Để tinh thần dám nghĩ, dám làm trở thành một giá trị trong văn hóa công vụ Thủ đô

Khi “dám nghĩ, dám làm” trở thành một chuẩn mực văn hóa

Trong đời sống của một đô thị đang phát triển, chất lượng quản trị không chỉ được đo bằng những quy định, quy trình hay bộ máy, mà còn được thể hiện qua cách mỗi cán bộ thực hiện trách nhiệm của mình trước công việc, trước tổ chức và trước Nhân dân. Một chủ trương dù đúng đắn, một cơ chế dù đầy đủ, nếu không được chuyển hóa thành hành động cụ thể thì khó tạo ra kết quả thực chất.

Từ yêu cầu đó, Chương trình hành động số 18-CTr/TU xác định trọng tâm là cụ thể hóa Nghị quyết số 24-NQ/TW thành những nhiệm vụ, cơ chế, quy định, quy trình và sản phẩm cụ thể, phù hợp với đặc điểm của Thủ đô. Mục tiêu không chỉ là xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh, năng lực quản trị hiện đại, tư duy đổi mới, mà còn tạo môi trường để cán bộ có điều kiện giải quyết việc khó, việc mới, những điểm nghẽn trong thực tiễn.

Tinh thần “dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm” vì thế được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với kỷ luật, kỷ cương và trách nhiệm giải trình. Cán bộ đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung cần được bảo vệ khi thực hiện đúng chủ trương, đúng thẩm quyền và kiểm soát được rủi ro; ngược lại, những biểu hiện né tránh, đùn đẩy, trì trệ, thiếu trách nhiệm phải được nhận diện và xử lý. Đổi mới, sáng tạo cũng phải được phân định rõ với cố ý làm trái, vụ lợi, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Đó cũng là cách nhìn nhận văn hóa công vụ không dừng ở thái độ, tác phong hay chuẩn mực ứng xử, mà gắn trực tiếp với tinh thần trách nhiệm và hiệu quả hành động. Chương trình xác định “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền; lấy kết quả, hiệu quả, khả năng tháo gỡ điểm nghẽn và mức độ hài lòng của Nhân dân, doanh nghiệp làm thước đo.

Trong cách tiếp cận ấy, công tác cán bộ được đặt theo phương châm “vì việc tìm người”, “đúng người - đúng việc - đúng địa bàn”, “có vào - có ra, có lên - có xuống”. Giao việc để thử thách, lấy kết quả để đánh giá, lấy hiệu quả đổi mới để trọng dụng và lấy trách nhiệm để sàng lọc trở thành những yêu cầu gắn kết chặt chẽ với nhau.

Đặc biệt, Chương trình yêu cầu triển khai Nghị quyết số 24-NQ/TW liên thông, thống nhất với Nghị quyết số 09-NQ/TU, Đề án số 05-ĐA/TU và Chỉ thị số 09-CT/TU, kế thừa những nội dung đã có, chỉ bổ sung những yêu cầu mới, tránh chồng chéo, không phát sinh thêm đầu mối, nhiệm vụ và hệ thống báo cáo riêng.

Văn hóa trách nhiệm cần được nâng đỡ bằng thể chế và niềm tin

Một trong những điểm đáng chú ý của Chương trình là đặt tinh thần trách nhiệm của cán bộ trong một môi trường thể chế phù hợp. Dám nghĩ, dám làm không thể chỉ là lời kêu gọi đối với cá nhân; muốn cán bộ chủ động hành động, cần có thẩm quyền tương xứng, nguồn lực, dữ liệu, công cụ, cơ chế phối hợp và những điều kiện cần thiết để thực hiện nhiệm vụ.

Bởi vậy, Chương trình đặt ra yêu cầu hoàn thiện thể chế, tháo gỡ những quy định còn là điểm nghẽn đối với thực thi công vụ, đồng thời xây dựng cơ chế khuyến khích, trọng dụng và bảo vệ cán bộ đổi mới. Đối với những vấn đề mới, chưa có quy định, Thành phố hướng tới không gian thử nghiệm có kiểm soát, với yêu cầu xác định rõ mục tiêu, thẩm quyền, nguồn lực, rủi ro, biện pháp kiểm soát, tiến độ, sản phẩm và trách nhiệm giải trình.

Cùng với đó, phân cấp, ủy quyền phải đi đôi với nhân lực, tài chính, dữ liệu, công cụ và điều kiện thực hiện. Đây không chỉ là vấn đề tổ chức bộ máy, mà còn là yêu cầu bảo đảm tính thực chất của trách nhiệm. Khi quyền hạn và trách nhiệm được xác định rõ, người thực hiện mới có đủ điều kiện để chủ động; khi trách nhiệm được gắn với kết quả, việc đánh giá cán bộ mới có cơ sở cụ thể.

Chương trình dành sự quan tâm đặc biệt đến việc xây dựng “Hồ sơ đề xuất đổi mới, sáng tạo”. Thông qua hồ sơ điện tử, quá trình từ xác định vấn đề, xây dựng phương án, đánh giá rủi ro, phê duyệt, tổ chức thực hiện đến đánh giá, nhân rộng hoặc dừng được ghi nhận và theo dõi. Đây là một cơ chế để sự chủ động, sáng tạo của cán bộ được đặt trong một khuôn khổ minh bạch, có kiểm soát và có căn cứ xem xét trách nhiệm.

Tinh thần bảo vệ cán bộ đổi mới vì thế không đồng nghĩa với miễn trừ trách nhiệm. Chương trình phân định rõ: người đổi mới đúng chủ trương, đúng thẩm quyền, động cơ trong sáng và có kết quả thì được biểu dương, khen thưởng, trọng dụng, nhân rộng; trường hợp đổi mới đúng mục tiêu, không vụ lợi, đã kiểm soát rủi ro nhưng kết quả chưa đạt do nguyên nhân khách quan thì được hỗ trợ, điều chỉnh và xem xét trách nhiệm khách quan, toàn diện. Ngược lại, né tránh, đùn đẩy, thiếu chủ động, để công việc chậm trễ, tồn đọng phải được xác định trách nhiệm; những hành vi cố ý làm trái, vụ lợi, tham nhũng, lãng phí, tiêu cực hoặc lợi dụng đổi mới để che giấu sai phạm phải được xử lý nghiêm.

Ở đây, văn hóa trách nhiệm được đặt trong sự cân bằng giữa niềm tin và kỷ luật, khuyến khích và kiểm soát, bảo vệ và sàng lọc. Đó là nền tảng để tinh thần dám nghĩ, dám làm không trở thành sự tùy tiện, còn yêu cầu kỷ luật, kỷ cương không trở thành rào cản đối với đổi mới.

Xây dựng hình ảnh người cán bộ Thủ đô tiên phong, liêm chính, chuyên nghiệp và phụng sự

Nếu thể chế tạo không gian cho hành động thì văn hóa cán bộ chính là yếu tố quyết định cách không gian ấy được sử dụng. Chương trình đặt mục tiêu hình thành chuẩn mực “Tiên phong - Đổi mới - Trách nhiệm - Liêm chính - Chuyên nghiệp - Hành động - Phục vụ”, qua đó đề cao danh dự, kỷ luật, tận tụy, chuyên nghiệp và tinh thần phục vụ Nhân dân.

Đây là những phẩm chất có mối quan hệ hữu cơ. Tiên phong phải gắn với trách nhiệm; đổi mới phải gắn với liêm chính; hành động phải gắn với chuyên nghiệp; và cuối cùng, mọi hoạt động công vụ phải hướng tới phục vụ Nhân dân.

Theo Chương trình, việc đánh giá cán bộ sẽ ngày càng gắn với sản phẩm, tiến độ, chất lượng, hiệu quả, kỷ luật, khả năng phối hợp và mức độ hài lòng của Nhân dân, doanh nghiệp. Thành phố hướng tới xây dựng hệ thống quản trị cán bộ dựa trên dữ liệu, hồ sơ năng lực số, đồng thời từng bước ứng dụng AI, phân tích dữ liệu và công cụ dự báo rủi ro, nhưng không thay thế trách nhiệm quyết định của con người.

Cùng với việc xây dựng đội ngũ cán bộ, Chương trình nhấn mạnh nâng cao chất lượng cán bộ cơ sở; tăng cường đào tạo, thử thách, luân chuyển, điều động có mục tiêu; củng cố tổ chức đảng ở thôn, tổ dân phố và bảo đảm cơ sở vật chất, hạ tầng số cho cán bộ cơ sở. Bởi chính ở cơ sở, tinh thần trách nhiệm của cán bộ được phản ánh trực tiếp qua những việc cụ thể liên quan đến đời sống Nhân dân.

Công tác kiểm tra, giám sát cũng được định hướng chuyển từ trọng tâm “xử lý sau vi phạm” sang “phòng ngừa, cảnh báo sớm”. Kiểm tra, giám sát phải đồng hành, hướng dẫn cán bộ đổi mới nhưng không buông lỏng kiểm soát; đồng thời phát huy vai trò của HĐND, MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội và Nhân dân trong giám sát, phản biện xã hội.

Đặc biệt, việc xử lý kiến nghị của Nhân dân, doanh nghiệp được đặt trong mối quan hệ với đánh giá trách nhiệm của cơ quan, cá nhân, nhất là người đứng đầu. Như vậy, văn hóa phục vụ không phải là một khẩu hiệu chung chung mà được gắn với cách giải quyết công việc, khả năng tháo gỡ điểm nghẽn và mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp.

Theo lộ trình, quý IV/2026 là thời gian quán triệt, ban hành Chương trình hành động, rà soát cơ chế, xác định điểm nghẽn và danh mục nhiệm vụ khó; năm 2027 thí điểm cơ chế đổi mới, sáng tạo và quản trị rủi ro, triển khai hồ sơ năng lực số, Dashboard, OKR/KPI; giai đoạn 2028-2029 mở rộng, nhân rộng, hoàn thiện thể chế, gắn kết quả với công tác cán bộ; năm 2030 tổng kết, đánh giá toàn diện và hoàn thiện cơ chế lâu dài.

Từ những yêu cầu đó, Chương trình hành động số 18-CTr/TU hướng tới một chuyển biến không chỉ trong phương thức lãnh đạo, quản lý và đánh giá cán bộ, mà còn trong văn hóa thực thi công vụ của Thủ đô. Khi tinh thần tiên phong được đặt cùng trách nhiệm; khi đổi mới đi cùng liêm chính; khi quyền hạn gắn với nguồn lực; khi hành động được đo bằng kết quả và trách nhiệm được đặt trước Nhân dân, những chuẩn mực ấy sẽ góp phần hình thành hình ảnh người cán bộ Thủ đô bản lĩnh, gương mẫu, đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, liêm chính, chuyên nghiệp, hành động và phục vụ Nhân dân trong kỷ nguyên mới./.

Phúc Hải