Nơi địa linh nhân kiệt
Người Hà Nội thanh lịch, văn minh - Ngày đăng : 15:14, 09/06/2017
Nằm bên bờ sông Hồng, làng Việt cổ thôn Tổ có đồng bãi màu mỡ, cây quả tốt tươi. Ngôi Miếu thờ Thành hoàng làng Đàm Gia Đại Vương, hay có tên gọi khác là Miếu Xương Rồng được bao bọc bởi khung cảnh thiên nhiên hung vĩ với vẻ đẹp yên bình.
Làng Tổ cách trung tâm thủ đô 20km, tên cổ thời kỳ đời nhà Lý là Trang Mộc ấp, tên gọi thời Trần là Làng Tổ. Từ đầu thế kỷ 19 làng Tổ thuộc xã Thượng Trì, tổng Thượng Trì – phủ Quốc Oai – trấn Sơn Đông, sau thuộc phủ Hoài Đức – tỉnh Hà Đông, nay thuộc xã Liên Hồng, huyện Đan Phượng, TP Hà Nội và đã được công nhận Bằng di tích của Sở Văn hóa Hà Tây (nay là TP Hà Nội).
Miếu Xương Rồng tọa lạc giữa một vùng linh địa, cảnh quan tươi đẹp, thế tọa sơn. Nhìn từ xa, khuôn viên ngôi miếu như một bán đảo, phía trước là sông Hồng, phía sau là gò đất làm án dựa, bên tả là giếng miếu, bên hữu là nhà mẫu thờ bà phi thân mẫu đức thành hoàng làng.
Tòa miếu gồm các hạng mục Đại bái và Hậu cung nối kết với nhau thành hình chữ Đinh. Kiến trúc Đại bái phỏng theo kiến trúc đình – miếu truyền thống Việt Nam thời Nguyễn là một ngôi nhà ba gian hai dĩ nhỏ với hai mái chảy lợp ngói ri, đầu hồi bít đốc, các bộ vì đứng trên bốn hàng chân cột. Riêng kiến trúc Hậu cung Miếu Xương Rồng tương đồng theo kiểu kiến trúc Đại Bái với một ngôi nhà dọc ba gian nối kết với gian giữa Đại bái. Miếu thờ có người dân ngày nào cũng túc trực trông nom nên luôn khang trang, sạch sẽ. Từ bao đời nay, ngày 02 tháng 9 (Âm lịch) hàng năm là ngày lễ chính, vào những ngày lễ tết lớn, ngày mùng một hôm dằm người dân thôn Tổ đến đây đi lễ rất đông.
Người dân địa phương tương truyền miếu thờ vị Thành hoàng làng Đàm Gia Đại Vương có từ thế kỷ 16, và bắt nguồn từ một câu chuyện thần thoại: “Vào đời Hùng Huy Vương, tức Hùng Vương thứ 6. Một hôm nhà vua ngự giá qua vùng Tổ thôn ngày nay, thấy cảnh sắc tốt lành xinh đẹp, dân thôn thuần hậu, nhiệt tình nên đã tạo nên hành cung nghỉ lại qua đêm. Cạnh hành cung có một cái giếng, vua cho quay màn loan bên bờ giếng để cung phi tắm. Khi thị nữ múc nước cho cung phi tắm gội, bỗng thấy một con rắn hoa từ trong giếng nổi lên, cuốn chặt lấy cung phi. Thị nữ hoảng hốt chạy đi báo vua, khi vua đến thì rắn đã lặn xuống giếng. Từ đó bà cung phi có mang, ngày 12 tháng giêng sinh nở được một con trai. Vua nghĩ đến việc cung phi bị rắn cuốn bên giếng nước mà thụ thai mới đặt tên thứ tử là Đàm Gia và cho Đàm Gia Tổ thôn làm đất thang mộc. Đàm gia lớn lên khôi ngô tuấn tú, tài sức hơn người, lại có lòng yêu quý dân thôn. Ngài thường vỗ về yên ủi, giúp đỡ kẻ nghèo, dạy dân thuần phong mỹ tục. Trong vùng có nhà họ Phan sinh được hai người con gái đặt tên là Du Du và Hộ Hệ đều có nhan sắc hơn người, đức tài trọn vẹn. Đàm Gia xin lấy hai nàng làm vợ và được họ Phan đồng tình và vua cha thuận ý. Vợ chồng đpẹ duyên chưa được bao lâu thì giặc Ân sang xâm lược. Đàm Gia được vua Hùng cho chỉ huy thủy quân, trợ giúp Phù Đổng Thiên Vương đánh giặc. Sau khi đánh dẹp giặc Ân, Phù Đổng Thiên Vương cưỡi ngựa sắt bay về trời, còn Đàm Gia được phong Hải Dương Vương, cai quản vùng đất Hải Dương. Ở nhiệm sở, Vương có công cùng dân trị thủy. Trên đường về kinh báo tin mừng, thuyền đến đoạn sông Ngọc Động thì ngài hóa truyền cho binh sĩ cùng nhân dân lập đền thờ phụng…”
Để tưởng nhớ công ơn Đàm Gia Đại Vương, hàng năm vào ngày 02 tháng 9 Âm lịch, dân làng tổ chức lễ cúng tại khuôn viên miếu cùng lễ rước kiệu xung quanh khu vực miếu. Cùng với hình thức sinh hoạt văn hóa cộng đồng cư dân thôn Tổ giúp cho việc tìm hiểu truyền thống văn hóa Việt Nam. Theo phong tục, hằng năm giao cho một gia đình nuôi một ông lợn dùng để tế lễ hội, rồi sau đó với thụ lộc cùng nhân dân làng Tổ.
Sau bao nhiêu năm, khu vực này đã trở thành khu dân cư đông đúc, sầm uất, nhưng những người dân thôn Tổ vẫn duy trì tục lệ thờ cúng này. Họ đến đây không chỉ cầu mong mọi điều tốt đẹp cho gia đình mình mà còn cầu bình an cho những người xung quanh.
Trải qua bao thăng trầm của thời gian, sự tàn phá qua các cuộc xâm lược, và chỉ mới dựng lại vào cuối thế kỷ XX, nhưng Miếu Xương Rồng vẫn có giá trị như một tiêu biểu kiến trúc đình – miếu cổ truyền Việt Nam.
Từ bao đời nay, đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”; “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”… được người dân làng Tổ phát huy. Thực hiện lời dạy của Bác Hồ “Các vua Hùng có công dựng nước” dưới sự lãnh đạo của Đảng và nhân dân làng Tổ quyết tâm giữ gìn giá trị của di tích, xây dựng quê hương giàu đẹp và góp phần xứng đáng vào sự nghiệp xây dựng và phát huy nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc.