“Thanh âm Gốm”- cách cảm nhận mới về di sản làng nghề
Trong khuôn khổ Festival Thăng Long – Hà Nội lần thứ II năm 2026, tối 19/9, chương trình biểu diễn nghệ thuật “Thanh âm Gốm” diễn ra tại Làng gốm Bát Tràng đưa công chúng đến với một cách cảm nhận mới về di sản làng nghề, khi gốm không chỉ được nhìn ngắm qua hình dáng, màu men mà còn được lắng nghe qua âm thanh, chuyển động và nghệ thuật trình diễn đương đại.
Chương trình được xây dựng trên sự kết nối giữa di sản - nghệ thuật - cộng đồng, trong đó người nghệ nhân, nghệ sĩ và cộng đồng địa phương cùng tham gia tạo nên một không gian văn hóa đang sống. Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với mục tiêu của Festival trong việc đưa di sản đến gần hơn với công chúng thông qua các hình thức sáng tạo đương đại.
Phát biểu tại chương trình, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hà Nội Vũ Thu Hà nhấn mạnh, chương trình "Thanh âm Gốm" là một trong chuỗi các hoạt động của Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II năm 2026 với chủ đề "Dòng chảy di sản - Heritage Flow", được tổ chức tại Làng gốm Bát Tràng - thành viên mạng lưới các thành phố Thủ công sáng tạo toàn cầu.
Theo Phó Chủ tịch Vũ Thu Hà, Festival Thăng Long - Hà Nội lần thứ II năm 2026 diễn ra từ ngày 11 đến 20/9 tại nhiều không gian văn hóa, di sản tiêu biểu của Thủ đô, với tinh thần lấy di sản làm nền tảng, đồng thời thúc đẩy quá trình trao truyền, sáng tạo và lan tỏa giá trị văn hóa; kết nối di sản với nghệ thuật, giáo dục, du lịch và cộng đồng, góp phần xây dựng những sản phẩm văn hóa mới mang dấu ấn Thủ đô.
Trong dòng chảy đó, Bát Tràng được lựa chọn như một không gian đặc biệt, nơi di sản không chỉ hiện diện trong những hiện vật đã hoàn thành mà vẫn đang được tạo tác, trao truyền và tiếp nối mỗi ngày. Làng gốm Bát Tràng cũng đã được công nhận là thành viên của Mạng lưới các thành phố thủ công sáng tạo thế giới, khẳng định những giá trị nổi bật của nghề thủ công truyền thống và sức sống sáng tạo của một làng nghề tiêu biểu của thủ đô.
"Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia cho Lễ hội truyền thống, được lựa chọn như một không gian đặc biệt, nơi di sản không chỉ hiện diện trong những hiện vật đã hoàn thành mà vẫn đang được tạo tác, trao truyền và tiếp nối mỗi ngày, khẳng định những giá trị nổi bật của nghề thủ công truyền thống và sức sống sáng tạo của một làng nghề tiêu biểu của Thủ đô" đồng chí Vũ Thu Hà cho biết.
Đặc biệt, từ ý tưởng ấy, chương trình “Thanh âm Gốm” được xây dựng như một hành trình trải nghiệm liền mạch của các hoạt động kết nối ký ức làng nghề, chất liệu gốm (di sản) với âm nhạc, chuyển động sân khấu, xiếc, múa, nghệ thuật sắp đặt (nghệ thuật) và sự hiện diện của chính những người làm nghề tại Bát Tràng (cộng đồng) – ba giá trị trung tâm khiến một sản phẩm văn hóa thực sự “sống”, làm nên hai đêm “hội làng” đặc biệt.
“Thanh âm Gốm” được triển khai như một hành trình xuyên suốt gồm các phần “Mở đất”, “Lửa nghề Bát Tràng”, Gom Show - “Âm thanh từ gốm”, “Dòng chảy di sản” và “Trao gửi”. Ở phần “Mở đất”, khán giả được tiếp cận không gian văn hóa Bát Tràng, tìm hiểu câu chuyện của làng nghề, trải nghiệm một số hoạt động như nặn gốm, vẽ lam và thưởng thức ẩm thực địa phương.
Tiếp đó, hoạt cảnh “Lửa nghề Bát Tràng” sử dụng múa, xiếc và chuyển động sân khấu để tái hiện các công đoạn làm gốm, từ xử lý đất, tạo cốt, phủ men, xếp lò, canh lò đến vận chuyển sản phẩm. Những kinh nghiệm truyền đời của nghề được chuyển hóa thành ngôn ngữ biểu diễn, qua đó giúp người xem hình dung rõ hơn về lao động và kỹ nghệ phía sau mỗi sản phẩm gốm.
Đáng chú ý, chương trình giới thiệu GOm Show - “Âm thanh từ gốm”, dự án nghệ thuật do nhóm Đàn Đó nghiên cứu và phát triển trong gần 15 năm. Từ những vật dụng quen thuộc như chum, niêu và các vật thể bằng gốm, sành, các nghệ sĩ đã nghiên cứu, chế tác thành những nhạc cụ có khả năng tạo ra nhiều tầng âm sắc.
Hệ thống nhạc cụ trong chương trình gồm trống chum, trống lãng, chiêng sành, chuông sành, ang xoay, đàn niêu… Qua bàn tay nghệ sĩ, những vật thể vốn quen thuộc trong đời sống trở thành phương tiện biểu đạt âm nhạc, tạo nên một không gian âm thanh đặc trưng từ chính chất liệu gốm.
Không gian biểu diễn cũng được tổ chức như một thành tố của câu chuyện. Gốm, mây, tre, mành cùng những hình ảnh gợi liên tưởng đến lò gốm, dòng nước và làng nghề dẫn dắt khán giả từng bước hòa mình vào Bát Tràng. Công chúng có thể tiếp cận những câu chuyện về nghề và sản phẩm gốm; trong chương trình, nghệ sĩ và không gian biểu diễn đưa văn hoá gốm đến gần hơn với người xem, qua ngôn ngữ kể chuyện đặc biệt của nghệ thuật.
Hai đêm “Thanh âm Gốm” tại Bát Tràng không chỉ là hoạt động nghệ thuật trong khuôn khổ Festival Thăng Long - Hà Nội 2026, mà còn góp phần giới thiệu một cách tiếp cận mới đối với di sản làng nghề. Từ đất, nước và lửa, câu chuyện về nghề gốm được chuyển tải bằng âm thanh, ánh sáng, chuyển động và trải nghiệm, qua đó tạo thêm không gian để di sản tiếp tục được thực hành, sáng tạo và lan tỏa trong đời sống đương đại.