“Hành trình di sản Phú Thượng” được kể bằng công nghệ
Họa đồ số "Phú Thượng - Phú Gia, nếp làng trong phố" vừa được ra mắt tại đình Phú Gia, mở ra một cách kể chuyện mới về vùng đất và con người nơi đây. Công nghệ số được đặt vào vai người giữ lửa cho di sản, nhất là với thế hệ trẻ.
Ngày 9/10, tại di tích đình Phú Gia, UBND phường Phú Thượng (Hà Nội) tổ chức lễ ra mắt họa đồ số "Phú Thượng - Phú Gia, nếp làng trong phố". Sự kiện nằm trong chuỗi hoạt động hưởng ứng Ngày Chuyển đổi số quốc gia năm 2026, đồng thời mở đầu đợt tuyên truyền cao điểm hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11.
Nghi thức bấm nút và những bước chân đầu tiên vào "làng số"
Chương trình có sự tham dự của ông Phan Huy Cường, Trưởng phòng Lữ hành, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội. Đại biểu phường Phú Thượng có ông Nguyễn Quốc Hà, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường; ông Phạm Xuân Đức, Ủy viên Ban Thường vụ, Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy phường; và ông Bùi Thế Cường, Ủy viên Ban Thường vụ, Phó Chủ tịch UBND phường. Cùng dự còn có lãnh đạo các cơ quan, đoàn thể, đại diện lực lượng công an, quân sự, các trường học, tổ dân phố và các tiểu ban quản lý di tích trên địa bàn.
Điểm nhấn của buổi lễ là sự có mặt của 50 học sinh Trường TH&THCS Phú Thượng. Các em không ngồi dự với tư cách khán giả. Các em là những người trải nghiệm đầu tiên sản phẩm này.
Sau lời phát biểu khai mạc, các đồng chí lãnh đạo cùng thực hiện nghi thức bấm nút, chính thức đưa họa đồ số ra mắt công chúng. Ngay sau đó, các đại biểu và học sinh được dẫn vào các không gian trải nghiệm. Có cán bộ kỹ thuật hướng dẫn thao tác và thuyết minh viên kể lại những câu chuyện về lịch sử, di tích, con người và đời sống văn hóa của vùng đất.
Một bức họa được kể bằng ánh sáng và chuyển động
Họa đồ số "Phú Thượng - Phú Gia, nếp làng trong phố" được xây dựng từ tư liệu lịch sử và hình ảnh về quá trình hình thành, phát triển của Phú Gia - Phú Thượng. Sản phẩm kết hợp phong cách tranh truyền thống với đồ họa số hiện đại. Các lớp hình ảnh được xử lý để chuyển động, đi cùng âm thanh, ánh sáng và yếu tố thời gian, tái hiện hành trình của một vùng đất từ buổi sơ khai đến nay.
Những người thực hiện cho biết hệ thống hình ảnh được nghiên cứu, chọn lọc và sắp xếp theo một mạch nội dung xuyên suốt. Nhờ vậy, những lớp ký ức về lịch sử, văn hóa, con người và quá trình chuyển mình của địa phương được kể lại trực quan, sinh động và dễ ghi nhớ hơn.
Họa đồ số không dừng ở một màn trình chiếu. Bên cạnh tác phẩm chiếu trên màn hình LED, chương trình còn giới thiệu không gian tương tác 360 độ, công nghệ quét hiện vật 3D và bản đồ số "Hành trình di sản Phú Thượng".
Ba thành phần này bổ trợ cho nhau: Hình ảnh số kể câu chuyện, hiện vật 3D cho phép nhìn tận nơi từng chi tiết, còn không gian 360 độ đưa người xem vào trong bối cảnh. Người xem được tự quan sát, tương tác và lần theo những câu chuyện ẩn trong từng lớp di sản.
Trải nghiệm được tổ chức ngay tại đình Phú Gia nên di sản ngoài đời thực và di sản trong không gian số gặp nhau ở cùng một địa điểm. Công nghệ ở đây đóng vai trò hỗ trợ, giúp làm nổi bật giá trị của di tích, không thay thế di tích.
Đưa di sản đến gần hơn với thế hệ trẻ
Phát biểu khai mạc, ông Bùi Thế Cường nhấn mạnh ý nghĩa của việc ứng dụng công nghệ số trong bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Theo ông, việc ra mắt họa đồ số là hoạt động thiết thực nhằm đổi mới phương thức giới thiệu di sản, đưa các giá trị lịch sử, văn hóa của địa phương đến gần hơn với Nhân dân, du khách và đặc biệt là thế hệ trẻ. Qua đó, phường gắn chuyển đổi số với phát triển văn hóa, giáo dục truyền thống và quảng bá tiềm năng du lịch văn hóa.
Ông cũng cho rằng địa phương đang phát triển theo hướng đô thị hiện đại nhưng vẫn giữ những nét đặc trưng của làng quê xưa: đình, chùa, lễ hội, phong tục, nghề truyền thống và nếp sống cộng đồng. Với cách làm mới này, những giá trị ấy không chỉ nằm trong hồ sơ, hiện vật hay ký ức các thế hệ. Chúng còn được chuyển thành dữ liệu, hình ảnh và trải nghiệm để nhiều người có thể tiếp cận hơn.
Theo ban tổ chức, đây cũng là một bước thử nghiệm đưa giá trị văn hóa truyền thống vào không gian số. Cách làm đáp ứng nhu cầu tiếp nhận thông tin ngày càng đa dạng của công chúng, nhất là giới trẻ.
Hoạt động dành cho 50 học sinh Trường TH&THCS Phú Thượng được xem là một trong những điểm nhấn ý nghĩa nhất. Qua họa đồ số, mô hình hiện vật 3D và không gian 360 độ, lịch sử địa phương được truyền tải bằng cách gần gũi, dễ tiếp nhận. Đó là cách để khơi dậy hứng thú tìm hiểu và niềm tự hào về quê hương trong các em.
Theo định hướng của phường, các sản phẩm số không chỉ để lưu giữ tư liệu mà còn có thể dùng trong giáo dục lịch sử, văn hóa địa phương. Khi học sinh hiểu sâu hơn về mảnh đất mình đang sống, ý thức trân trọng và gìn giữ những giá trị cha ông để lại cũng được củng cố theo.
Từ bảo tồn đến phát triển du lịch văn hóa
Cùng với ý nghĩa bảo tồn và giáo dục, họa đồ số, hiện vật 3D và không gian 360 độ còn mở ra hướng tiếp cận mới cho quảng bá hình ảnh và phát triển du lịch di sản. Công chúng có thể tìm hiểu về di sản trước khi đến tham quan. Các di tích, điểm đến và câu chuyện văn hóa trên địa bàn có thể được kết nối thành những hành trình trải nghiệm có chiều sâu.
Phú Thượng có nhiều lợi thế để làm điều đó. Vùng đất này hình thành từ ba làng cổ là Thượng Thụy, Phú Gia và Phú Xá, quen được gọi là làng Bạc, làng Gạ và làng Sù. Nơi đây còn đình Phú Gia, đình Thượng Thụy, chùa Bà Già cùng lễ hội làng Phú Gia tổ chức vào các ngày 8, 9, 10 tháng Giêng âm lịch hằng năm.
Nghề làm xôi Phú Thượng đã được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2024. Phú Thượng còn là vùng đất giàu truyền thống cách mạng, có những di tích gắn với hoạt động của nhiều lãnh tụ cách mạng Việt Nam. Với hệ thống di tích, không gian làng truyền thống và những câu chuyện giàu bản sắc, Phú Gia có nhiều tiềm năng trở thành điểm đến hấp dẫn với người dân và du khách.
Với phường, việc ra mắt họa đồ số mới chỉ là bước khởi đầu của quá trình số hóa giá trị văn hóa địa phương. Thời gian tới, phường sẽ tiếp tục cập nhật, bổ sung cơ sở dữ liệu về di tích, hiện vật, tư liệu văn hóa. Phường cũng sẽ khai thác sâu hơn không gian 3D và hệ thống 360 độ, mở rộng các hình thức trải nghiệm số, gắn bảo tồn di sản với giáo dục truyền thống, quảng bá văn hóa và phát triển du lịch.
Giữa nhịp đô thị hóa đang đổi thay từng ngày, câu hỏi giữ gì của làng cho phố không dễ trả lời. Cách Phú Thượng chọn là biến ký ức thành dữ liệu, biến di sản thành trải nghiệm, để người trẻ bước vào đình làng bằng chính ngôn ngữ họ quen thuộc. Nếu duy trì và mở rộng được hướng đi này, “nếp làng trong phố” sẽ không chỉ là tên một bức họa đồ, mà còn là cách người Phú Thượng tiếp tục sống cùng di sản của mình.