“Cán bộ số - Công chức số”: Gợi mở tư duy và cách làm việc trong thời đại trí tuệ nhân tạo

"Cán bộ số - Công chức số" dày gần 200 trang, như một cuốn cẩm nang về tư duy và kỹ năng làm việc trong thời đại AI.

Điểm đáng chú ý là ngay từ đầu, tác giả đã xác định đây không phải một cuốn sách hướng dẫn sử dụng AI theo kiểu “bấm nút nào, gõ câu lệnh nào, chọn tính năng nào”. Thay vì chạy theo những công cụ có thể thay đổi chỉ sau vài tháng, cuốn sách tập trung vào những vấn đề căn bản hơn: đặt yêu cầu, xác định sản phẩm cần làm, kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu và chịu trách nhiệm với kết quả cuối cùng.

Từ thực tế AI đã len vào đời sống công sở, ở nhiều bàn làm việc, tác giả chỉ ra hai cách ứng xử dễ gặp: hoặc né tránh công nghệ, tiếp tục làm việc theo lối cũ; hoặc quá phụ thuộc vào máy, sử dụng nguyên văn những gì AI tạo ra mà không kiểm tra.

Tuy nhiên, tác giả không đứng về phía nào trong hai thái cực ấy mà tìm cách xác lập một cách sử dụng cân bằng hơn. AI có thể giúp việc tổng hợp, soạn thảo, xử lý thông tin trở nên nhanh chóng, giảm áp lực công việc. Một văn bản có thể được hoàn thành trong vài phút, song việc thông tin trong đó có chính xác hay không, có phù hợp với bối cảnh hay không vẫn cần đến con người.

Đây cũng là một trong những điểm thuyết phục nhất của cuốn sách: thay vì khiến người đọc có cảm giác AI sẽ làm thay mình, tác giả liên tục đưa trách nhiệm trở lại đúng vị trí của nó. “Máy viết” không có nghĩa là máy chịu trách nhiệm. Người sử dụng vẫn phải kiểm tra, đối chiếu và quyết định có sử dụng kết quả đó hay không.

Một điểm đáng chú ý của "Cán bộ số - công chức số" là cách tác giả xây dựng lộ trình 5 bậc gồm công dân, công dân số, cán bộ số, quản lý số và lãnh đạo số. Cách phân chia này giúp nội dung cuốn sách dễ tiếp cận hơn. Người đọc không nhất thiết phải hướng tới bậc cao nhất, mà trước hết cần xác định mình đang ở đâu và công nghệ có thể hỗ trợ mình tốt hơn ở điểm nào.

Đi cùng với đó là 6 nguyên lý cốt lõi về trách nhiệm, tư duy, tốc độ, kiểm chứng, dữ liệu và quy trình. Đây là phần tạo nên giá trị tương đối bền vững cho cuốn sách, bởi tác giả không phụ thuộc vào một phần mềm hay phiên bản AI cụ thể.

Tác giả Nguyễn Đắc Tình đã có hơn 20 năm làm việc trong lĩnh vực công nghệ và nghiên cứu AI. Từ đầu năm 2026, anh chuyển sang công tác tại một cơ quan quản lý nhà nước chuyên môn của thành phố Hà Nội, trực tiếp tham gia các công việc liên quan đến khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và an toàn thông tin, đồng thời thực hiện công tác tham mưu, tổng hợp và xử lý văn bản. Cuốn sách là sự chắt lọc những kinh nghiệm được tác giả đúc kết từ thực tiễn công tác trong nhiều năm.

Sự chuyển đổi giữa môi trường công nghệ và hành chính của tác giả tạo cho cuốn sách một điểm nhìn khá đặc biệt. Những vấn đề về AI không chỉ được nhìn từ góc độ kỹ thuật mà còn gắn với những công việc rất cụ thể như tổng hợp, báo cáo, thống kê, soạn thảo hay rà soát văn bản.

Dẫu vậy, xuất phát điểm chủ yếu từ thực tiễn công việc hành chính cũng khiến góc nhìn của sách tập trung nhiều hơn vào cấp độ thực hiện và quản lý công việc; những vấn đề ở tầng chính sách, chiến lược được đề cập ít hơn. Tuy nhiên, với một cuốn sách hướng tới việc thay đổi thói quen làm việc từ những công việc cụ thể, đây cũng là một lựa chọn phù hợp.

Trong một thời đại mà máy móc ngày càng có khả năng làm nhanh, làm nhiều và xử lý lượng thông tin lớn, giá trị của con người có lẽ càng nằm ở khả năng đặt đúng vấn đề, kiểm chứng đúng thông tin và chịu trách nhiệm với quyết định của mình. Những nguyên tắc về sử dụng AI có trách nhiệm, kiểm chứng thông tin và xây dựng quy trình có thể được áp dụng ở nhiều môi trường làm việc khác - nơi AI đang dần trở thành một phần quen thuộc của bàn làm việc. Đó là điều mà cuốn sách muốn chuyển tải tới bạn đọc./.

Ngọc Trâm