“Dấu thiêng Hà Nội”: Gợi nhớ ký ức về Thủ đô hào hùng trong kháng chiến

Với đề tài cách mạng, tác phẩm là lời tri ân sâu sắc tới các thế hệ cha anh, đồng thời gửi gắm thông điệp phát huy tinh thần yêu nước để xây dựng tương lai.

Vở tuồng khắc họa sự kiện lịch sử khi Chủ tịch Hồ Chí Minh ra Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến năm 1946, mở ra cuộc chiến đấu bảo vệ độc lập dân tộc. Không chỉ khắc họa những trận chiến quyết liệt, vở tuồng còn làm nổi bật tinh thần “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” của người Hà Nội. Qua hình ảnh các chiến sĩ cảm tử và những tầng lớp Nhân dân tham gia kháng chiến, tác phẩm tái hiện sức mạnh của lòng yêu nước, ý chí kiên cường cùng sự hy sinh vì độc lập, tự do.

Trong hoàn cảnh đầy cam go, các lực lượng kháng chiến cùng nhân dân Thủ đô bám trụ, tổ chức chiến đấu, kìm chân và tiêu hao sinh lực địch, tạo điều kiện để các cơ quan đầu não cùng lực lượng kháng chiến rút lui an toàn về chiến khu.

Những câu chuyện lịch sử được thể hiện trên sân khấu không chỉ gợi nhắc một giai đoạn gian khó mà còn góp phần khẳng định khí phách của Thăng Long – Hà Nội, nơi truyền thống yêu nước và tinh thần bất khuất được hun đúc qua nhiều thế hệ.

Vở tuồng “Dấu thiêng Hà Nội” do tác giả Lê Công Phượng chấp bút và đạo diễn, NSND Lê Tiến Thọ dàn dựng. Tác phẩm khai thác ngôn ngữ tuồng truyền thống để chuyển tải câu chuyện lịch sử hiện đại, đặt ra yêu cầu kết hợp hài hòa giữa đặc trưng ước lệ của sân khấu tuồng với bối cảnh và diễn biến cụ thể của cuộc kháng chiến.

Những cảnh xây dựng phòng tuyến và cuộc kháng chiến được sắp xếp chặt chẽ, mạch lạc. Từ đó, vở diễn không chỉ dựng lại chiến trận mà còn khắc họa khí phách kiên cường của quân dân Thủ đô.

Các thủ pháp tuồng truyền thống được vận dụng đa dạng: trò ước lệ cảnh đi xe đạp bằng những động tác biểu cảm không thực; trò thử lòng nhau; cảnh tra tấn bằng dây trói của thực dân Pháp… Tất cả đều được cách điệu hóa, vừa giữ tinh thần ước lệ đặc trưng, vừa đem lại hiệu ứng thẩm mỹ và sức gợi mạnh mẽ.

Không gian sân khấu cũng được xử lý sáng tạo, từ cùng một màn đường, cảnh có thể chuyển từ thành cổ Hà Nội sang phố phường, thành tuyến phòng ngự khốc liệt. Chính sự đảo cảnh nhanh gọn, kết hợp biểu diễn giàu tính tượng trưng, đã mở ra không gian rộng lớn, giúp khán giả như được sống trong thời kì đó.

Bên cạnh đó, âm nhạc cũng được làm mới, nếu trước kia tuồng chỉ có bài bản đệm theo lối hát truyền thống, thì vở tuồng lần này được bổ sung nhạc nền mới, có tiết tấu và giai điệu riêng để khắc họa tâm trạng, tâm lý nhân vật và không khí chiến trận. Từ đó, làm tăng sức truyền cảm, khiến không gian tuồng trở nên sinh động và gần gũi hơn.

Việc đưa đề tài cách mạng lên sân khấu tuồng cho thấy khả năng thích ứng của loại hình nghệ thuật truyền thống trước những câu chuyện của đời sống hiện đại. Thông qua cách tiếp cận này, “Dấu thiêng Hà Nội” không chỉ tái hiện lịch sử mà còn mở rộng khả năng tiếp cận công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Từ làn điệu cổ, lối diễn ước lệ, đạo diễn, NSND Lê Tiến Thọ đã thổi vào những hơi thở mới, để mỗi nhân vật, mỗi lớp diễn chạm đến cảm xúc người xem. Vở diễn vì thế vừa giàu chất sử thi, vừa gần gũi, trở thành “làn gió mới” góp phần đưa tuồng đến gần công chúng hôm nay.

Vượt ra ngoài ý nghĩa tái hiện lịch sử, “Dấu thiêng Hà Nội” còn là lời tri ân những thế hệ đã chiến đấu, hy sinh vì độc lập dân tộc. Tác phẩm nhắc nhớ rằng những giá trị làm nên bản sắc và khí phách Thủ đô được gìn giữ bằng sự cống hiến của biết bao con người, từ những chiến sĩ trực tiếp chiến đấu đến người dân bình dị góp sức cho cuộc kháng chiến.

Góp mặt tại Liên hoan Sân khấu Hà Nội mở rộng 2026, “Dấu thiêng Hà Nội” tiếp tục cho thấy nỗ lực đưa nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với công chúng. Từ những làn điệu, động tác biểu diễn ước lệ đến cách dàn dựng giàu tính sáng tạo, tác phẩm góp phần khẳng định sức sống của nghệ thuật tuồng, đồng thời lưu giữ những ký ức thiêng liêng về một Hà Nội kiên cường trong những ngày đầu kháng chiến./.

Hải Lan