Tăng trưởng kinh tế "hai con số": Bài toán bắt đầu từ năng suất lao động

Thành phố xác định việc nâng cao năng suất lao động gắn liền với phát triển thị trường lao động đồng bộ, hiện đại, hội nhập là động lực then chốt để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai chữ số trong giai đoạn 2026 - 2030. Định hướng chiến lược này kết hợp hài hòa giữa việc gia tăng giá trị sản xuất với đổi mới mô hình tăng trưởng theo chiều sâu dựa trên nền tảng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số toàn diện.

Thực trạng năng suất lao động và yêu cầu giải quyết những rào cản nội tại

Nhìn lại giai đoạn vừa qua, kinh tế - xã hội Thủ đô đã ghi nhận những bước tiến ấn tượng về quy mô và chất lượng tăng trưởng. Tính đến năm 2025, năng suất lao động toàn thành phố đạt 378,8 triệu đồng/lao động theo giá hiện hành, cao gấp 1,54 lần so với mức bình quân chung của cả nước là 245 triệu đồng/người. Trong giai đoạn 2020 - 2024, tốc độ tăng năng suất lao động bình quân của Hà Nội đạt 6,8%/năm, trong đó khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản có tốc độ tăng trưởng bứt phá mạnh nhất với 12,9%/năm. Khu vực dịch vụ tuy chỉ tăng 6,3%/năm nhưng đóng vai trò trụ cột khi thu hút trên 61% tổng lực lượng lao động toàn thành phố. Bên cạnh đó, nền kinh tế số thể hiện vai trò động lực tăng trưởng quan trọng khi tỷ trọng giá trị tăng thêm trong GRDP tăng đều đặn từ 15,81% năm 2021 lên 17,34% vào năm 2025.

Bên cạnh những kết quả đạt được, thành phố cũng nhìn nhận thẳng thắn những điểm nghẽn cần khắc phục để tạo đà phát triển bền vững. Chuyển dịch cơ cấu nội bộ ngành công nghiệp - xây dựng diễn ra còn chậm, năng suất lao động khu vực này vẫn chưa bắt kịp mức trung bình của các đô thị lớn trong khu vực. Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) ứng dụng công nghệ cao còn khiêm tốn, phần lớn tập trung ở khâu gia công lắp ráp và chưa tạo ra chuỗi giá trị có sức lan tỏa rộng rãi. Ngoài ra, hạ tầng các khu, cụm công nghiệp phát triển chưa đồng bộ, chậm chuyển đổi sang mô hình công nghiệp sinh thái, trong khi các mô hình nông nghiệp sinh thái hay du lịch trải nghiệm tại vùng ven vẫn mang tính tự phát, thiếu quy hoạch dài hạn.

Đổi mới thể chế đào tạo và nâng tầm chất lượng nguồn nhân lực số

Để giải quyết các rào cản này, Hà Nội bắt đầu bằng việc đổi mới toàn diện công tác tuyên truyền và nâng cao nhận thức, biến việc nâng cao năng suất lao động thành chỉ tiêu hành động thường xuyên của từng ngành, từng địa phương. Thành phố đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI) trong sản xuất các ấn phẩm truyền thông hiện đại như infographic, video ngắn, podcast trên các Cổng thông tin điện tử và mạng xã hội chính thống. Đồng thời, phong trào thi đua "Lao động giỏi, năng suất cao, thu nhập tốt" được triển khai rộng khắp nhằm biểu dương, khen thưởng kịp thời các mô hình doanh nghiệp và cá nhân có cải tiến kỹ thuật xuất sắc.

Về mặt chính sách đặc thù, Hà Nội nghiên cứu trình HĐND Thành phố ban hành các Nghị quyết hỗ trợ kinh phí đào tạo nghề sơ cấp và ngắn hạn dưới 3 tháng cho nhóm lao động ưu tiên, lao động thuộc diện thu hồi đất, bộ đội xuất ngũ, người sau cai nghiện và các đối tượng yếu thế. Thành phố cũng hỗ trợ kinh phí đánh giá, cấp chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia nhằm chuyển dịch nhận thức xã hội từ coi trọng bằng cấp sang coi trọng kỹ năng thực hành và hiệu quả công việc thực tế. Mô hình đào tạo nhân lực có bước chuyển căn bản từ "đào tạo theo khả năng sẵn có" sang "đào tạo theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp", đưa kỹ năng số, ngoại ngữ và tích hợp AI làm trung tâm.

Các trường nghề chủ động liên kết với tập đoàn, hợp tác xã để xây dựng chương trình thực hành cho các ngành mũi nhọn như bán dẫn, công nghệ cao, du lịch, logistics và thương mại điện tử. Đối với khu vực nông thôn, thành phố tổ chức tập huấn hằng năm cho nông dân, chủ trang trại và chủ thể OCOP về kỹ thuật tiên tiến, an toàn thực phẩm, thương mại điện tử và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.

Ứng dụng hạ tầng số trong kết nối lao động và chuyển đổi mô hình an sinh xã hội

Trong khâu vận hành thị trường lao động, thành phố tập trung thiết lập "Kho dữ liệu sống" và vận hành "Bộ não AI" tích hợp trên Cổng thông tin việc làm thành phố, liên thông với Sàn giao dịch việc làm quốc gia và hệ thống dữ liệu dùng chung. Việc tự động hóa quy trình sàng lọc và kết nối hồ sơ bằng AI phấn đấu rút ngắn từ 30% đến 50% thời gian tuyển dụng của doanh nghiệp cũng như thời gian chờ việc của người lao động. Khối doanh nghiệp được khuyến khích áp dụng phỏng vấn số, quản lý nhân sự dựa trên dữ liệu, số hóa toàn bộ hồ sơ và triển khai hợp đồng lao động điện tử (e-Contract), song song với việc chuẩn hóa các hình thái việc làm linh hoạt và làm việc từ xa.

Ở cấp cơ sở, Hà Nội thí điểm chuyển giao các công nghệ sản xuất quy mô nhỏ như hệ thống tưới tự động tiết kiệm nước, máy ấp trứng mini và công nghệ sấy năng lượng mặt trời trực tiếp tại các xã, phường. Các hộ kinh doanh, làng nghề được hỗ trợ ứng dụng IoT, mã QR truy xuất nguồn gốc và đưa nông sản lên các sàn thương mại điện tử, kết nối trực tiếp với chuyên gia qua các ứng dụng di động. Bên cạnh đó, thành phố cung cấp các "Gói hỗ trợ khởi nghiệp thiết yếu" miễn phí về pháp lý, kế toán, marketing để ươm tạo các ý tưởng kinh tế từ sản phẩm đặc thù địa phương.

Cuối cùng, thành phố thực hiện lộ trình chuyển đổi căn bản mô hình hỗ trợ nhóm lao động ưu tiên và yếu thế từ "trợ giúp xã hội" sang "nâng cao năng lực, tạo dựng sinh kế và chủ động kết nối thị trường". Hà Nội đẩy mạnh bao phủ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, tăng cường thanh tra xử lý tình trạng trốn đóng bảo hiểm và tối ưu hóa ứng dụng VssID để minh bạch hóa quá trình đóng hưởng. Nguồn vốn ngân sách ủy thác qua Ngân hàng Chính sách xã hội được tối ưu hóa để người lao động dễ dàng tiếp cận vốn vay ưu đãi tự tạo việc làm. Đồng thời, lực lượng chức năng chủ động rà soát, phát hiện sớm các biến động nhân sự lớn, ngăn chặn hành vi kích động và xử lý dứt điểm các tranh chấp lao động phát sinh, bảo đảm môi trường sản xuất an toàn và duy trì quan hệ lao động hài hòa, ổn định trên toàn địa bàn Thủ đô./.

Văn Thiện