Tăng cường nguồn lực thực hiện các nhiệm vụ phát triển Hà Nội trong giai đoạn mới
Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới đặt ra nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm, trong đó ưu tiên bố trí nguồn ngân sách nhà nước và huy động các nguồn lực khác cho phát triển Thủ đô, bảo đảm nguyên tắc hạch toán tổng thể, sử dụng có hiệu quả.
Trên tinh thần đó và cụ thể hóa Luật Thủ đô 2026, Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15, HĐND Thành phố Hà Nội đã ban hành Nghị quyết số 41/2026/NQ-HĐND quy định nội dung chi từ nguồn thực hiện chính sách tiền lương, nguồn tăng thu ngân sách, nguồn thưởng vượt thu và bổ sung có mục tiêu từ nguồn tăng thu ngân sách trung ương cho ngân sách thành phố; việc thưởng vượt thu cho ngân sách cấp xã (thực hiện quy định tại điểm a, b khoản 5 Điều 21 Luật Thủ đô 2026 và tại điểm d khoản 3 Điều 61 Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15).
Trên cơ sở pháp lý, Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ Thành phố Hà Nội lần thứ XVIII, nhiệm kỳ 2025 - 2030 xác định 3 đột phá phát triển; đề ra nhiệm vụ, giải pháp: “Xây dựng, hoàn thiện thể chế, chính sách đặc thù phát triển Thủ đô” là giải pháp quan trọng và đề ra 3 đột phá phát triển, trong đó nhấn mạnh việc “tiên phong thí điểm các cơ chế, chính sách mới, trọng tâm là phát triển khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; phát triển kinh tế tư nhân; giáo dục và đào tạo; y tế; công nghiệp văn hóa… Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, ủy quyền với phương châm “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.
Đồng thời, Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới đặt ra nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm: “Ưu tiên bố trí nguồn ngân sách nhà nước và huy động các nguồn lực khác cho phát triển Thủ đô, bảo đảm nguyên tắc hạch toán tổng thể, sử dụng có hiệu quả. Hà Nội quyết định cơ chế, chính sách về: đất đai, đầu tư công, đầu tư kinh doanh, thu hút đầu tư, các hình thức huy động nguồn lực xã hội, hợp tác công tư, tài nguyên, tài sản công... để khai thác, sử dụng có hiệu quả mọi nguồn lực…”.
Trong khi đó, thực tế phản ánh, những năm qua, ngân sách các cấp, các đơn vị sự nghiệp công lập đã thực hiện trích lập, tạo nguồn cải cách tiền lương từ nguồn tăng thu ngân sách, tiết kiệm chi thường xuyên và các nguồn hợp pháp khác được thực hiện nghiêm túc, đúng quy định. Vì vậy, nguồn cải cách tiền lương của Hà Nội luôn đảm bảo đầy đủ và kịp thời các chính sách, chế độ cải cách tiền lương của Trung ương khi điều chỉnh mức lương cơ sở, các chính sách an sinh xã hội và các chế độ, chính sách do thành phố ban hành…
Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện các quy định của pháp luật về sử dụng nguồn thực hiện chính sách tiền lương của thành phố còn phát sinh một số tồn tại. Mặc dù thời gian qua, ngoài các chính sách của Trung ương, Hà Nội đã ban hành nhiều chính sách an sinh xã hội với nhu cầu kinh phí lớn gây khó khăn trong việc cân đối chi thường xuyên.
Đồng thời, nhu cầu vốn đầu tư hiện nay và trong thời gian tới rất lớn để thực hiện Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, đặc biệt là đầu tư hạ tầng đường sắt đô thị, các tuyến đường vành đai, các cầu bắc qua sông Hồng và tập trung giải quyết triệt để 5 điểm nghẽn của Hà Nội (trật tự đô thị, ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, úng ngập và vệ sinh an toàn thực phẩm) đảm bảo đồng bộ, thống nhất xuyên suốt với việc hoàn thiện thể chế và quy hoạch của Thủ đô.
Trong khi đó, nguồn cải cách tiền lương của thành phố tương đối lớn, đảm bảo đủ lộ trình điều chỉnh tiền lương của Chính phủ cũng như các chính sách an sinh xã hội do Trung ương và thành phố ban hành nhưng chưa có cơ chế để cho phép sử dụng cho các nhiệm vụ khác nên chưa phát huy hết hiệu quả của nguồn lực.
Hoặc đối với các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc lĩnh vực giáo dục đã và đang thực hiện cung ứng dịch vụ công sử dụng ngân sách nhà nước theo giá tính đủ chi phí; từ đó nâng mức tự chủ tài chính đơn vị sự nghiệp công lập, tự chủ và tự chịu trách nhiệm về nguồn lực tài chính của đơn vị. Nhưng việc đảm bảo thực hiện cải cách tiền lương của các đơn vị sự nghiệp công lập khi thực hiện đấu thầu, đặt hàng cung ứng dịch vụ sự nghiệp công sử dụng ngân sách nhà nước hiện chưa được quy định cụ thể và phù hợp với lộ trình xây dựng giá dịch vụ công sử dụng ngân sách nhà nước.
Cùng đó, Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15 chưa quy định về nội dung chi từ nguồn thưởng vượt dự toán các khoản thu phân chia giữa ngân sách trung ương và ngân sách thành phố và nguồn bổ sung có mục tiêu từ nguồn tăng thu ngân sách trung ương theo cơ chế đặc thù tại Luật Thủ đô 2026.
Bước vào kỷ nguyên mới, Hà Nội cần nguồn lực lớn và tập trung để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 2 con số gắn với xác lập mô hình tăng trưởng mới và các mục tiêu, chỉ tiêu, định hướng đề ra tại Nghị quyết Đại hội XVIII Đảng bộ Thành phố Hà Nội, Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới; triển khai nhanh chóng các cơ chế, chính sách đặc thù của Luật Thủ đô 2026, thực hiện Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm và tập trung giải quyết triệt để 5 “điểm nghẽn”. Trong tổng thể chiến lược phát triển Thủ đô, đây là những vấn đề căn cốt, luận cứ quan trọng, cấp thiết và là nền tảng vững chắc kiến tạo nên diện mạo Thủ đô “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo”, kết nối toàn cầu.
Từ thực tiễn này, để đảm bảo sự chủ động, linh hoạt trong điều hành ngân sách, tối ưu hóa việc phân bổ, sử dụng nguồn lực hiệu quả, phù hợp với tình hình thực tiễn của Thủ đô, không bị trói buộc bởi quy định của pháp luật hiện hành và cụ thể hóa quy định của Luật Thủ đô 2026, việc HĐND Thành phố Hà Nội ban hành Nghị quyết số 41/2026/NQ-HĐND (thực hiện quy định tại điểm a, b khoản 5 Điều 21 Luật Thủ đô 2026 và điểm d khoản 3 Điều 61 Luật Ngân sách nhà nước số 89/2025/QH15) có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 là cần thiết, tránh tạo khoảng trống pháp lý và tăng cường nguồn lực thực hiện các nhiệm vụ phát triển Thủ đô trong giai đoạn mới.
Nghị quyết số 41/2026/NQ-HĐND của HĐND Thành phố Hà Nội gồm 9 Điều với nhiều nội dung mang tính vượt trội, đặc thù. Nổi bật như “Điều 7. Thưởng vượt thu so với dự toán cho ngân sách cấp xã từ các khoản thu phân chia giữa ngân sách cấp thành phố và ngân sách cấp xã”, Nghị quyết số 41/2026/NQ-HĐND quy định, trường hợp có tăng thu ngân sách cấp thành phố thực hiện so với dự toán UBND Thành phố Hà Nội giao từ các khoản thu thuế, phí, lệ phí phân chia giữa ngân sách các cấp của thành phố và tổng ngân sách cấp thành phố không hụt thu so với dự toán, ngân sách cấp thành phố trích một phần theo tỷ lệ không quá 20% của số tăng thu các khoản thu phân chia này để thưởng cho ngân sách các xã, phường có tăng thu, nhưng không vượt quá số tăng thu so với mức thực hiện năm trước. Mức thưởng cụ thể hằng năm do UBND Thành phố Hà Nội quyết định.
Căn cứ vào mức thưởng do UBND Thành phố Hà Nội quyết định, UBND cấp xã quyết định sử dụng số được thưởng vượt thu để đầu tư xây dựng các chương trình, dự án kết cấu hạ tầng, thực hiện các nhiệm vụ quan trọng./.