Luật Thủ đô 2026 tăng mức phạt vi phạm môi trường: Nâng cao chất lượng cuộc sống người dân
Tình trạng đổ rác bừa bãi, xả nước thải vượt chuẩn hay vận chuyển chất thải không che chắn vẫn tái diễn tại nhiều nơi trên địa bàn Hà Nội, bất chấp quá trình đô thị hóa và các nỗ lực chấn chỉnh trật tự đô thị nhiều năm qua.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, dù nhiều chủ trương, giải pháp đã được ban hành nhằm lập lại trật tự trong các lĩnh vực môi trường, đất đai, quy hoạch, đô thị, vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường trên địa bàn thành phố vẫn chưa được xử lý dứt điểm. Các hành vi phổ biến gồm đổ chất thải không đúng quy định, vận chuyển chất thải để rơi vãi ra đường, vứt rác nơi công cộng, vệ sinh sai nơi quy định, xả nước thải vượt quy chuẩn và không thu gom chất thải nguy hại theo yêu cầu.
Trước thực trạng này, việc nâng mức xử phạt theo khoản 1, Điều 33 Luật Thủ đô được xem là cần thiết để tăng tính răn đe. Trên cơ sở đó, HĐND thành phố Hà Nội ban hành Nghị quyết số 08/2025/NQ-HĐND, quy định mức tiền phạt cao hơn so với Nghị định số 45/2022/NĐ-CP đối với một số hành vi vi phạm, nhưng không vượt quá mức tối đa mà Luật Xử lý vi phạm hành chính cho phép.
Cụ thể, nghị quyết liệt kê tại phụ lục kèm theo các nhóm hành vi bị áp mức phạt cao hơn, bao gồm vi phạm về đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường, quan trắc môi trường, xả thải, xử lý chất thải, tiếng ồn, khí thải và nhập khẩu phế liệu. Mục tiêu không chỉ là xử lý vi phạm mà còn dùng công cụ pháp lý này để giáo dục, thay đổi nhận thức và hành vi của cá nhân, tổ chức.
Mức phạt tổ chức cao gấp đôi cá nhân
Điểm đáng chú ý của Nghị quyết số 08/2025/NQ-HĐND là mức phạt tiền đối với tổ chức có cùng hành vi vi phạm được áp dụng bằng 2 lần mức phạt cá nhân. Theo luật sư Lê Thống Nhất (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội), đây là chính sách cần thiết để tăng tính răn đe, nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật, đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường trong bối cảnh đô thị hóa nhanh.
Trên thực tế, căn cứ Luật Thủ đô 2026 và Nghị quyết số 08/2025/NQ-HĐND, UBND nhiều xã, phường trên địa bàn Hà Nội đã ban hành các quyết định xử phạt với mức tiền phạt gấp đôi so với Nghị định số 45/2022/NĐ-CP. Đơn cử, UBND xã Phù Đổng đã xử phạt 2 cá nhân, mỗi người 3 triệu đồng, vì vứt, thải rác trên vỉa hè, lòng đường sai quy định; đồng thời xử phạt một cá nhân khác 7 triệu đồng do đốt chất thải rắn thông thường trái quy định. Phù Đổng là địa bàn rộng, dân số đông (diện tích 41,62 km², dân số 111.484 người), có nhiều hoạt động sản xuất, làng nghề và chăn nuôi, nên mức phạt cao hơn được xem là công cụ hữu ích để chính quyền địa phương xử lý nghiêm các vi phạm.
Tại khu vực trung tâm, UBND phường Hoàn Kiếm cũng vừa xử phạt 2 cá nhân có hành vi xả rác và đổ nước thải sai quy định, mỗi trường hợp bị phạt 3 triệu đồng, nhằm giữ gìn văn minh đô thị tại địa bàn.
Quá trình đô thị hóa nhanh tiếp tục đặt ra nhiều thách thức về bảo vệ môi trường cho Hà Nội. Nếu các hành vi như xả thải sai quy định, vứt bỏ chất thải nơi công cộng, để rơi vãi chất thải khi vận chuyển hay không tuân thủ quy định về thu gom, xử lý chất thải không được xử lý nghiêm, chất lượng môi trường sống của người dân sẽ bị ảnh hưởng trực tiếp.
Theo luật sư Lê Thống Nhất, khi "chi phí" cho hành vi vi phạm tăng lên, cá nhân và tổ chức sẽ có xu hướng thận trọng và chủ động tuân thủ pháp luật hơn, từ đó góp phần ngăn ngừa vi phạm về môi trường ngay từ đầu. Đây cũng là hướng đi mà Hà Nội kỳ vọng sẽ giúp nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường Thủ đô trong giai đoạn phát triển mới.