Văn nghệ sỹ Thủ đô - những người “giải phóng mặt bằng tư tưởng” để kiến thiết Hà NộiBài 1: Tầm vóc Thủ đô trong kỷ nguyên mới với những dự án trọng điểm

Nghị quyết Đại hội XVIII Đảng bộ Thành phố Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2045 (kỷ niệm 100 năm thành lập nước): “Thủ đô Hà Nội là thành phố kết nối toàn cầu, có mức sống và chất lượng cuộc sống cao; kinh tế, văn hóa, xã hội phát triển toàn diện, đặc sắc và hài hòa, tiêu biểu cho cả nước”… Trên cơ sở đó, kết hợp thực hiện các Nghị quyết của Bộ Chính trị, Quốc hội về phát triển đất nước nói chung, Thủ đô nói riêng, Thành phố Hà Nội đã, đang triển khai nhiều dự án, công trình hạ tầng đô thị tạo nền tảng để Hà Nội phát triển kinh tế - xã hội nhanh, bền vững.

Năm 2025 và nửa đầu năm 2026 đã đánh dấu bước chuyển mình mạnh mẽ của Hà Nội trong đầu tư hạ tầng với hàng loạt công trình lớn mang tính chiến lược được khởi công; gắn việc hoàn thiện thể chế và lập quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm. Các dự án trọng điểm được khởi công không chỉ tạo động lực phát triển kinh tế, mà còn mở rộng không gian đô thị, thúc đẩy kết nối vùng, giải quyết căn cơ những vấn đề tồn tại nhiều năm như ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, thúc đẩy phát triển văn hóa và nâng chất lượng sống của hân dân Thủ đô.

Ngay sau khi Quốc hội thông qua “Nghị quyết 258/2025/QH15 thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô Hà Nội”, Thành phố Hà Nội đã khẩn trương đưa nghị quyết vào cuộc sống với việc khởi công và đẩy nhanh tiến độ hoàn thành nhiều công trình, dự án như khởi công cầu Tứ Liên, hoàn thành Giải phóng mặt bằng Vành đai 1; Dự án Trung tâm hội chợ triển lãm quốc gia; Dự án đầu tư xây dựng Nhà hát Ngọc Trai và Công viên văn hóa nghệ thuật chuyên đề; Dự án đầu tư xây dựng cầu Trần Hưng Đạo; khởi công xây dựng tuyến đường sắt số 5 Văn Cao - Hòa Lạc, Khu đô thị thể thao Olympic (nay đổi tên là Khu đô thị thể thao Quốc tế Hà Nội) và Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng, Dự án cải tạo chỉnh trang, tái thiết công viên tuyến 2 bên sông Tô Lịch, tuyến đường kết nối sân bay Gia Bình (Bắc Ninh) với Hà Nội…

Việc Hà Nội đã, đang triển khai hàng loạt công trình trọng điểm kể trên đến nay khẳng định hành động quyết liệt, mạnh mẽ của Thành phố trong việc tháo gỡ các “điểm nghẽn” hạ tầng, hướng tới một hệ thống giao thông đồng bộ, hiện đại và bền vững, phát triển Thủ đô Hà Nội “Văn hiến – Văn minh – Hiện đại – Hạnh phúc” mà Nghị quyết Đại hội XVIII Đảng bộ Thành phố đã đặt ra. Điều đó cũng cho thấy Hà Nội đã quán triệt sâu sắc chỉ đạo của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: “Hà Nội đã nói là làm, làm nhanh, làm đúng, làm hiệu quả, làm đến cùng”.

Trên thực tế, đa số người dân thường nhìn các dự án hạ tầng đô thị dưới góc độ của… bê tông, cốt thép, của khối lượng đất đá và tổng mức đầu tư. Nhưng với văn nghệ sỹ, các công trình là “những bản giao hưởng” về sự kiến tạo không gian sinh tồn và phát triển của một Thủ đô ngàn năm văn hiến trong kỷ nguyên mới. Những dự án của Hà Nội đang triển khai không chỉ giải quyết bài toán ùn tắc giao thông mang tính kỹ thuật, mà là một cuộc cách mạng về địa - chính trị, địa - văn hóa của Hà Nội.

Chẳng hạn với tuyến đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô, văn nghệ sỹ coi đây là “vòng xòe của sự kết nối”. Vành đai 4 – Vùng Thủ đô phá vỡ tư duy phát triển đô thị nén, bức bí và chật hẹp. Nó là một vành đai kinh tế, một vành đai văn hóa liên kết toàn bộ vùng đồng bằng sông Hồng. Khi không gian được mở ra, Vành đai 4 – Vùng Thủ đô kéo theo sự dịch chuyển của các thiết chế giáo dục, y tế, văn hóa, giải phóng khu vực nội đô lịch sử khỏi áp lực quá tải, trả lại cho Hà Nội cốt cách thanh lịch vốn có.

Trong khi đó, đối với Vành đai 2.5 và Vành đai 3, đây là những huyết mạch nội đô đang được khép kín. Nó giải quyết những bức bối thường nhật của hàng triệu người dân Thủ đô trên đường đi làm, đi học, từ đó nâng cao trực tiếp chỉ số hạnh phúc và chất lượng sống đô thị. Thứ ba, dự án 7 cây cầu bắc qua sông Hồng và Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng đã khẳng định một sự chuyển tâm lịch sử. Hàng ngàn năm qua, Thăng Long - Hà Nội phát triển dựa vào sông Hồng, nhưng lại có xu hướng “quay lưng” lại với dòng sông do những hạn chế về quy hoạch. Nay với 7 cây cầu mới vươn mình nối đôi bờ, đặc biệt là Trục đại lộ cảnh quan dọc hai bên bờ sông, Hà Nội chính thức đưa sông Hồng trở thành dải lụa trung tâm, trục xương sống sinh thái - văn hóa của Thành phố.

Dự án đầu tư xây dựng Trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng có diện tích nghiên cứu khoảng 11.000 ha, bao gồm trục giao thông cảnh quan dài khoảng 80 km, hệ thống công viên, không gian công cộng và các khu tái thiết đô thị, sẽ tái cấu trúc không gian phát triển hai bên sông Hồng, hiện thực hóa mục tiêu phát triển sông Hồng trở thành trục xanh - trục cảnh quan - trục văn hóa của Thủ đô. Như vậy, Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng không chỉ là công trình giao thông, nó là một thiết chế văn hóa khổng lồ, không gian công cộng để tổ chức các lễ hội, các không gian sáng tạo. Nó đánh dấu một bước ngoặt văn minh: Hà Nội từ một thành phố phát triển một bên bờ, nay bao trùm và ôm trọn lấy dòng sông mẹ, tạo nên một hình thái đô thị đa cực, hiện đại, soi bóng xuống dòng sông lịch sử.

Đặc biệt, trong nhóm các dự án hạ tầng đô thị đã đang được Hà Nội triển khai, Dự án đầu tư xây dựng Khu đô thị thể thao Olympic (Khu đô thị thể thao Quốc tế Hà Nội) là dự án có quy mô lớn và ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Trong tương lai, đây sẽ là một quần thể đô thị - thể thao hiện đại, đồng bộ, đủ điều kiện để Hà Nội đăng cai các sự kiện thể thao lớn tầm khu vực và quốc tế, như: Đại hội Thể thao châu Á (ASIAD), Thế vận hội (Olympic). Dự án Khu đô thị thể thao Olympic đồng thời góp phần khớp nối hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, tạo không gian kiến trúc - cảnh quan hiện đại cho khu vực phía Nam thành phố.

Đáng chú ý hơn, Hà Nội đã khởi công Dự án Nhà hát Opera Hà Nội (còn được biết đến với tên gọi Nhà hát Ngọc Trai) và Công viên văn hóa nghệ thuật chuyên đề tại phường Tây Hồ. Với quy mô hiện đại và tính đa năng, Nhà hát Opera Hà Nội được định vị là trung tâm văn hóa – nghệ thuật tầm vóc quốc tế, có khả năng tổ chức thường xuyên các chương trình đỉnh cao như opera, ballet, giao hưởng, Broadway-style, gala, lễ trao giải và các sự kiện du lịch – văn hóa tầm cỡ thế giới. Không chỉ là nơi biểu diễn, công trình còn là biểu tượng của sự giao thoa giữa nghệ thuật thế giới và bản sắc Việt Nam, hiện thực hóa chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về xây dựng Hà Nội trở thành Thủ đô xã hội chủ nghĩa kiểu mẫu, phát triển trên năm trụ cột với văn hóa và con người là trung tâm.

Nhận định về Dự án Nhà hát Opera Hà Nội và Công viên văn hóa nghệ thuật chuyên đề đã, đang được Thành phố triển khai, các văn nghệ sỹ Thủ đô cho rằng hai dự án này thể hiện khát vọng xây dựng Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại và đậm đà bản sắc dân tộc. Đây là bước cụ thể hóa Kết luận 156-KL/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa và con người Việt Nam, đồng thời là động lực quan trọng trong chiến lược phát triển công nghiệp văn hoá của Thủ đô trong kỷ nguyên mới.

Công trình sẽ là nơi hội tụ tinh hoa nghệ thuật toàn cầu, tỏa sáng tài năng Việt, đồng thời minh chứng cho vai trò tiên phong của Hà Nội trong xã hội hóa đầu tư văn hóa, góp phần hiện thực hóa Nghị quyết 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân như một động lực của nền kinh tế quốc dân. Dự kiến hoàn thành vào năm 2027, khi đi vào hoạt động, các dự án này không chỉ thay đổi diện mạo khu vực ven Hồ Tây mà còn nâng tầm vị thế của Thủ đô Hà Nội - trung tâm di sản và sáng tạo - nơi kết nối và lan tỏa giá trị nghệ thuật nhân loại.

Những dự án này cũng khẳng định sự quyết tâm, hành động của Hà Nội về việc cụ thể hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Chương trình hành động số 08-Ctr/TU của Thành ủy Hà Nội về việc thực hiện Nghị quyết số 80- NQ/TW của Bộ Chính trị”.

Quỳnh Phạm