Cẩm nang tự học đa ngôn ngữ trong kỷ nguyên AI

Trong Lời nói đầu cuốn sách, tác giả Ien Dao chia sẻ mình sinh ra và lớn lên ở vùng mỏ Cẩm Phả, Quảng Ninh và bắt đầu tiếp xúc với ngoại ngữ khá muộn. Đến lớp sáu, tác giả mới được chạm tay vào cuốn sách giáo khoa tiếng Anh đầu tiên. Trong điều kiện học liệu khi ấy chưa phong phú, hành trình học ngoại ngữ chủ yếu dựa vào sách giáo khoa và những nguồn tài liệu ít ỏi có thể tìm được. Thế nhưng, xuất phát điểm ấy không ngăn tác giả tiếp tục học. Sau 23 năm học tập với tinh thần tự học và học tập suốt đời, từ ba ngoại ngữ được học ở trường là tiếng Anh, tiếng Nhật, tiếng Trung, tác giả tự học thêm tiếng Tây Ban Nha, tiếng Ý và tiếng Hàn, với những mức độ thành thạo khác nhau để phục vụ công việc.

Chính hành trình ấy đã trở thành chất liệu quan trọng để Ien Dao viết nên cuốn sách. Tác giả từng ấp ủ việc hệ thống hóa những trải nghiệm học tập của mình, nhưng phải đến khi AI ngày càng phát triển và trở thành một phần quen thuộc trong đời sống học tập, ý tưởng ấy mới được thực hiện. Nếu trước đây việc tự học chủ yếu dựa vào những phương pháp truyền thống, thì nay người học có thêm một “trợ thủ” mới có thể hỗ trợ quá trình tiếp nhận và thực hành ngôn ngữ.

Vì vậy, "Tự học đa ngôn ngữ trong kỷ nguyên AI" không đơn thuần là câu chuyện về cách học sáu ngoại ngữ. Đó còn là câu chuyện về việc một người học nhìn lại hành trình của chính mình để tìm ra những phương pháp có thể chia sẻ với những người đang đứng ở điểm xuất phát.

Nội dung cuốn sách được chia thành 5 năm chương, theo một hành trình khá tự nhiên, từ việc hiểu về người học đa ngôn ngữ đến phương pháp tự học trong thời đại AI.

Chương 1 - “Kiến thức nền tảng về việc học đa ngôn ngữ”, tác giả đặt ra những câu hỏi cơ bản: Người nói đa ngôn ngữ là ai? Khả năng học nhiều ngôn ngữ có phải do trời phú? Việc trở thành một người nói đa ngôn ngữ đem lại những lợi ích gì?... Những câu hỏi này giúp người đọc có một cách nhìn ban đầu về việc học nhiều ngoại ngữ, đồng thời tháo gỡ phần nào tâm lý cho rằng chỉ những người có năng khiếu mới có thể làm được.

Chương 2 - “Hành trình tự học sáu ngoại ngữ” là phần mang nhiều "màu sắc" cá nhân nhất. Tác giả lần lượt kể về quá trình làm quen với tiếng Anh, đến với tiếng Nhật từ tình yêu dành cho chú mèo máy Doraemon, đầu tư cho tiếng Trung, rồi tiếp tục thử sức với tiếng Tây Ban Nha, tiếng Hàn và tiếng Ý. Cách chia nhỏ hành trình theo từng ngôn ngữ khiến câu chuyện không trở thành một bản thành tích mà giống như những lát cắt của quá trình tự học: có lý do để bắt đầu, có những giai đoạn mày mò và có cả những kinh nghiệm được rút ra sau mỗi chặng đường.

Chương 3 - “Những điều tuyệt vời mà việc học đa ngôn ngữ đem lại cho tôi”, câu chuyện được mở rộng từ việc học ngôn ngữ sang những thay đổi mà quá trình ấy mang lại cho người học. Bên cạnh khả năng sử dụng ngoại ngữ phục vụ công việc, tác giả nói đến những giá trị về tinh thần và trải nghiệm cá nhân. Đây cũng là phần giúp người đọc hiểu vì sao một hành trình học tập kéo dài nhiều năm lại trở thành điều mà tác giả muốn chia sẻ.

Chương 4 - “Hành trang cần chuẩn bị cho việc tự học đa ngôn ngữ” đưa cuốn sách từ câu chuyện cá nhân trở lại với người đọc. Những nội dung như xác định mục đích, mục tiêu học tập, nâng cao kiến thức chuyên môn và kỹ năng mềm, phá bỏ những rào cản tâm lý, chuẩn bị học liệu hay tìm kiếm cộng đồng cùng học được sắp xếp thành những bước chuẩn bị cụ thể. Nếu ba chương đầu thiên về “tôi đã học như thế nào”, thì ở đây, tác giả bắt đầu trả lời câu hỏi “bạn có thể bắt đầu từ đâu?”.

Đáng chú ý nhất trong bối cảnh hiện nay là chương 5 - “Phương pháp tự học đa ngôn ngữ cùng ‘trợ thủ’ AI”. AI được đưa vào từng kỹ năng cụ thể: từ học từ vựng, ngữ pháp đến luyện nghe, nói, viết, đọc hiểu và ôn thi chứng chỉ ngoại ngữ. Thay vì chỉ nói AI có thể hỗ trợ người học, tác giả đi vào những cách vận dụng cụ thể hơn, gắn công nghệ với từng nhu cầu học tập.

Một trong những điều đáng chú ý ở cuốn sách là tác giả không nhìn AI như một giải pháp có thể thay thế toàn bộ quá trình học ngoại ngữ. Ở phần kết, Ien Dao nhấn mạnh người học vẫn cần tự suy nghĩ, chủ động thực hành và sử dụng tư duy phản biện khi tiếp nhận câu trả lời từ AI. Quan điểm này tạo nên sự cân bằng cho cuốn sách. Công nghệ có thể giúp người học tiếp cận học liệu nhanh hơn, tạo ra môi trường luyện tập linh hoạt hơn, nhưng kết quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào quá trình tự học và thực hành của mỗi người.

Có lẽ vì được viết từ một hành trình đã trải qua nhiều năm thử nghiệm, cuốn sách không mang dáng dấp của một “công thức thành công” dành cho tất cả. Tác giả cũng thẳng thắn thừa nhận những hạn chế của bản thân trong quá trình sử dụng ngoại ngữ. Chính điều đó khiến câu chuyện trở nên gần gũi: người đọc không nhất thiết phải học sáu ngoại ngữ như tác giả, mà có thể tìm thấy trong đó một vài gợi ý phù hợp với mục tiêu của riêng mình.

“Tự học đa ngôn ngữ trong kỷ nguyên AI” có thể được xem như sự kết nối giữa một câu chuyện tự học và một cuốn cẩm nang thực hành. Từ những trải nghiệm của chính tác giả, cuốn sách mở ra một cách tiếp cận mới với việc học ngoại ngữ: tận dụng những gì công nghệ mang lại nhưng không đánh mất sự chủ động của người học.

Trong một thời đại mà AI ngày càng có thể làm thay con người nhiều công việc, có lẽ điều đáng giá nhất mà cuốn sách gợi nhắc không phải là học ngoại ngữ bằng AI nhanh đến đâu, mà là làm thế nào để AI đồng hành với người học mà không lấy đi hành trình tự mình khám phá, thực hành và trưởng thành qua ngôn ngữ./.

Ngọc Trâm