Kể những câu chuyện lịch sử bằng ngôn ngữ sân khấu cải lương
Tối 20/9, tại sân khấu Nhà Bát Giác bên hồ Hoàn Kiếm, chương trình “Âm nhạc cộng đồng” đã đưa khán giả đi qua nhiều lát cắt của âm nhạc Việt Nam: Từ những giai điệu về làng quê, đất nước đến câu vọng cổ phương Nam, từ ký ức lịch sử đến Hà Nội hôm nay. Không đóng khung trong một màu sắc, chương trình lựa chọn nhiều hình thức biểu diễn, tạo nên một không gian nghệ thuật có sự chuyển động liên tục nhưng vẫn giữ được những giá trị văn hóa đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ.
Từ ký ức quê hương đến những câu chuyện của đất nước
Mở đầu chương trình là phần hòa tấu “Lý bông dừa - Làng tôi và Xuân chiến khu” qua phần thể hiện của NSND Đào Trung, Như Sơn và Đào Khiêm đã gợi ra hình ảnh làng quê thân thuộc, ký ức về những năm tháng chiến đấu bằng những thanh âm gần gũi và sâu lắng.
Tiếp đó, tiết mục “Dạ cổ hoài lang” và “Đêm gành hào nghe điệu Hoài Lang” với hình thức múa hát do NSND Thanh Hương, NSƯT Hồng Nhung cùng các nghệ sĩ múa thể hiện là cuộc gặp gỡ giữa những vùng văn hóa, giữa ký ức phương Nam và đời sống văn hóa của Thủ đô hôm nay.
Sự tiếp nối của “Cung đàn mới”, “Mùa xuân làng lúa làng hoa”, “Về quê” và liên khúc “Quê hương miền nhớ” tiếp tục mở rộng mạch cảm xúc chương trình. Ở đó có tình yêu quê hương, vẻ đẹp của lao động, ký ức về những miền đất và con người.
Đây cũng là điểm làm nên nét đặc trưng riêng của những chương trình nghệ thuật cộng đồng. Khán giả có thể bắt gặp nghệ thuật trên chính cung đường họ đi qua, trong một buổi tối cuối tuần bên hồ Gươm, tạo điều kiện để người dân và du khách tiếp cận nghệ thuật theo cách tự nhiên hơn.
Cải lương kể chuyện lịch sử
Nếu phần đầu chương trình là không gian của ký ức quê hương, thì trích đoạn “Huyền Trân biệt Khắc Chung” đưa lịch sử lên sân khấu bằng một hình thức khác. Tác phẩm của Viễn Châu được thể hiện bởi NSƯT Hồng Nhung và Nhật Linh, tạo điểm nhấn cho chương trình bằng ngôn ngữ đặc trưng của cải lương.
Đưa những câu chuyện lịch sử đến với công chúng bằng nghệ thuật là một cách tiếp cận sáng tạo. Khi lịch sử không chỉ tồn tại trong sách vở hay những không gian trưng bày mà được cụ thể hóa qua những hình thức mới phù hợp thì người xem sẽ thêm hiểu, thêm yêu, thêm tự hào về đất nước Việt Nam anh hùng.
Bên cạnh những câu chuyện về quê hương và lịch sử, những giai điệu trong “Hà Nội 12 mùa hoa” của nhạc sĩ Giáng Son với phần thể hiện của nghệ sĩ Vân Anh lại đưa khán giả đi qua ký ức về thời gian, mùa hoa và nhịp sống của Hà Nội - Thủ đô ngàn năm văn hiến đã trở thành nguồn cảm hứng của nhiều thế hệ nghệ sĩ.
Từ “Gánh mẹ” đến “Tình yêu trên dòng sông quan họ”, chương trình tiếp tục khai thác những cung bậc khác nhau của tình cảm gia đình, quê hương và văn hóa vùng miền. Đặc biệt, “Tình yêu trên dòng sông quan họ” được xây dựng từ sự kết hợp giữa tân nhạc của Phan Lạc Hoa và phần cổ nhạc của Lâm Viên, qua phần thể hiện của hai nghệ sĩ Ngân Hiền và Hữu Nhân. Cách kết hợp này cho thấy khả năng giao thoa giữa các chất liệu âm nhạc mà không làm mất đi đặc trưng của từng loại hình.
Khép lại chương trình là tiết mục múa “Hello Việt Nam” với phần biên đạo của Diệu Linh và nhóm múa. Sau những câu chuyện đi từ làng quê, đất nước, lịch sử đến Hà Nội và những miền văn hóa khác nhau, “Hello Việt Nam” tạo nên một điểm kết hướng ra hình ảnh Việt Nam trong một không gian văn hóa mở.
Khi văn hóa trở thành một phần của đời sống đô thị
Từ “Dạ cổ hoài lang”, “Huyền Trân biệt Khắc Chung” đến “Hà Nội 12 mùa hoa”, chương trình đã nối dài những miền ký ức và những sắc thái văn hóa khác nhau trên cùng một sân khấu. Đặc biệt, những tràng vỗ tay nồng nhiệt và việc nhiều người qua đường dừng lại theo dõi trọn vẹn các tiết mục đã cho thấy nghệ thuật truyền thống luôn có sức hút khi được đưa đến gần công chúng, ngay giữa nhịp sống thường nhật của đô thị.
Đặt trong định hướng phát triển văn hóa hiện nay của Hà Nội, những chương trình như “Âm nhạc cộng đồng” đang góp phần cụ thể hóa Chương trình hành động số 08-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hoá Việt Nam, xác định yêu cầu xây dựng Thủ đô theo tinh thần “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo - Hội nhập - Kết nối”, đồng thời nâng cao mức thụ hưởng văn hóa của người dân và phát triển các thiết chế, sản phẩm văn hóa. Thành phố cũng đặt mục tiêu xây dựng một hệ sinh thái văn hóa - sáng tạo lấy con người làm trung tâm.
Khi một câu vọng cổ vang lên bên hồ Hoàn Kiếm, khán giả không chỉ lắng nghe mà còn chủ động hòa vào không gian biểu diễn, còn những công chúng tình cờ dừng chân có thể trải nghiệm câu chuyện, làn điệu hay diễn xuất của nghệ sĩ. Khoảng cách giữa sân khấu và đời sống vì thế được rút ngắn. Và đó cũng là cách di sản tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay./.