Doanh nghiệp du lịch Việt cần gì để cạnh tranh quốc tế?

Thưa ông, Nghị quyết số 26-NQ/TW về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới xác định doanh nghiệp là lực lượng tiên phong, đồng thời đặt mục tiêu hình thành các tập đoàn, tổng công ty du lịch có thương hiệu mạnh và sức cạnh tranh quốc tế. Theo ông, định hướng này có ý nghĩa như thế nào?

PGS.TS. Phạm Trung Lương: Đây là một thay đổi đáng chú ý trong cách nhìn về vai trò của doanh nghiệp. Muốn du lịch thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, Việt Nam không thể chỉ dựa vào tài nguyên hay số lượng dự án, mà cần một lực lượng doanh nghiệp đủ sức tổ chức thị trường, dẫn dắt chuỗi giá trị và đưa sản phẩm du lịch Việt Nam cạnh tranh trực tiếp trên thị trường quốc tế.

Điều quan trọng là năng lực doanh nghiệp tích lũy được: có tạo ra sản phẩm mới, mở thêm thị trường, thu hút dòng khách và kéo theo sự phát triển của các dịch vụ địa phương hay không. Khi lưu trú, vui chơi, vận tải, thương mại và văn hóa được kết nối thành một chuỗi giá trị, tác động của doanh nghiệp mới lan rộng tới cả điểm đến.

Đối chiếu với những yêu cầu ấy, doanh nghiệp du lịch Việt Nam hiện đang ở đâu trên hành trình cạnh tranh quốc tế?

PGS.TS. Phạm Trung Lương: Việt Nam đã bắt đầu có những doanh nghiệp tích lũy được một phần năng lực đó. Một số tập đoàn đã chuyển từ đầu tư khách sạn, khu nghỉ dưỡng đơn lẻ sang kiến tạo điểm đến, phát triển hệ sinh thái sản phẩm, đầu tư hạ tầng và tạo ra những biểu tượng mới có sức nhận diện. Đây là bước chuyển quan trọng từ cung cấp dịch vụ sang tổ chức thị trường.

Tuy nhiên, từ một doanh nghiệp mạnh trong nước đến một thương hiệu có vị thế và khả năng cạnh tranh quốc tế vẫn còn một khoảng cách. Vấn đề không chỉ nằm ở quy mô vốn, mà ở khả năng quốc tế hóa thương hiệu, làm chủ mạng lưới phân phối, xây dựng chuẩn dịch vụ, thu hút nhân lực chất lượng cao và tạo ra những sản phẩm mà thị trường quốc tế có thể nhận diện là giá trị riêng của Việt Nam.

Vì vậy, mục tiêu mà Nghị quyết 26-NQ/TW đặt ra cần được nhìn vào chất lượng phát triển của doanh nghiệp. Quan trọng hơn việc có thêm những doanh nghiệp lớn là hình thành được một lực lượng đủ sức tạo thị trường, nâng chuẩn dịch vụ và kéo theo sự phát triển của cả chuỗi cung ứng. Khi đó, sức mạnh của doanh nghiệp mới được chuyển hóa thành năng lực cạnh tranh của du lịch Việt Nam.

Ông vừa đề cập đến bước chuyển từ cung cấp dịch vụ sang tổ chức thị trường. Trong thực tế, những doanh nghiệp Việt đã thể hiện năng lực này như thế nào?

PGS.TS. Phạm Trung Lương: Có thể nhìn vào trường hợp Sun Group tại Phú Quốc để thấy rõ bước chuyển này. Doanh nghiệp không chỉ đầu tư một khách sạn, khu nghỉ dưỡng hay khu vui chơi riêng lẻ, mà đã tham gia sâu hơn vào tạo sản phẩm, xây dựng biểu tượng, tổ chức hệ sinh thái trải nghiệm, đầu tư hạ tầng và mở rộng khả năng tiếp cận của điểm đến.

Điều đáng chú ý là tác động ra ngoài phạm vi doanh nghiệp. Khi một doanh nghiệp tạo ra sản phẩm mới, mở thêm thị trường, kéo thêm dòng khách và nâng chuẩn dịch vụ, tác động sẽ lan sang nhiều lĩnh vực khác như lưu trú, vận tải, thương mại, ẩm thực, văn hóa và các dịch vụ địa phương. Những sản phẩm có sức nhận diện riêng còn góp phần định vị hình ảnh điểm đến trên thị trường quốc tế.

Những gì Sun Group và một số doanh nghiệp Việt đang làm là những tín hiệu đáng khích lệ. Nếu tiếp tục tích lũy năng lực, mở rộng thị trường và tạo ra những sản phẩm mang dấu ấn riêng, doanh nghiệp Việt có cơ hội hình thành những thương hiệu có sức cạnh tranh ở tầm khu vực và quốc tế.

Để những năng lực này tiếp tục phát triển và giúp doanh nghiệp Việt cạnh tranh quốc tế, môi trường chính sách cần đáp ứng những yêu cầu gì?

PGS.TS. Phạm Trung Lương: Điều doanh nghiệp cần nhất là một môi trường chính sách ổn định và có thể dự báo. Những dự án du lịch, hạ tầng hay hệ sinh thái quy mô lớn thường cần nhiều năm mới tạo ra đầy đủ giá trị. Nếu cơ chế thay đổi liên tục, thủ tục kéo dài hoặc trách nhiệm giữa các cơ quan không rõ thì doanh nghiệp rất khó mạnh dạn đầu tư vào những mô hình mới.

Nhà nước cần tạo một khung thể chế minh bạch, nhất quán, có cơ chế thử nghiệm phù hợp cho các sản phẩm, công nghệ và mô hình kinh doanh mới; đồng thời giữ vai trò điều tiết về quy hoạch, tiêu chuẩn phát triển, môi trường và lợi ích cộng đồng.

Ngược lại, doanh nghiệp cũng phải cạnh tranh bằng năng lực thực chất. Việc tham gia vào nhiều mắt xích của điểm đến có thể tạo ra hiệu quả lớn về đầu tư và tổ chức, nhưng không nên làm thu hẹp cơ hội của các chủ thể khác. Nhà nước cần bảo đảm khả năng tiếp cận hạ tầng công bằng, duy trì cạnh tranh lành mạnh và kiểm soát những tác động đến không gian công cộng, môi trường và đời sống người dân.

Với các dự án hợp tác công – tư, trách nhiệm, quyền lợi và rủi ro phải được phân định rõ ngay từ đầu. Khi các bên phối hợp trên nền tảng minh bạch, doanh nghiệp sẽ có đủ không gian để đầu tư, đổi mới và cạnh tranh quốc tế, còn Nhà nước bảo đảm được lợi ích công cộng và sự phát triển bền vững của điểm đến.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

Minh Châu