Hoạt động hội

Tọa đàm Nghệ thuật liên ngành: Kết nối thực hành sáng tạo với chiến lược đào tạo đương đại

Hương Vi • 21:30 16/11/2026

Chiều 16/11, tại trụ sở Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Thành phố Hà Nội, số 19 phố Hàng Buồm (Hà Nội), diễn ra Tọa đàm “Nghệ thuật liên ngành: Kết nối thực hành sáng tạo với chiến lược đào tạo đương đại”.

Toạ đàm có sự tham gia của các nhà nghiên cứu, giảng viên, nghệ sĩ và giám tuyển đến từ Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật (Đại học Quốc gia Hà Nội) và Hội Văn nghệ dân gian Hà Nội. Chương trình nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026.

Tọa đàm đặt ra nhiều vấn đề về mối quan hệ giữa nghiên cứu, thực hành nghệ thuật, giáo dục di sản và yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực sáng tạo trong bối cảnh hiện nay.

Nghệ thuật liên ngành trong thực hành sáng tạo

Từ những góc nhìn khác nhau, các diễn giả tập trung làm rõ đặc trưng của nghệ thuật liên ngành, mối liên hệ giữa nghiên cứu và thực hành sáng tạo, đồng thời trao đổi về những yêu cầu đổi mới trong giáo dục nghệ thuật. Các tham luận cho thấy xu hướng sáng tạo đương đại đang mở rộng khỏi những giới hạn của từng loại hình nghệ thuật, đòi hỏi người nghệ sĩ có khả năng kết hợp nhiều phương thức biểu đạt, tri thức và phương pháp nghiên cứu.

dsc04266.jpg
TS. Phạm Minh Quân, Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, ĐHQGHN trình bày tham luận tại tọa đàm.

Đề cập đến khuynh hướng liên ngành trong nghệ thuật đương đại, TS. Phạm Minh Quân cho rằng hoạt động sáng tạo ngày nay không còn giới hạn trong việc tạo ra một tác phẩm thuộc một loại hình nhất định. Người nghệ sĩ có thể đồng thời thực hành hội họa, sản xuất video, nghiên cứu, viết hoặc tham gia các dự án cộng đồng. Quá trình sáng tạo vì thế gắn với hoạt động nghiên cứu, tìm tòi và sản xuất tri thức. Tác phẩm nghệ thuật là kết quả của quá trình đó, đồng thời mở ra những cách thức đối thoại với công chúng và xã hội.

Thực tiễn sáng tạo của một số nghệ sĩ Việt Nam cũng được đề cập như những minh chứng cho xu hướng này. Nghệ sĩ Nguyễn Trinh Thi kết hợp hình ảnh động với tư liệu lịch sử; nghệ sĩ Nguyễn Thế Sơn sử dụng nhiếp ảnh, kiến trúc và nghiên cứu đô thị để tìm hiểu sự biến đổi của không gian. Qua đó, nghệ thuật liên ngành được nhìn nhận như một phương thức kết hợp tư duy, phương pháp nghiên cứu và thực hành, thay vì đơn thuần ghép nối các chất liệu hay hình thức thể hiện.

dsc04269.jpg
PGS.TS Trần Thị An, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Hà Nội chia sẻ tại tọa đàm.

Ở góc độ nghiên cứu văn hóa và nghệ thuật phương Đông, PGS.TS. Trần Thị An, Chủ tịch Hội Văn nghệ dân gian Hà Nội, đề cập mối quan hệ giữa nghệ thuật với tín ngưỡng bản địa, tri thức dân gian và đời sống cộng đồng. Những nội dung này góp phần làm rõ tính liên ngành vốn hiện diện trong nhiều loại hình văn hóa, nghệ thuật truyền thống.

Di sản và thực hành nghệ thuật

Một hướng tiếp cận cụ thể khác được nghệ sĩ, giám tuyển Nguyễn Thế Sơn chia sẻ là đưa chất liệu và tri thức nghề thủ công truyền thống vào quá trình nghiên cứu, giảng dạy và sáng tạo nghệ thuật. Thông qua các hoạt động tìm hiểu về lụa, giấy dó, diều và sơn mài; trải nghiệm tại bảo tàng, đình Thổ Hà hay sử dụng không gian Hội quán tại 50 Đào Duy Từ làm nơi thử nghiệm, các phương thức kết nối di sản với thực hành nghệ thuật được giới thiệu từ góc nhìn trực tiếp.

Những hoạt động này cho thấy khả năng tiếp cận nghề thủ công truyền thống thông qua trải nghiệm, thực hành và tương tác với không gian văn hóa. Chất liệu di sản được đặt trong mối quan hệ với các phương thức sáng tạo mới, tạo điều kiện để người học tìm hiểu sâu hơn về giá trị của vật liệu, kỹ thuật và tri thức nghề.

dsc04282.jpg
Nghệ sĩ, giám tuyển Nguyễn Thế Sơn, Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, ĐHQGHN phát biểu tại tọa đàm.

Từ thực tiễn đào tạo tại Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, TS. Trần Hậu Yên Thế giới thiệu các học phần kết hợp nghiên cứu với thực hành như Vẽ Du khảo, Tư duy liên ngành trong nghệ thuật và Dự án tích hợp trong nghệ thuật thị giác. Đáng chú ý, trong hoạt động Vẽ Du khảo năm 2026, sinh viên nghiên cứu hệ thực vật tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, sau đó thể hiện kết quả điều tra bằng bản đồ mang phong cách tranh Hàng Trống. Ở học phần Hình họa Nâng cao, bài tập tự họa với một chai nhựa cũng tạo điều kiện để sinh viên thể hiện những tìm tòi nghệ thuật gắn với ý thức trách nhiệm đối với môi trường sống.

Các ví dụ cho thấy việc kết hợp nhiều lĩnh vực kiến thức trong đào tạo có thể được triển khai thông qua chính các bài tập và dự án thực tế. Người học được tiếp cận đối tượng nghiên cứu từ nhiều góc độ, đồng thời vận dụng kết quả tìm hiểu vào sản phẩm sáng tạo cụ thể.

dsc04255.jpg
Hội viên Hội Văn nghệ dân gian Hà Nội và các bạn sinh viên lắng nghe những chia sẻ tại tọa đàm.

Đổi mới chiến lược đào tạo

Bàn về chiến lược giáo dục nghệ thuật trong bối cảnh đa ngành, liên ngành, PGS.TS. Phạm Xuân Thạch chỉ ra tình trạng “đứt gãy kép” trong đào tạo hiện nay. Đó là sự phân tách giữa sáng tác với lý luận, phê bình ở bậc đại học và khoảng cách giữa giáo dục nghệ thuật phổ thông với giáo dục đại học. Theo ông, người học khi bước vào môi trường đại học còn thiếu nền tảng về lịch sử nghệ thuật, mỹ học và năng lực suy tư, diễn giải tác phẩm.

Sự phân tách giữa sáng tác và lý luận, phê bình cũng đặt ra những bất cập trước yêu cầu của nghệ thuật đương đại. Người nghệ sĩ ngày nay cần có khả năng nghiên cứu, viết, xây dựng hồ sơ dự án và đối thoại với giám tuyển. Trong khi đó, lĩnh vực công nghiệp văn hóa cũng xuất hiện nhu cầu về những vị trí nhân lực có năng lực kết hợp như giám tuyển, thẩm định và quản trị nghệ thuật.

Ở bậc phổ thông, chương trình giáo dục nghệ thuật còn gặp khó khăn về đội ngũ giảng dạy và phạm vi các loại hình được tiếp cận. Theo tham luận, nhu cầu giáo viên Âm nhạc ở bậc THPT còn thiếu khoảng 2.400 người nếu tính mỗi trường cần một giáo viên. Các loại hình như sân khấu, múa, điện ảnh và nghệ thuật truyền thông cũng chưa có môn học riêng trong chương trình giáo dục phổ thông. Những hạn chế này ảnh hưởng đến việc hình thành nền tảng cảm thụ, nhận thức nghệ thuật cho người học từ sớm.

dsc04272.jpg
PGS.TS. Phạm Xuân Thạch, Phó Trưởng khoa Nghệ thuật và Thiết kế, Trường Khoa học liên ngành và Nghệ thuật, ĐHQGHN chỉ ra tình trạng “đứt gãy kép” trong đào tạo.

Từ những vấn đề trên, PGS.TS. Phạm Xuân Thạch đề xuất đa dạng hóa mô hình đào tạo nghệ thuật; bổ sung kiến thức nền tảng về mỹ học, lịch sử nghệ thuật và phương pháp nghiên cứu cho sinh viên sáng tác; tăng cường hoạt động thực hành đối với sinh viên lý luận, phê bình. Đồng thời, cần phát triển những ngành đào tạo mới như giám tuyển, quản trị, thẩm định nghệ thuật và sáng tạo nội dung số, gắn chương trình học với yêu cầu của thị trường lao động.

Đối với giáo dục phổ thông, các đề xuất tập trung vào việc mở rộng loại hình nghệ thuật trong nhà trường, chú trọng năng lực thưởng thức và diễn giải tác phẩm, bổ sung kiến thức lịch sử nghệ thuật, mỹ học, cũng như tăng cường kết nối giữa trường học với bảo tàng, nhà hát, rạp chiếu và không gian di sản.

dsc04278.jpg
Các diễn giả chụp ảnh lưu niệm tại chương trình.

Các nội dung trao đổi tại tọa đàm cho thấy nghệ thuật liên ngành đang đặt ra yêu cầu thay đổi cả trong thực hành sáng tạo lẫn phương thức đào tạo. Khi ranh giới giữa các lĩnh vực ngày càng có sự giao thoa, người làm nghệ thuật cần được trang bị đồng thời năng lực chuyên môn, tư duy nghiên cứu và khả năng hợp tác với những lĩnh vực khác.

Qua đó, tọa đàm gợi mở những hướng tiếp cận trong đổi mới giáo dục nghệ thuật, hướng tới sự gắn kết chặt chẽ hơn giữa nhà trường, di sản và thực tiễn sáng tạo, góp phần chuẩn bị nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu phát triển công nghiệp văn hóa và các ngành công nghiệp sáng tạo./.

Hương Vi