Bảo tàng Hà Nội hòa dòng chảy sáng tạo, phát triển công nghiệp văn hóa

1. Để huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, phát triển hạ tầng, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực văn hóa đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên mới, Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã đặt ra nhiệm vụ, giải pháp: xây dựng, hoàn thiện, bảo đảm vận hành, khai thác đồng bộ có hiệu quả hệ thống thiết chế văn hóa thể thao cơ sở, tạo hệ thống dịch vụ văn hóa công hiện đại, phù hợp đặc thù vùng, miền, dân tộc.

Thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, tại Chương trình hành động số 08-Ctr/TU, Thành ủy Hà Nội nhấn mạnh việc hoàn thiện hệ thống thiết chế văn hóa, thể thao cơ sở; chuẩn hóa nội dung và phương thức tổ chức hoạt động nhằm phát huy hiệu quả phục vụ cộng đồng.

Đối với Bảo tàng Hà Nội, đây là thiết chế văn hóa mang ý nghĩa biểu trưng sáng tạo nổi bật của Thủ đô và cả nước. Chính vì thế, theo tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị, Chương trình hành động số 08-Ctr/TU của Thành ủy Hà Nội thì Bảo tàng Hà Nội là một trong những nguồn lực quan trọng để phát triển công nghiệp văn hóa Thủ đô.

Hiện nay, Bảo tàng Hà Nội đang lưu giữ hơn 70.000 hiện vật, tài liệu, trong đó có 6 nhóm bảo vật quốc gia. Không gian trưng bày tại Bảo tàng Hà Nội được tổ chức thành 7 chủ đề lớn, phản ánh xuyên suốt tiến trình lịch sử - văn hóa của Thăng Long - Hà Nội từ tự nhiên, buổi đầu dựng nước, thời kỳ phong kiến, giai đoạn cận - hiện đại, đến các cuộc kháng chiến và công cuộc xây dựng, phát triển Thủ đô trong thời kỳ mới.

Thực tế chứng minh Bảo tàng Hà Nội đã đóng góp rất lớn vào quá trình bảo tồn, phát huy, lan tỏa giá trị văn hóa và lịch sử Thăng Long – Hà Nội, đặt biệt là phát triển công nghiệp văn hóa Thủ đô. Cùng với hệ thống trưng bày trong nhà, Bảo tàng Hà Nội có các không gian sắp đặt ngoài trời, khu trải nghiệm, dịch vụ văn hóa - ẩm thực và khu vực tổ chức sự kiện, góp phần tạo nên một điểm đến văn hóa tổng hợp, đáp ứng nhu cầu tham quan, học tập và giải trí của công chúng, thúc đẩy du lịch văn hóa Hà Nội. Đây cũng chính là yếu tố để cuối tháng 3/2026, UBND thành phố quyết định công nhận Bảo tàng Hà Nội là điểm du lịch của thành phố.

Những năm gần đây, Bảo tàng Hà Nội là địa điểm tổ chức các sự kiện văn hóa nghệ thuật, du lịch quy mô của Thủ đô và đất nước, tiêu biểu có thể kể đến Hội báo toàn quốc năm 2023, Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2025… Đồng thời, thiết chế văn hóa này cũng trở thành nơi tổ chức nhiều chương trình nghệ thuật, triển lãm sáng tạo thu hút được sự quan tâm của người dân.

Đơn cử Festival Thăng Long – Hà Nội năm 2025, Bảo tàng Hà Nội ra mắt khán giả chương trình nghệ thuật “Khoảnh khắc vĩnh cửu” được thể hiện bằng ngôn ngữ đa giác quan kết hợp âm thanh trống đồng, nhạc cụ mộc, tiết tấu điện tử và múa đương đại, mở ra một trải nghiệm nghệ thuật tôn vinh tinh thần tao nhã, duy mỹ và trí thức của văn hóa Việt Nam. Thông qua “Khoảnh khắc vĩnh cửu” đã cho thấy, Bảo tàng Hà Nội không chỉ là nơi lưu giữ di sản, mà còn trở thành không gian sáng tạo mở, nơi quá khứ và hiện tại gặp gỡ, góp phần định hình tương lai của công nghiệp văn hóa Việt Nam nói chung, Hà Nội nói riêng dựa trên nền tảng tri thức và bản sắc bản địa.

Hoặc tháng 3/2026, Bảo tàng Hà Nội và Trung tâm Điều phối các hoạt động sáng tạo Hà Nội phối hợp cùng nghệ sĩ Thu Trần và Tây Phong thực hiện không gian sắp đặt “Chiến tranh và Hòa bình”; “Vũ điệu xuân” của nghệ sĩ Nguyễn Đức Phương. Cụm sắp đặt “Chiến tranh và Hòa bình” được hình thành từ các mảnh xác máy bay và vỏ bom được Bảo tàng Hà Nội sưu tầm, lưu giữ.

Việc đưa những di vật chiến tranh ra khỏi không gian kho lưu trữ để giới thiệu tới công chúng thể hiện trách nhiệm của đơn vị quản lý di sản trong việc phát huy giá trị hiện vật, đồng thời tạo cơ hội để lịch sử được tiếp cận dưới những góc nhìn mới, từ đó khơi gợi ý thức trân trọng hòa bình. Trong khi đó, “Vũ điệu xuân” với giàn tre mộc mạc, những chiếc roi tuồng được làm từ vật liệu tái chế khẽ đung đưa theo gió, tạo nên nhịp điệu thị giác sinh động, kết hợp màu sắc rực rỡ đã tạo nên cảm giác vừa thân thuộc vừa mới mẻ, như sự gặp gỡ giữa truyền thống và sáng tạo đương đại, lan tỏa tinh thần tái sinh, sáng tạo và hy vọng cho tương lai.

2. Bảo tàng Hà Nội có nhiều lợi thế để trở thành không gian của các hoạt động sáng tạo. Trong đó, bảo tàng sở hữu kiến trúc độc đáo, không gian mở và khả năng khai thác tối đa ánh sáng tự nhiên. Khuôn viên rộng, cảnh quan xanh mát cùng hệ thống không gian trong nhà linh hoạt tạo điều kiện thuận lợi cho việc tổ chức đa dạng các loại hình sự kiện: từ hội nghị, hội thảo, tọa đàm đến triển lãm nghệ thuật, chương trình biểu diễn, lễ hội văn hóa và các hoạt động trải nghiệm cộng đồng.

Với những lợi thế ấy, Bảo tàng Hà Nội tiếp tục được Ban tổ chức Festival Thăng Long – Hà Nội lần thứ II năm 2026 chọn là 1 trong 6 không gian để tổ chức các hoạt động văn hóa nghệ thuật đặc sắc, hấp dẫn. Đó là trưng bày và tọa đàm “Hướng về thành phố xa xưa: hai thập niên tân nhạc Hà Nội” (12 – 30/9).

Trong sự kiện này, Bảo tàng Hà Nội sẽ trưng bày khoảng 100 tư liệu, hiện vật như tờ nhạc về Hà Nội xưa; hình ảnh nhạc sĩ, ca sĩ giai đoạn 1934 - 1954; đĩa hát cũ, bản nhạc gốc, bản in phóng và video tư liệu. Tọa đàm dự kiến có sự tham gia của nhạc sĩ Giáng Son, nhà nghiên cứu Trần Lệ Chiến, nhà văn Nguyễn Trương Quý cùng phần biểu diễn minh họa sẽ làm rõ sự hình thành, phát triển và đóng góp của phong trào tân nhạc đối với đời sống văn hóa đô thị và ký ức Hà Nội.

Tại Bảo tàng Hà Nội cũng diễn ra chương trình “Âm nhạc và di sản” (18/9), quy tụ 8 câu lạc bộ nghệ thuật truyền thống tiêu biểu trên địa bàn Hà Nội giới thiệu về Tuồng, Chèo, Ca trù, Xẩm và các trích đoạn, làn điệu đặc sắc. Chương trình kết nối biểu diễn với diễu hành nghệ thuật, giới thiệu trang phục – hóa trang – đạo cụ và hoạt động giao lưu, trải nghiệm cùng công chúng. Mạch dẫn xuyên suốt của “Âm nhạc và di sản” là làm nổi bật sức sống của di sản văn hóa phi vật thể trong đời sống cộng đồng đương đại.

Hứa hẹn, hấp dẫn không kém là chương trình nghệ thuật “Kết nối di sản – kiến tạo tương lai” (19/9). Theo Ban tổ chức, chương trình này tại Bảo tàng Hà Nội sẽ là ngày hội âm nhạc kết nối câu lạc bộ học sinh, sinh viên, nhóm âm nhạc trẻ và nghệ sĩ cộng đồng, từ đó mở ra hành trình khám phá âm nhạc Hà Nội từ truyền thống đến đương đại. Mạch chương trình đi theo hành trình: truyền thống → tân nhạc, tiền chiến → cách mạng, kháng chiến → bao cấp → đổi mới, mở cửa → giao thoa chất liệu di sản với âm nhạc hôm nay. Điểm kết là hình ảnh nghệ nhân, nghệ sĩ và thế hệ trẻ cùng sáng tạo, trao truyền và tiếp nối di sản.

Và tại Festival Thăng Long – Hà Nội lần thứ II năm 2026, Bảo tàng Hà Nội có chương trình nghệ thuật “Mạch nguồn di sản” (20/9). Chương trình này sẽ là cuộc đối thoại giữa hội họa và âm nhạc, lấy bộ tranh “Bông bầu, bông bí” của họa sĩ Thu Trần làm điểm tựa để gợi mở ký ức, hình tượng người mẹ Việt Nam và các giá trị văn hóa trong đời sống đương đại.

“Mạch nguồn di sản” dự kiến có sự tham gia của nghệ sĩ saxophone Trần Mạnh Tuấn, nghệ sĩ đàn tranh Hải Phượng, guitar Lê Hùng Phong, ca sĩ Tây Phong…; trình diễn các tác phẩm Trịnh Công Sơn về quê hương, tình mẹ, Hà Nội, con người và hòa bình. Qua đó, “Mạch nguồn di sản” lan tỏa thông điệp hòa bình, nhân ái và tiếp nối di sản.

Có thể khẳng định, với những gì đã làm, đã có được cũng như trở thành không gian của Festival Thăng Long – Hà Nội trong thời gian gần đây, Bảo tàng Hà Nội tiếp tục lan tỏa những giá trị văn hóa bền vững, nuôi dưỡng sáng tạo và kết nối cộng đồng.

Từ đó, thiết chế văn hóa này góp sức đưa Hà Nội trở thành trung tâm sáng tạo, điểm đến của các sự kiện văn hóa, nghệ thuật của khu vực và quốc tế; hiện thực hóa mục tiêu công nghiệp văn hóa đến năm 2035 là ngành kinh tế mũi nhọn, đóng góp 10% GRDP trong nền kinh tế Thủ đô như Chương trình hành động số 08-Ctr/TU của Thành ủy Hà Nội đã đề ra./.

Quỳnh Chi