Mở cánh cửa mới cho di sản Tháp nước Hàng Đậu với “Tháp Ẩn Ca”
Nằm trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế Sáng tạo Hà Nội 2026, UBND thành phố Hà Nội chỉ đạo, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội chủ trì đã khai trương tác phẩm sắp đặt âm thanh “Tháp Ẩn Ca” (The Tower of Hidden Songs) tại Tháp nước Hàng Đậu, phường Ba Đình. Đây là lần thứ hai Tháp nước Hàng Đậu mở cửa đón du khách, kể từ Lễ hội thiết kế Sáng tạo 2023.
Theo bà Bùi Thị Hương Thuỷ, Trưởng phòng Nghệ thuật và Công nghiệp văn hóa (Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội), việc đưa nghệ thuật đương đại vào không gian di sản là một cách để mở thêm những cánh cửa mới cho di sản, để di sản không chỉ được gìn giữ, mà còn tiếp tục sống, tiếp tục đối thoại và truyền cảm hứng trong đời sống hôm nay. Đây là lần thứ hai Tháp nước Hàng Đậu mở cửa đón du khách với tác phẩm sắp đặt âm thanh thuộc dự án “Hà Nội Sáng Đèn”, diễn ra từ ngày 14 đến 25/11/2026.
Trước đó, năm 2023 trong khuôn khổ Lễ hội thiết kế sáng tạo Hà Nội 2023, tại Tháp nước Hàng Đậu đã diễn ra triển lãm “Sắp đặt nước và di sản tháp nước Hàng Đậu”, góp phần đánh thức không gian và di sản tháp nước Hàng Đậu sau khoảng 80 năm “ngủ đông”. Trong lần đầu tiên năm 2023, triển lãm “Sắp đặt nước và di sản tháp nước Hàng Đậu” đã khơi gợi về sự kết nối xã hội đô thị với thế giới tự nhiên thông qua nước, nhấn mạnh tầm quan trọng của nước trong đời sống hiện đại và thu hút hàng ngàn người dân, du khách tham quan.
Hệ sắp đặt âm thanh của Sắp đặt nước và di sản tháp nước Hàng Đậu” đã tái hiện lại những âm thanh của nước trong tự nhiên, đưa công chúng tới những chiều không gian tiềm thức trong bản thể, đánh thức mối quan hệ của con người đô thị với môi trường tự nhiên. Cùng đó, hệ sắp đặt ánh sáng trong tháp nước Hàng Đậu mở rộng thị giác về những vỏ bọc đẹp đẽ, các nguyên liệu đều được tái chế bởi rác thải đô thị, nhấn mạnh tác động của đô thị tới môi trường tự nhiên.
Đến Lễ hội Thiết kế Sáng tạo 2026, Tháp nước Hàng Đậu được lựa chọn để tổ chức sắp đặt “Tháp Ẩn Ca”. Tác phẩm sắp đặt lần này do nghệ sĩ contrabass, nhà soạn nhạc và giám tuyển Patrick Kessler (Thụy Sĩ) sáng tạo và chỉ đạo nghệ thuật.
Thực hành của nghệ sỹ Patrick Kessler trải rộng từ trình diễn, ngẫu hứng, sáng tác đến sắp đặt âm thanh, trong đó có các dự án cùng Chuchchepati Orchestra, một dàn nhạc sắp đặt mà hệ thống loa là một phần cấu thành của tác phẩm. Phần sáng tác từ các bản ghi côn trùng, cùng việc tuyển chọn và biên tập các bản ghi, do Ludwig Berger, nghệ sĩ âm thanh và nhà soạn nhạc người Đức gốc Canada, đảm nhiệm. Johannes Rühl, nhà dân tộc nhạc học và giám tuyển người Thụy Sĩ, tham gia dự án với vai trò giám tuyển và quản lý sản xuất cùng Patrick Kessler.
Giám tuyển Nguyễn Quốc Hoàng Anh cho biết, không gian “Tháp Ẩn Ca” tại Tháp nước Hàng Đậu sẽ tái hiện những âm thanh vốn hiện diện thường trực nhưng ít được chú ý, với sự đóng góp và hỗ trợ của hơn 30 nhà tự nhiên học chuyên nghiên cứu âm thanh côn trùng.
Lấy cảm hứng từ lĩnh vực nghiên cứu giao tiếp bằng rung động (biotremology), các nghệ sĩ đưa vào “Tháp Ẩn Ca” 59 bản ghi âm khoa học của 13 nhà khoa học tại 10 viện nghiên cứu thuộc 8 quốc gia và vùng lãnh thổ. Qua phần sáng tác từ các bản ghi của Ludwig Berger, những tín hiệu ấy trở thành chất liệu cho một bố cục âm thanh đa hướng.
Kết hợp hiệu ứng chiếu sáng do nghệ sĩ Nguyễn Đức Phương (Phương Giò) phụ trách, hệ loa treo trong lòng tháp tạo nên một “cơn mưa âm thanh”, để những rung động mong manh, những mô thức tiết tấu và các cuộc đối thoại tinh vi của côn trùng và nhện dần hiện lên đầy mê hoặc. Các bản ghi trải dài từ những khúc song ca đầy tinh tế cho đến các tín hiệu báo động và tự vệ, mở ra cánh cửa bước vào hệ sinh thái âm học phong phú của thế giới côn trùng.
Bước vào “Tháp Ẩn Ca”, công chúng có thể lắng nghe những sinh vật nhỏ bé theo một cách vừa quen thuộc, lại vừa mới mẻ, trải nghiệm sự kết nối thực hành khoa học với cảm nhận nghệ thuật, cảm nhận mối liên hệ của con người với thế giới tự nhiên. Các bản ghi khoa học được cung cấp bởi Sabina Avosani (Đại học Fribourg, Thụy Sĩ), Julien Bota (Viện Nghiên cứu Tuyết và Tuyết lở WSL SLF, Davos, Thụy Sĩ), Taina Conrad (Đại học Bayreuth, Đức), Asaf Ben David (Đại học Tel Aviv, Israel), Monika Eberhard (Đại học Hamburg, Đức), Lionel Feugère và Gabriella Gibson (Đại học Greenwich, Vương quốc Anh), Juan José López Díez, Behare Rexhepi và Meta Virant-Doberlet (Viện Sinh học Quốc gia, Slovenia), Yi-Chang Liao (Đại học Quốc gia Chung Hsing, Đài Trung, Đài Loan), Matías Muñoz (Đại học Vrije Amsterdam, Hà Lan) và Daniel Torrico (Universidad del Desarrollo, Chile).
Với “Tháp Ẩn Ca”, Tháp nước Hàng Đậu không đơn thuần là nơi lưu giữ dấu ấn kiến trúc, lịch sử của Hà Nội từ cuối thế kỷ XIX, mà còn trở thành không gian đối thoại giữa di sản, khoa học và nghệ thuật đương đại. Ban tổ chức cho biết, “Tháp Ẩn Ca” mở cửa tự do từ ngày 14 đến 25/11/2026, mỗi lượt khoảng 15 phút với 20 – 30 khách. Giờ tham quan hằng ngày từ 9 giờ – 12 giờ và từ 14 giờ đến 22 giờ./.