Ký ức thân thương dưới mái trường mang tên Nguyễn Thượng Hiền (Hà Nội)

Từ những lớp học đầu tiên giữa năm tháng gian khó

Trường THCS Nguyễn Thượng Hiền ra đời bắt nguồn từ phong trào bồi dưỡng học sinh giỏi huyện Ứng Hòa (tỉnh Hà Tây trước đây) năm 1966, với khát vọng phát hiện, đào tạo nhân tài cho quê hương trong những năm tháng đất nước còn nhiều gian khó. Dưới sự dẫn dắt của thầy giáo Huỳnh Thảng, Trưởng phòng Giáo dục, Hội nghị giáo viên giỏi toàn huyện tổ chức tại Trường cấp II Quảng Phú Cầu đã quyết định mở hai lớp bồi dưỡng học sinh giỏi Văn và Toán cuối cấp I và cấp II.

Theo tư liệu nhà trường, đây là những lớp bồi dưỡng học sinh giỏi đầu tiên của tỉnh Hà Tây (cũ). Năm học 1966-1967, các lớp được tổ chức tại Trường cấp II Đồng Tiến. Lớp Văn do các thầy Nguyễn Ngọc, Nguyễn Phúc Tăng phụ trách; lớp Toán do các thầy Nguyễn Thiện, Nguyễn Hữu Hà và Lê Tự Đệ giảng dạy. Giai đoạn 1967-1970, do chiến tranh, huyện duy trì một lớp Toán tại Trường cấp II Cao Thành, mang tên 7C, do thầy Lê Tự Đệ phụ trách.

Dù tài liệu khan hiếm, có thời điểm cả lớp chỉ có một bộ sách giáo khoa, thầy trò vẫn miệt mài học tập, nghiên cứu. Sự hỗ trợ chuyên môn của các giảng viên Khoa Toán, Trường Đại học Sư phạm sơ tán về Cao Thành, Viên Nội đã giúp giáo viên địa phương tiếp cận những bài toán mở rộng kiến thức và phương pháp giảng dạy.

Trong ba năm liên tiếp, đội tuyển Toán Ứng Hòa giành giải Nhất tỉnh; học sinh của huyện chiếm tới hai phần ba số học sinh giỏi toàn tỉnh Hà Tây. Nhiều em trở thành nòng cốt của lớp chuyên Toán Nguyễn Huệ; một số được tuyển thẳng vào lớp chuyên Toán của Bộ, trong đó có Nguyễn Thị Đức, Nguyễn Hải Thành, Đinh Trọng Thuần, Đặng Đình Lăng, Nguyễn Xuân Bình, Tạ Hữu Phơ, Nguyễn Văn Thứ và Nguyễn Bá Hiển.

Giai đoạn 1971-1978, dưới sự phụ trách của Trưởng phòng Giáo dục Phạm Phi, các lớp bồi dưỡng Toán tiếp tục được duy trì tại Liên Bạt, Trung Tú, do thầy Lê Tự Đệ và Nguyễn Khắc Thành đảm nhiệm. Năm học 1975-1976, đội tuyển tiếp tục giành giải Nhất tỉnh; bảy học sinh được tuyển vào chuyên Toán Nguyễn Huệ, có sáu em đủ điểm đi du học đại học ở nước ngoài.

Năm học 1978-1979, Trung tâm bồi dưỡng học sinh giỏi của huyện được hình thành, do các thầy Đặng Thiêm và Lê Tự Đệ phụ trách chính, với một lớp cấp I tại Liên Bạt và hai lớp cấp II tại Tân Phương. Dù chưa có quyết định thành lập chính thức, con dấu hay kinh phí hoạt động, thầy trò vẫn tự túc đi lại, có học sinh phải ở nhờ nhà dân. Ba khóa liên tiếp, đội tuyển Văn và Toán đều đạt thành tích Nhất, Nhì tỉnh; nhiều học sinh giành giải quốc gia.

Đằng sau những thành tích ấy là tâm huyết và sự tận tụy của những người thầy âm thầm gieo mầm tri thức. Từ những lớp học giản dị ở Đồng Tiến, Cao Thành, Hòa Xá, Quảng Phú Cầu, Trung Tú, Liên Bạt…, truyền thống hiếu học và bồi dưỡng nhân tài của Ứng Hòa từng bước được vun đắp, tạo nền móng cho sự ra đời của Trường Chuyên Văn Toán sau này.

Dựng trường từ gian khó đến gieo mầm những ước mơ

Ngày 5/9/1981, UBND huyện Ứng Hòa ban hành Quyết định số 60/QĐ-UB thành lập Trường Phổ thông cơ sở Chuyên Văn - Toán Ứng Hòa, chính thức đánh dấu sự ra đời của ngôi trường kế thừa truyền thống bồi dưỡng học sinh giỏi từ năm 1966. Trường đặt cơ sở đầu tiên tại khuôn viên Trường Sơ cấp Nông nghiệp huyện, thôn Dương Khê, xã Phương Tú, nay thuộc khu vực Vân Đình. Khi ấy, nơi đây còn hoang sơ, phòng học không cửa sổ, mái nhà dột nát, các lớp ngăn nhau bằng những tấm liếp. Thầy cô vừa giảng dạy, vừa chặt cây, phát cỏ, đóng bàn ghế, làm cửa sổ, tự tay dựng xây nơi học tập cho học trò.

Năm học đầu tiên, trường có 14 cán bộ, giáo viên, nhân viên, ba lớp với gần 60 học sinh, gồm một lớp 5 và hai lớp 8 chuyên Văn, chuyên Toán. Ngay năm học 1981-1982, hai đội tuyển đều giành giải Nhất tỉnh; học sinh Dư Văn Toán đoạt giải Ba môn Toán lớp 8 toàn quốc, Đỗ Ngọc Toàn giành giải Khuyến khích môn Văn lớp 5 toàn quốc. Nhà trường được UBND tỉnh Hà Sơn Bình tặng Bằng khen.

Từ năm học 1982-1983, trường mở thêm lớp 6, rồi lớp 7. Nhiều học sinh tiếp tục đạt giải cao tại các kỳ thi cấp tỉnh, toàn quốc. Mô hình bồi dưỡng học sinh giỏi của Ứng Hòa trở thành địa chỉ để các huyện Thạch Thất, Thanh Oai, Phú Xuyên của tỉnh Hà Tây (cũ) đến tìm hiểu, học tập kinh nghiệm.

Từ những phòng học đơn sơ đến những thành tích đầu tiên, ngôi trường đã được dựng xây bằng bàn tay, trí tuệ và lòng tận tụy của thầy cô. Chính từ nơi gian khó ấy, những thế hệ học trò đã được chắp cánh, mang theo tri thức và niềm tự hào về quê hương.

Qua những chặng đường đổi thay

Năm học 1990-1991, trường chuyển về khu Văn Chỉ, thôn Hoàng Xá, xã Liên Bạt, nay thuộc Vân Đình, với diện tích 3.243 m². Chất lượng giáo dục tiếp tục được khẳng định qua nhiều thành tích học sinh giỏi. Năm học 1991-1992, lớp học sinh khóa 10 Trường Chuyên Văn Toán (Khoá 1987-1992) có hai học sinh là Bùi Dương Hiền, Chu Thị Thúy Hằng đoạt giải học sinh giỏi quốc gia. Năm học 1992-1993, trường được UBND tỉnh và Thủ tướng Chính phủ tặng Bằng khen; thầy Lê Tự Đệ được phong tặng danh hiệu Nhà giáo Ưu tú năm học 1994-1995.

Ngày 5/11/1997, trường chính thức mang tên Trường THCS Nguyễn Thượng Hiền, mở ra giai đoạn phát triển mới, kết hợp bồi dưỡng học sinh giỏi với nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện. Năm 2001, thầy Lê Tự Đệ nghỉ hưu, cô Vũ Thị Tâm Huyền đảm nhiệm cương vị Hiệu trưởng, tiếp tục mở rộng quy mô, đầu tư thư viện, phòng máy và các phòng bộ môn. Năm học 2004-2005, trường được Chủ tịch nước Trần Đức Lương tặng Huân chương Lao động hạng Ba; năm học 2007-2008 đạt chuẩn quốc gia. Năm 2008, cô Vũ Thị Tâm Huyền được phong tặng danh hiệu Nhà giáo Ưu tú.

Từ năm 2010, cô Vũ Thị Tâm Huyền nghỉ hưu, thầy Bùi Thanh Sơn, rồi thầy Lê Quý Đông (từ năm 2013), tiếp tục dẫn dắt nhà trường phát triển. Năm học 2020-2021, trường được tặng Cờ thi đua xuất sắc của thành phố và Bằng khen của Bộ Giáo dục và Đào tạo; năm 2021, thầy Lê Quý Đông được phong tặng danh hiệu Nhà giáo Ưu tú.

Qua nhiều lần đổi thay về địa điểm, quy mô và phương pháp giáo dục, nhà trường vẫn bền bỉ gìn giữ thế mạnh bồi dưỡng học sinh giỏi, khơi dậy tinh thần ham học và khát vọng chinh phục tri thức của các thế hệ học trò.

Trên hành trình trở thành cơ sở giáo dục chất lượng cao

Tháng 7/2022, thực hiện công tác luân chuyển cán bộ, thầy Lê Quý Đông chuyển công tác làm hiệu trưởng trường khác, cô Nguyễn Thị Hòa được giao nhiệm vụ Hiệu trưởng. Nhà trường tiếp tục đổi mới, đầu tư cơ sở vật chất, đồng thời huy động sự chung tay của các thế hệ cựu học sinh thông qua Quỹ hỗ trợ phát triển giáo dục. Dù trưởng thành trên những chặng đường khác nhau, nhiều người vẫn hướng về trường cũ bằng tình cảm và trách nhiệm, góp sức vun đắp nơi từng nuôi dưỡng ước mơ của mình.

Tháng 3/2025, trường chuyển về cơ sở mới tại Trung tâm Thương mại huyện Ứng Hòa, nay thuộc xã Vân Đình. Trên diện tích 13.555 m², với tổng mức đầu tư hàng trăm tỷ đồng, trường có 64 phòng học và phòng chức năng, thư viện, nhà đa năng, bể bơi, sân thể thao cùng hệ thống phòng học, phòng bộ môn hiện đại. Từ những lớp học mái ngói đơn sơ ở Dương Khê đến ngôi trường khang trang hôm nay là hành trình đổi thay được vun đắp bằng công sức và tâm huyết của nhiều thế hệ.

Cùng với cơ sở vật chất, chất lượng giáo dục tiếp tục được nâng cao. Trong ba năm học gần đây, trường liên tục khởi sắc về thành tích. Năm học 2023-2024 và 2024-2025, trường đạt danh hiệu Tập thể lao động xuất sắc; năm học 2024-2025 được UBND thành phố tặng Bằng khen; năm học 2025-2026 nhận Cờ thi đua xuất sắc của thành phố, bảy giáo viên đạt danh hiệu giáo viên giỏi cấp thành phố, học sinh đạt bảy giải sân chơi quốc tế, 295 lượt giải tại các sân chơi quốc gia và thể thao, 30 giải học sinh giỏi văn hóa lớp 9, 123 giải cấp thành phố, 523 lượt học sinh giỏi, Olympic khối 6, 7, 8 và 455 lượt giải cấp huyện, xã, khu vực.

Ngày 30/6/2026, Trường THCS Nguyễn Thượng Hiền được công nhận là cơ sở giáo dục chất lượng cao theo Quyết định số 2688/QĐ-SGDĐT, đạt chuẩn quốc gia mức độ 2 và kiểm định chất lượng giáo dục cấp độ 3. Đây là dấu mốc mới trên hành trình phát triển, tiếp nối truyền thống 60 năm bồi dưỡng học sinh giỏi và 45 năm xây dựng nhà trường, với khát vọng không ngừng đổi mới, phát hiện và bồi dưỡng tài năng cho quê hương.

Ngày 30/6/2026, Trường THCS Nguyễn Thượng Hiền được công nhận là cơ sở giáo dục chất lượng cao theo Quyết định số 2688/QĐ-SGDĐT, đạt chuẩn quốc gia mức độ 2 và kiểm định chất lượng giáo dục cấp độ 3. Đây là dấu mốc mới trên hành trình phát triển, tiếp nối truyền thống 60 năm bồi dưỡng học sinh giỏi và 45 năm xây dựng nhà trường, với khát vọng không ngừng đổi mới, phát hiện và bồi dưỡng tài năng cho quê hương.

Một mái trường, tâm huyết nhiều thế hệ và niềm tự hào còn mãi

Sáu mươi năm truyền thống bồi dưỡng học sinh giỏi, 45 năm thành lập và phát triển là hành trình được vun đắp bởi nhiều thế hệ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên, học sinh và những người luôn dành tình cảm cho mái trường. 5 thế hệ hiệu trưởng, 10 phó hiệu trưởng đã nối tiếp nhau dẫn dắt nhà trường qua từng giai đoạn. 3 nhà giáo được phong tặng danh hiệu Nhà giáo Ưu tú là thầy Lê Tự Đệ, cô Vũ Thị Tâm Huyền và thầy Lê Quý Đông. Cùng với đó là 34 giáo viên giỏi cấp tỉnh, thành phố; 60 giáo viên giỏi cấp huyện, khu vực; chiến sĩ thi đua cấp tỉnh, thành phố, 80 chiến sĩ thi đua cơ sở và 31 sáng kiến cấp tỉnh, thành phố.

Trong 45 năm, nhà trường đã có gần 200 lớp học với gần 6.500 học sinh; 17 học sinh giành giải quốc gia, cùng hàng nghìn giải học sinh giỏi cấp tỉnh, thành phố và đỗ vào các trường chuyên tỉnh, chuyên Bộ. Nhưng phía sau những con số ấy là biết bao nỗ lực thầm lặng: những giờ học miệt mài, sự tận tụy của thầy cô và khát vọng vươn lên của học trò.

Nhiều cựu học sinh đã trưởng thành, thành đạt trên các lĩnh vực và vẫn luôn hướng về nơi từng nuôi dưỡng ước mơ. Họ trở lại thăm trường, gặp gỡ thầy cô, chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ hoạt động giáo dục, góp sức xây dựng mái trường. Sự gắn bó ấy cho thấy tình cảm với trường xưa không khép lại sau ngày chia tay, mà vẫn được tiếp nối qua nhiều thế hệ.

Lịch sử nhà trường không chỉ được viết bằng những quyết định thành lập, những lần chuyển địa điểm hay bảng vàng thành tích. Lịch sử ấy còn được tạo nên từ những việc làm bình dị: người thầy miệt mài tìm lời giải cho một bài toán khó; những thầy cô cùng phát cỏ, đóng bàn ghế, sửa sang phòng học; những học trò vượt qua thiếu thốn để theo đuổi việc học; những cựu học sinh dù đi xa vẫn dành tình cảm và trách nhiệm cho trường cũ.

Trong ký ức tôi, mái trường Nguyễn Thượng Hiền vẫn gắn với hình ảnh cô bé 10 tuổi ngày ngày lóc cóc mang cặp lồng cơm đến lớp. Thuở ấy, tôi đâu biết rằng những tháng ngày bình dị ở Dương Khê sẽ trở thành một miền thương nhớ, theo mình suốt gần 40 năm.

Chỉ một năm học ngắn ngủi, nhưng đủ để tên gọi “chuyên văn toán” mãi là niềm tự hào. Giờ đây, nhìn bức ảnh mái trường xưa bên ngôi trường khang trang hôm nay, tôi không khỏi bồi hồi. Từ những lớp học đơn sơ đến cơ sở giáo dục hiện đại là cả một hành trình dài, được dựng xây bằng tâm huyết của thầy cô, nghị lực của học trò và sự chung sức của bao thế hệ. Trường có thể thay tên, đổi chỗ, nhưng những giá trị làm nên cốt cách của một mái trường thì vẫn được gìn giữ, trao truyền.

45 năm xây dựng và phát triển, 60 năm truyền thống bồi dưỡng học sinh giỏi là niềm tự hào, cũng là lời nhắc nhở về trách nhiệm tiếp nối. Từ những người thầy dựng trường giữa gian khó đến các thế hệ hôm nay, ngọn lửa hiếu học vẫn được bền bỉ trao truyền, thắp sáng những ước mơ mới.

Thời gian có thể làm phai màu những bức ảnh, đổi thay những con đường, mái ngói, nhưng có những ký ức không bao giờ cũ. Với tôi, “chuyên văn toán” là một miền tuổi thơ như thế. Bởi đôi khi, chỉ một năm dưới mái trường cũng đủ để mang theo nỗi nhớ và niềm tự hào suốt cả cuộc đời.

Lê Mai