Thăm đửn bà Tấm - Nguyên Phi ử¶ Lan
Người Hà Nội thanh lịch, văn minh - Ngày đăng : 17:24, 25/04/2013
Nguyên phi ử¶ Lan tên thật là Lê Thị Yến, cũng có sách ghi tên bà là Lê Thị Yến Loan hay Lê Thị Khiết. Bà là vợ vua Lý Thánh Tông. ử¶ Lan sinh ngà y 7/3 năm Giáp Thân (1044), lúc hơn 10 tuổi thì mẹ mất, bố lấy vợ kế nhưng ít lâu sau cũng qua đời. ử¶ Lan là một cô gái rất xinh đẹp và chăm là m.
Sử cũ chép rằng, năm Quý Mão 1063, Lý Thánh Tông đã 40 tuổi mà chưa có con trai. Vua và hoà ng hậu đi cầu tự nhiửu nơi nhưng không thà nh. Một sáng mùa xuân, vua vử viếng thăm chùa Dâu (tổng Dương Quang, phủ Thuận Thà nh) dân là ng mở hội nghênh giá.
Vua ngự giá đến trang Thổ Lỗi sau nà y đổi là Siêu Loại (xã Dương Xá, huyện Gia Lâm- Hà Nội ngà y nay), thấy thần dân đang sụp lạy, duy có một thôn nữ xinh đẹp vẫn điửm nhiên hái dâu bên cạnh gốc lan. Lý Thánh Tông lấy là m lạ, cho người gạn hửi. Người con gái đối đáp thông minh, cử chỉ đoan trang dịu dà ng đó chính là Yến Loan. Vua truyửn lệnh tuyển cô gái ấy và o cung, phong Yến Loan là ử¶ Lan phu nhân, có ý nghĩa đứng dựa cây lan.Trong cung, ử¶ Lan không lấy việc trau chuốt nhan sắc, mong chiếm được tình yêu của vua mà quan tâm đến mọi công việc trong triửu đình. Bà khổ công học hửi, miệt mà i đọc sách. Chỉ trong một thời gian ngắn, mọi người đửu kinh ngạc trước sự hiểu biết uyên thâm vử nhiửu mặt của ử¶ Lan.
ử¶ Lan là người phụ nữ có tà i kinh bang tế thế, từng đã 2 lần nhiếp chính trông coi việc nước.
Lần thứ nhất là năm Kỷ Dậu 1069, Lý Thánh Tông thân chinh cùng Lý Thường Kiệt mang quân đi đánh đánh phương Nam đã trao quyửn nhiếp chính cho bà .
Lần thứ hai và o năm Nhâm Tý 1072, Vua Lý Thánh Tông đột ngột qua đời, hoà ng thái tử Lý Cà n Đức lên nối ngôi lúc mới 7 tuổi (tức hoà ng đế Lý Nhân Tông), bà được tôn là m Hoà ng thái hậu. Triửu đình rối ren, ử¶ Lan đã coi triửu chính, điửu khiển quốc gia, cùng triửu thần lãnh đạo quân dân Đại Việt tiến hà nh cuộc kháng chiến chống Tống thắng lợi.
Là một phụ nữ tà i trí, đức độ, lại được triửu thần ủng hộ nên Hoà ng Thái hậu ử¶ Lan đã có những đóng góp tích cực và o cơ nghiệp nhà Lý, chăm lo sản xuất nông nghiệp, mở mang dân trí, quan tâm đến thi cử học hà nh. Bà ban hà nh nhiửu chính sách tiến bộ như chuộc nô tử³, tha cung nữ, giảm tô thuế, cấm giết trâu bò.... Theo tà i liệu, có rất nhiửu nơi thử Nguyên Phi ử¶ Lan. Nhưng đửn chùa và đửn thử ử¶ Lan được xây dựng ở Dương Xá ngay chính trên quê hương Bà . Đửn thử Nguyên Phi ử¶ Lan hay còn gọi là Đửn Bà Tấm hay đửn Cả.
Quần thể khu di tích đửn thử Nguyên phi ử¶ Lan gồm chùa, đửn, điện, sơn trang nằm trong khuôn viên rộng khoảng 3ha có sân, nhà thủy đình, cây xanh các loại.
Nằm ở phía tay trái, trước cửa đửn thử Nguyên phi ử¶ Lan là đôi rồng chầu bằng đá phủ phục, với đường nét, chạm khắc hết sức tinh xảo. Đửn được xây dựng từ cuối thế kỷ XI, có kiến trúc theo lối cung đình thời Lý, có 72 cửa, thuộc loại cổ nhất nước ta. Cách không xa đửn phía tay phải có chùa mang tên: "Linh Nhân tư Phúc Tự do chính Linh Nhân Hoà ng Thái Hậu ử¶ Lan xây dựng cùng với hà ng trăm ngôi chùa khác, được khánh thà nh và o năm Ất Mùi (1115).
Năm 2010, tưởng nhớ công đức của bà , một trong những danh nhân có tà i trị nước của dân tộc, Ban quản lý di tích đửn Nguyên Phi ử¶ Lan đã tôn trí tượng đà i Nguyên Phi ử¶ Lan cao 9,1m, nặng 30 tấn được đúc bằng đồng nguyên chất.
Hà ng năm cứ và o dịp từ 19 đến 21 tháng 2 âm lịch, du khách thập phương lại hà nh hương vử Dương Xá tham dự lễ hội truyửn thống kỷ niệm ngà y Nguyên phi ử¶ Lan đăng quang và ngà y 24, 25 tháng 7 âm lịch, ngà y mất của bà .