Vai trò của nữ giới trong phát triển nền kinh tế bạc

Kinh tế bạc mở ra dư địa tăng trưởng mới

Vừa qua, tại Hà Nội, Học viện Tài chính tổ chức Hội thảo Khoa học Quốc gia “Vai trò của nữ giới trong phát triển nền kinh tế bạc”. Sự kiện thu hút sự tham gia của các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và đại diện Hội Người cao tuổi Việt Nam, với mục tiêu nhận diện rõ hơn những đóng góp của nữ giới trong bối cảnh già hóa dân số.

Hội thảo được tổ chức trực tiếp tại trụ sở Học viện Tài chính, số 58 Lê Văn Hiến, phường Đông Ngạc, Hà Nội, đồng thời kết nối trực tuyến qua nền tảng Zoom. Ban Tổ chức nhận được 204 bài viết và lựa chọn 131 bài đưa vào kỷ yếu. Tại chương trình, 5 tham luận được trình bày, mở ra nhiều trao đổi về thực trạng, cơ hội và giải pháp phát huy vai trò của phụ nữ trong nền kinh tế bạc.

Phát biểu đề dẫn, PGS.TS. Nguyễn Mạnh Thiều, Phó Giám đốc Học viện Tài chính, cho biết già hóa dân số đang trở thành một trong những xu hướng nhân khẩu học có ảnh hưởng sâu rộng đến kinh tế – xã hội toàn cầu trong thế kỷ XXI.

Theo nội dung được trình bày tại hội thảo, thị trường sản phẩm và dịch vụ dành cho người cao tuổi trên thế giới đã đạt giá trị khoảng 4.200 tỷ USD, với tốc độ tăng trưởng khoảng 7% mỗi năm. Quy mô này cho thấy kinh tế bạc đang dần trở thành một động lực tăng trưởng mới, thay vì chỉ là thị trường phục vụ nhu cầu riêng của người cao tuổi.

Tại Việt Nam, quá trình già hóa dân số diễn ra nhanh chóng, kéo theo nhu cầu ngày càng đa dạng về chăm sóc sức khỏe, dịch vụ xã hội, tài chính và các sản phẩm phục vụ đời sống. Trong bối cảnh đó, người cao tuổi không chỉ là nhóm cần được bảo đảm an sinh mà còn có thể tiếp tục đóng góp vào hoạt động sản xuất, kinh doanh và phát triển cộng đồng.

Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả tiềm năng của kinh tế bạc, cần có cách tiếp cận toàn diện hơn đối với nguồn lực người cao tuổi, đặc biệt là phụ nữ. Những đóng góp của nữ giới trong gia đình, cộng đồng và hoạt động kinh tế cần được nhận diện đầy đủ, đi cùng các cơ chế hỗ trợ phù hợp.

Nhận diện giá trị của phụ nữ cao tuổi

Một trong những nội dung đáng chú ý tại hội thảo là vai trò của phụ nữ cao tuổi trong việc duy trì hoạt động kinh tế và trao truyền giá trị giữa các thế hệ.

Trong tham luận “Giá trị liên thế hệ của phụ nữ cao tuổi - một nguồn lực đặc thù của kinh tế bạc ở Việt Nam”, PGS.TS. Phan Thị Thoa, Phó Trưởng bộ môn Lịch sử Đảng, Khoa Lý luận chính trị, Học viện Tài chính, nhấn mạnh phụ nữ cao tuổi không chỉ là đối tượng thụ hưởng các chính sách mà còn là chủ thể đóng góp, sáng tạo và truyền tải những giá trị quan trọng trong đời sống xã hội.

Kinh nghiệm sống, tri thức bản địa, vốn văn hóa và mạng lưới quan hệ cộng đồng của phụ nữ cao tuổi có thể trở thành nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế.

Việc phát huy những giá trị này không chỉ góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa mà còn củng cố quan hệ gia đình, tăng cường gắn kết cộng đồng và tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Từ góc độ chính sách, tham luận đề xuất tạo điều kiện để phụ nữ cao tuổi tiếp tục tham gia hoạt động xã hội, chia sẻ kinh nghiệm, truyền dạy kỹ năng và đóng góp vào các sáng kiến phát triển cộng đồng.

Các mô hình kết nối liên thế hệ cũng được xem là hướng đi cần thiết, vừa tận dụng thế mạnh của người cao tuổi, vừa hỗ trợ họ khắc phục hạn chế trong tiếp cận công nghệ.

Cùng hướng tiếp cận này, tham luận “Nữ chủ hộ kinh doanh đồng bằng sông Cửu Long trong kinh tế bạc” của NCS. Nguyễn Hoàng Anh và TS. Phùng Thị Quỳnh Trang, thuộc Học viện Phụ nữ Việt Nam, làm rõ vị trí của nữ chủ hộ kinh doanh trong việc cung ứng hàng hóa, dịch vụ phù hợp với thị trường đang già hóa.

Nhóm tác giả cũng nhấn mạnh vai trò của các hộ kinh doanh do phụ nữ làm chủ trong tạo việc làm, duy trì sinh kế và giúp phụ nữ trung niên, phụ nữ lớn tuổi tiếp tục tham gia hoạt động kinh tế ở những giai đoạn sau của cuộc đời.

Những nghiên cứu này cho thấy phụ nữ cao tuổi cần được nhìn nhận như một nguồn lực có khả năng tạo ra giá trị, thay vì chỉ tiếp cận từ góc độ chăm sóc và trợ giúp xã hội. Khi có điều kiện phù hợp, kinh nghiệm và năng lực của họ có thể đóng góp thiết thực cho hoạt động kinh tế và sự phát triển của cộng đồng.

Tháo gỡ rào cản về công nghệ và tiếp cận nguồn lực

Bên cạnh việc nhận diện những đóng góp, các đại biểu cũng tập trung phân tích các rào cản khiến phụ nữ chưa phát huy hết tiềm năng trong kinh tế bạc.

Tại hội thảo, PGS.TS. Hà Minh Sơn, Trưởng khoa Ngân hàng – Bảo hiểm, Học viện Tài chính, đề cập đến giá trị của kinh nghiệm và tri thức bản địa ở người cao tuổi, đặc biệt là phụ nữ tại khu vực miền núi.

Dù sở hữu nhiều kiến thức gắn với đời sống và văn hóa địa phương, nhóm này vẫn gặp khó khăn do điều kiện gia đình, sức khỏe, kinh tế và khả năng tiếp cận chuyển đổi số.

Từ thực tế đó, cần có chính sách cụ thể dành cho phụ nữ cao tuổi tại miền núi, vùng sâu, vùng xa, giúp họ có thêm cơ hội tham gia hoạt động kinh tế và phát huy thế mạnh sẵn có.

NGƯT.PGS.TS. Trương Thị Thủy, nguyên Phó Giám đốc Học viện Tài chính, cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thay đổi nhận thức xã hội đối với năng lực làm kinh tế của phụ nữ cao tuổi. Theo bà, việc xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ phát triển kinh tế bạc cần đi cùng sự tin tưởng và tạo điều kiện để nhóm dân số này chủ động tham gia vào các hoạt động phù hợp.

Khó khăn trong tiếp cận công nghệ cũng được TS. Trần Thị Lan, Phó Trưởng bộ môn Nghiệp vụ ngân hàng, Học viện Tài chính, đề cập thông qua trường hợp các nghệ nhân lớn tuổi tại Hà Nội.

Hạn chế về kỹ năng số có thể khiến những người sở hữu tay nghề, kinh nghiệm và tri thức truyền thống gặp trở ngại khi quảng bá sản phẩm, tiếp cận khách hàng và mở rộng hoạt động kinh doanh.

Ở góc độ nghiên cứu chính sách, tham luận “Tái định vị vai trò nữ giới trong kinh tế bạc - Kinh nghiệm quốc tế và hàm ý cho Việt Nam” của TS. Lâm Thị Thanh Huyền và ThS. Đặng Hoàng Linh, Khoa Tài chính doanh nghiệp, Học viện Tài chính, tập trung tổng hợp kinh nghiệm quốc tế và rút ra những gợi ý nhằm nâng cao vị thế, phát huy tiềm năng của phụ nữ trong lĩnh vực này.

Trong khi đó, TS. Trần Thị Hồng, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới, đề cập vấn đề định giá công việc chăm sóc. Tham luận “Vai trò của nữ giới trong kinh tế chăm sóc thông qua cơ chế định giá công việc chăm sóc và các giải pháp chuyển hóa thành động lực tăng trưởng kinh tế” nhấn mạnh yêu cầu đánh giá đầy đủ đóng góp của phụ nữ, đặc biệt đối với những công việc chăm sóc chưa được trả công.

Việc nhận diện giá trị của lao động chăm sóc có ý nghĩa quan trọng trong xây dựng chính sách, hướng tới giảm bất bình đẳng và chuyển hóa những đóng góp vốn ít được ghi nhận thành nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế.

Hoàn thiện chính sách để phát huy nguồn lực nữ giới

Một nội dung khác được thảo luận tại hội thảo là vai trò của năng lực số trong việc nâng cao khả năng đóng góp của nữ giới vào nền kinh tế bạc.

Trong tham luận về năng lực số và khả năng kiến tạo giá trị của nữ giảng viên Học viện Tài chính, TS. Nguyễn Thị Nhung, Khoa Quản trị kinh doanh, Học viện Tài chính, cho rằng đội ngũ nữ giảng viên có lợi thế về chuyên môn, nghiên cứu, kinh nghiệm giảng dạy, quản lý và mạng lưới kết nối học thuật.

Đây là những nguồn lực trí tuệ có tiềm năng đóng góp vào quá trình phát triển kinh tế bạc nếu được hỗ trợ phát huy hiệu quả.

Từ các tham luận và ý kiến trao đổi, vấn đề đặt ra là cần kết hợp các chính sách phát triển kinh tế bạc với thúc đẩy bình đẳng giới, nâng cao năng lực số, mở rộng khả năng tiếp cận tài chính và tạo điều kiện để phụ nữ tham gia sâu hơn vào hoạt động sản xuất, kinh doanh.

ThS. Nguyễn Thị Tư, Ủy viên Ban Thường vụ, Trưởng Ban Kiểm tra Hội Người cao tuổi Việt Nam, đánh giá các khuyến nghị tại hội thảo là cơ sở tham khảo để các nhà hoạch định chính sách tiếp tục hoàn thiện thể chế, pháp luật, qua đó phát huy vai trò của phụ nữ trong phát triển kinh tế bạc. Bà cũng đề cập những hoạt động của Hội Người cao tuổi nhằm động viên, tạo điều kiện để người cao tuổi, đặc biệt là phụ nữ cao tuổi, tiếp tục đóng góp cho đời sống kinh tế – xã hội.

Phát biểu tổng kết, PGS.TS. Nguyễn Mạnh Thiều đánh giá cao chất lượng các tham luận và những ý kiến đóng góp tại hội thảo. Ông nhấn mạnh, để phát huy hiệu quả nguồn lực nữ giới, cần giải quyết sự chênh lệch giữa giá trị phụ nữ tạo ra và lợi ích họ thực nhận, đồng thời thu hẹp khoảng cách về kỹ năng số, tài chính toàn diện và khả năng tiếp cận nguồn lực.

Theo lãnh đạo Học viện Tài chính, những khuyến nghị từ hội thảo sẽ là cơ sở để các nhà hoạch định chính sách tiếp tục hoàn thiện thể chế, pháp luật, đồng thời thúc đẩy nghiên cứu và đổi mới sáng tạo.

Thông qua diễn đàn khoa học này, Học viện Tài chính góp phần làm rõ vai trò đa chiều của phụ nữ trong nền kinh tế bạc, từ lao động chăm sóc, hoạt động kinh doanh đến trao truyền tri thức và kiến tạo giá trị. Phát huy hiệu quả nguồn lực đó không chỉ giúp thích ứng với già hóa dân số mà còn hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế bền vững, công bằng và nhân văn.

Thu Trang