Xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính và thực chất trong ngành giáo dục

Để triển khai hiệu quả, ngành giáo dục tập trung đổi mới phương thức quản lý theo hướng quản trị phát triển, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, đồng thời phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý. Mọi hoạt động giáo dục sẽ được thực hiện công khai, minh bạch và kiên quyết tuân thủ tinh thần "dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật".

100% cơ sở giáo dục không được giao việc ngoài chuyên môn cho giáo viên

Giai đoạn từ nay đến hết năm học 2026 - 2027 tập trung vào việc tạo chuyển biến toàn diện từ nhận thức, quản trị đến ứng dụng công nghệ. Tất cả các cơ sở giáo dục sẽ tổ chức quán triệt, phổ biến quy định pháp luật và quy tắc ứng xử về trung thực, liêm chính cho toàn thể cán bộ quản lý, nhà giáo, nhân viên và người học, đồng thời đẩy mạnh phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi gian lận thi cử, nghiên cứu khoa học cũng như làm sai lệch học bạ.

Về mặt quản lý, 100% cơ sở giáo dục sẽ đổi mới quản trị theo hướng coi trọng chất lượng thực chất, không giao việc ngoài chuyên môn cho giáo viên, đồng thời hoàn thành rà soát để loại bỏ hoặc tinh gọn các kỳ thi, hội thi không thiết thực. Đáng chú ý, các cơ quan quản lý và nhà trường sẽ chấm dứt việc sử dụng đơn thuần điểm số hay kết quả thi cử để đánh giá, xếp hạng.

Cùng với đó, hạ tầng công nghệ số và cơ sở dữ liệu sẽ được ứng dụng rộng rãi trong quản lý hồ sơ, điểm số, học bạ và giám sát thi cử, đạt tỷ lệ tối thiểu 95% ở khối phổ thông và 100% ở khối đại học, giáo dục nghề nghiệp.

Bước sang giai đoạn đến năm 2030, ngành giáo dục sẽ thực chất hóa việc đánh giá và quản lý nhân sự. Các tiêu chí về liêm chính, trung thực và trách nhiệm nêu gương sẽ được cụ thể hóa để áp dụng trực tiếp vào quá trình đánh giá, xếp loại, quy hoạch, bổ nhiệm và khen thưởng cán bộ, nhà giáo. Môi trường "dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật" tiếp tục được duy trì bền vững tại tất cả các cơ quan quản lý và cơ sở giáo dục, kết hợp với việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, cơ sở dữ liệu và trí tuệ nhân tạo để giám sát toàn bộ quá trình đánh giá, thi cử cũng như cấp phát văn bằng.

Định hướng đến năm 2035, văn hóa trung thực, liêm chính và thực chất sẽ trở thành giá trị cốt lõi được toàn xã hội thừa nhận. Sự trưởng thành của văn hóa liêm chính không chỉ khẳng định chất lượng giáo dục trong nước mà còn góp phần nâng cao uy tín, độ tin cậy của hệ thống văn bằng, chứng chỉ giáo dục Việt Nam trên trường quốc tế và trong khu vực.

Nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật, tăng cường kỷ cương và xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính, thực chất

Để tạo chuyển biến mạnh mẽ ngay từ năm học 2026 - 2027, nhóm nhiệm vụ đầu tiên tập trung hoàn thiện thể chế và nâng cao tinh thần trách nhiệm của từng cấp, từng đối tượng. Đối với các đơn vị thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo, nhiệm vụ trọng tâm là rà soát tổng thể hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, quy chế hiện hành liên quan đến kỷ luật hành chính, đạo đức nhà giáo, đạo đức công vụ và liêm chính học thuật. Nhờ đó, ngành sẽ nhận diện rõ các biểu hiện thiếu trung thực, chạy theo thành tích hay hình thức trong việc triển khai chương trình, thi cử, kiểm định và nghiên cứu khoa học để kịp thời sửa đổi, bổ sung bảo đảm tính đồng bộ.

Bên cạnh đó, Bộ quy định rõ trách nhiệm giải trình của người đứng đầu khi ban hành hoặc duy trì các hoạt động hình thức gây lãng phí, đồng thời đẩy mạnh kiểm tra, xử lý nghiêm và công khai các hành vi vi phạm.

Ở cấp địa phương, các sở giáo dục và đào tạo có trách nhiệm kịp thời cụ thể hóa quy định pháp luật, phát huy quyền tự chủ của các cơ sở giáo dục và siết chặt kiểm tra kỷ cương chuyên môn. Ủy ban nhân dân cấp xã chỉ đạo bộ phận chuyên môn phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý giáo dục để bảo đảm an ninh, an toàn trường học và cung cấp các điều kiện thực thi pháp luật trên địa bàn.

Về phía các cơ sở giáo dục, công tác quản trị phải chuyển đổi mạnh mẽ từ quản lý hành chính sang quản trị dựa trên chất lượng và kết quả thực chất. Các nhà trường phải thực hiện nghiêm quy tắc ứng xử, công khai minh bạch thu chi tài chính, tuyển sinh và kiểm tra đánh giá để gia đình, xã hội cùng giám sát. Những giá trị liêm chính, trung thực và trách nhiệm được lồng ghép trực tiếp vào chương trình học, hoạt động trải nghiệm để xây dựng môi trường trường học hạnh phúc.

Đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục và lãnh đạo cơ sở giáo dục đóng vai trò nòng cốt, phải nêu gương trong chấp hành pháp luật, chịu trách nhiệm trực tiếp trước cấp trên về tính trung thực tại đơn vị, đồng thời chủ động nhận trách nhiệm và giải trình nếu để xảy ra tiêu cực. Việc đánh giá, xếp loại cán bộ và đơn vị phải được thực hiện một cách khách quan, không né tránh.

Đối với nhà giáo và nhân sự hỗ trợ giáo dục, việc giữ gìn phẩm chất, danh dự, thực hiện đúng quy chế chuyên môn và tự trọng nghề nghiệp là yêu cầu bắt buộc; tuyệt đối không lợi dụng vị trí để trục lợi hay gợi ý, đồng thời chủ động đấu tranh với các hành vi vi phạm. Cuối cùng, người học cần nâng cao tự giác chấp hành nội quy, xây dựng lối sống trung thực, chủ động phản ánh và kiên quyết nói không với mọi hình thức gian lận trong học đường.

Thực hiện nghiêm túc tinh thần "dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật"

Nhóm giải pháp thứ hai tập trung đổi mới căn bản công tác dạy học, kiểm tra, thi cử và đánh giá chất lượng nhằm phản ánh đúng năng lực thực chất của người học. Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo, các đơn vị chức năng tập trung rà soát, sửa đổi quy chế thi, kiểm định chất lượng và quản lý văn bằng chứng chỉ theo hướng phân cấp rõ ràng, minh bạch. Bộ ban hành hướng dẫn đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá phát triển năng lực, quy định cụ thể về liêm chính khoa học, trích dẫn nguồn, bảo vệ bản quyền và việc sử dụng trí tuệ nhân tạo có trách nhiệm nhằm chống làm thay, đạo văn hay gian lận công nghệ. Việc ứng dụng công nghệ số, cơ sở dữ liệu và trí tuệ nhân tạo được đẩy mạnh để giám sát quá trình đánh giá.

Bộ cam kết không sử dụng đơn thuần điểm thi hay kết quả thi tốt nghiệp để xếp hạng thi đua giữa các địa phương và cơ sở giáo dục. Đồng điệu với chủ trương này, các sở giáo dục và đào tạo chỉ đạo tổ chức các kỳ thi tại địa phương nghiêm túc, không giao chỉ tiêu tỷ lệ đỗ tốt nghiệp hay học sinh giỏi mang tính áp đặt gây áp lực cho giáo viên.

UBND cấp xã cũng không đưa tiêu chí xếp hạng điểm thi vào chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội hay thi đua khen thưởng của địa phương, đồng thời hỗ trợ cơ sở vật chất để nhà trường dạy và đánh giá thực chất.

Tại các cơ sở giáo dục, toàn bộ hoạt động dạy học, thi cử, tuyển sinh và kiểm định chất lượng phải bảo đảm khách quan, không đánh đổi chất lượng thực để lấy chỉ tiêu hình thức. Nhà trường chủ động tăng cường phòng ngừa, xử lý nghiêm hành vi nâng điểm, sửa kết quả, làm sai lệch học bạ hay hợp thức hóa hồ sơ. Việc ứng dụng công nghệ số được triển khai mạnh mẽ trong xác thực người học, quản lý quá trình học tập và cấp phát văn bằng, bảo đảm dữ liệu chính xác, liên thông và truy xuất được khi cần.

Cán bộ quản lý nhà trường trực tiếp chịu trách nhiệm về tính trung thực của kết quả thi cử, không giao chỉ tiêu điểm số áp đặt cho giáo viên và không dung túng cho hành vi sai lệch. Đội ngũ nhà giáo phát huy vai trò tấm gương đạo đức, dạy học bằng tâm huyết, lấy sự tiến bộ của học sinh làm mục tiêu và đánh giá đúng thực chất.

Giáo viên thực hiện nghiêm quy định dạy thêm học thêm, không ép buộc học sinh, không cắt giảm chương trình chính khóa, không nâng điểm hay tiếp tay cho gian lận, đồng thời hướng dẫn học sinh trích dẫn nguồn và sử dụng công cụ số đúng quy định. Về phía người học, học sinh sinh viên phải xây dựng động cơ học tập đúng đắn để tích lũy tri thức và năng lực thực sự, trung thực trong thi cử, không sử dụng sản phẩm làm thay hay lạm dụng công nghệ để giả mạo kết quả.

Khắc phục triệt để bệnh thành tích, giảm sổ sách, cuộc thi và công việc ngoài chuyên môn

Nhóm nhiệm vụ thứ ba hướng đến việc cởi trói áp lực cho giáo viên và nhà trường, tinh gọn bộ máy vận hành để tập trung cho chất lượng giảng dạy cốt lõi. Ở cấp Bộ, các đơn vị triển khai rà soát tổng thể các loại hồ sơ, sổ sách, báo cáo, các kỳ thi, hội thi, hội thao và phong trào thi đua trong toàn ngành để cắt giảm hoặc bãi bỏ những hoạt động không thiết thực. Quy định về việc sử dụng thành tích thi cử được sửa đổi theo hướng không dùng các hoạt động hình thức làm căn cứ đánh giá nhà giáo hay xếp loại cơ sở giáo dục.

Công tác quản lý, điều hành được chuyển đổi số mạnh mẽ, chuẩn hóa chế độ báo cáo theo nguyên tắc một dữ liệu chỉ thu thập một lần, cắt giảm các sổ sách trùng lặp khi đã có dữ liệu liên thông.

Công tác thi đua khen thưởng được đổi mới căn bản, chuyển sang đánh giá dựa trên sản phẩm đầu ra và sự chuyển biến thực chất, chấm dứt việc giao chỉ tiêu thi đua áp đặt hay làm đẹp số liệu. Ngang cấp địa phương, các sở giáo dục và đào tạo chủ động loại bỏ các cuộc thi do địa phương tự tổ chức không mang lại hiệu quả, ứng dụng công nghệ để giảm thủ tục giấy tờ, tuyệt đối không huy động hay điều động giáo viên thực hiện nhiệm vụ hành chính ngoài chuyên môn nếu pháp luật không quy định.

UBND cấp xã chấn chỉnh việc huy động nhà giáo tham gia các sự kiện, phong trào ngoài ngành và đẩy mạnh chia sẻ dữ liệu liên thông.

Đối với các cơ sở giáo dục, nhà trường kiên quyết chấm dứt tình trạng nâng điểm, làm đẹp học bạ hay chạy theo thành tích. Quy tắc ứng xử liêm chính học thuật được thực thi nghiêm túc. Nhà trường không tự đặt thêm các loại sổ sách, kế hoạch ngoài quy định, chủ động cắt giảm các cuộc họp và phong trào hình thức để giải phóng thời gian cho giáo viên tập trung nâng cao chất lượng bài giảng.

Các hoạt động thu chi, tuyển sinh, thi đua được công khai minh bạch. Nhà trường hoàn thiện cơ chế phối hợp với gia đình và xã hội, thiết lập kênh tiếp nhận phản ánh về các hành vi tiêu cực, bệnh thành tích và có biện pháp bảo vệ người phản ánh theo quy định. Cán bộ quản lý phân công lao động khoa học, rà soát cắt giảm biểu mẫu minh chứng, bảo vệ tối đa thời gian làm chuyên môn của nhà giáo.

Đội ngũ nhà giáo tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý hồ sơ bài giảng, dành trọn tâm sức nghiên cứu phương pháp dạy học, hướng dẫn học sinh khai thác công nghệ an toàn, phòng chống việc sử dụng công nghệ để bóp méo dữ liệu hay giả mạo sản phẩm. Về phía người học, học sinh chủ động lựa chọn tham gia các phong trào, cuộc thi phù hợp với năng lực và sở thích cá nhân, tuyệt đối không chạy theo giải thưởng hay thành tích hình thức.../.

Phan Anh