi, tất nhiên, nếu giữ được nguyên bản.