Hà Nội thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa”: Lấy hạnh phúc của người dân làm thước đo
Thành phố Hà Nội đang tập trung thực hiện Đề án mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” nhằm xây dựng nền quản trị cơ sở hiện đại, lấy sự hài lòng và chỉ số hạnh phúc của người dân làm thước đo. Đề án tập trung hoàn thiện thể chế đặc thù, đẩy mạnh chuyển đổi số và phát triển nhân lực cấp cơ sở theo lộ trình từ thí điểm (2 xã Phúc Thịnh, Thư Lâm) đến mở rộng toàn thành phố vào năm 2035.
Quan điểm xuyên suốt là các xã, phường dựa trên Bộ tiêu chí 100 điểm với 54 chỉ số định lượng thuộc 9 nhóm lĩnh vực cốt lõi để chủ động rà soát, xác định nội dung phù hợp để triển khai tại địa phương, bảo đảm thiết thực, phù hợp với điều kiện thực tiễn, tránh áp dụng cơ học, hình thức. Để bảo đảm tính khả thi, nguồn lực thực hiện được đầu tư có trọng tâm, kết hợp ngân sách nhà nước với xã hội hóa và sự tham gia giám sát của cộng đồng. Các nội dung công tác phải được lồng ghép chặt chẽ với các chương trình, quy hoạch liên quan của thành phố, ưu tiên nguồn lực cho các dự án trọng điểm giai đoạn 2026–2030 và bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch trong toàn bộ quá trình thực hiện.
Nhóm nhiệm vụ hoàn thiện thể chế được đặt lên hàng đầu
Theo Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Nguyễn Xuân Lưu, để tạo nền tảng vững chắc cho mô hình thí điểm, nhóm nhiệm vụ hoàn thiện thể chế được đặt lên hàng đầu như một điều kiện tiên quyết. Thành phố tập trung rà soát, bổ sung và thiết kế các cơ chế, chính sách phù hợp với đặc thù cấp xã, phường, vừa bảo đảm tuân thủ pháp luật hiện hành vừa tạo không gian linh hoạt cho đổi mới sáng tạo. Bám sát các quy định của Luật Thủ đô năm 2026, Hà Nội sẽ nghiên cứu các cơ chế đặc thù về tái định cư, giải phóng mặt bằng, chỉnh trang các khu dân cư nhỏ lẻ, tổ chức lại không gian phát triển, đồng thời nghiên cứu cơ chế để lại nguồn thu nhằm tăng tính chủ động, tự chủ và khả năng huy động nguồn lực cho địa bàn thí điểm.
Cùng với đó, mô hình thí điểm có kiểm soát sẽ được áp dụng đối với các nội dung mới như mô hình quản trị phục vụ, cơ chế tham gia của người dân, đo lường chất lượng sống và chỉ số hạnh phúc. Thành phố cũng đẩy mạnh phân cấp, ủy quyền, công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình và xây dựng khung tiêu chí, chỉ số đánh giá thống nhất để theo dõi, giám sát thực chất.
Thí điểm trọng điểm và lộ trình nhân rộng đến năm 2035
Trong quá trình tổ chức triển khai, các hướng dẫn xác định nguyên tắc thực hiện có trọng tâm, trọng điểm với lộ trình hết sức cụ thể. Địa bàn triển khai thí điểm trực tiếp được lựa chọn là hai xã Phúc Thịnh và Thư Lâm, dựa trên đánh giá kỹ lưỡng về tổ chức không gian, hạ tầng, tiềm năng phát triển và mức độ sẵn sàng đổi mới của hệ thống chính trị cơ sở. Việc thí điểm đặt ra yêu cầu xây dựng phương án quản trị địa phương hiệu quả trong điều kiện quy mô dân số và nhu cầu dịch vụ công tăng nhanh nhưng vẫn giữ vững nguyên tắc không làm tăng biên chế.
Đối với 124 xã, phường còn lại trên địa bàn thành phố, các địa phương sẽ chủ động rà soát, đăng ký và áp dụng các tiêu chí phù hợp với điều kiện thực tiễn theo chỉ đạo, tuyệt đối không chờ đợi, không áp dụng máy móc hay làm hình thức.
Lộ trình thực hiện được chia làm các giai đoạn, trong đó năm 2026 tập trung hoàn thiện Đề án, thông qua các chương trình thành phần và kiện toàn bộ máy. Giai đoạn 2027–2030 sẽ triển khai đồng bộ tại địa bàn thí điểm, kiểm tra, giám sát thường xuyên, hướng tới việc tổ chức sơ kết giữa kỳ vào năm 2030. Tiếp đó, giai đoạn 2031–2035 sẽ tiếp tục mở rộng đối với các địa bàn đủ điều kiện và đến năm 2035 sẽ tổ chức tổng kết toàn diện Đề án làm cơ sở báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét nhân rộng trên toàn địa bàn Thủ đô.
Lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo
Con người là yếu tố quyết định thành công của Đề án, vì vậy phát triển nguồn nhân lực, nhất là đội ngũ cán bộ, công chức cấp cơ sở, được coi là giải pháp kiểu mẫu. Thành phố chú trọng lựa chọn, bố trí cán bộ phù hợp, tập trung nâng cao năng lực quản trị, tư duy đổi mới, kỹ năng điều hành liên ngành và tinh thần phục vụ Nhân dân. Công tác đào tạo, bồi dưỡng được thiết kế gắn liền với thực tiễn chuyển đổi số, quản trị không gian và phát triển kinh tế cơ sở.
Đặc biệt, cơ chế đánh giá cán bộ sẽ gắn liền với kết quả thực hiện nhiệm vụ và mức độ hài lòng, hạnh phúc của người dân. Song song đó, vai trò của cộng đồng, các tổ chức chính trị - xã hội và Nhân dân được phát huy mạnh mẽ như một nguồn lực quan trọng trong quản trị địa phương.
Cùng với đó, thành phố chủ trương đầu tư tập trung, có trọng tâm, ưu tiên các nhiệm vụ then chốt như tổ chức lại không gian phát triển, nâng cấp hạ tầng, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng dịch vụ công. Ngân sách nhà nước sẽ được kết hợp linh hoạt với các nguồn lực xã hội hóa, thu hút sự tham gia của doanh nghiệp, cộng đồng và các tổ chức trong, ngoài nước. Việc phân bổ nguồn lực gắn liền với kết quả đầu ra, đồng thời tăng cường lồng ghép các chương trình, dự án đang triển khai để tránh phân tán và lãng phí vốn đầu tư. Kinh phí thực hiện được bảo đảm từ ngân sách thành phố theo phân cấp, quản lý chặt chẽ, tiết kiệm và đúng quy định pháp luật.
Thúc đẩy chuyển đổi số, "bình dân học vụ" và tăng cường truyền thông tạo đồng thuận
Mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” đặt ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số làm động lực trung tâm để nâng cao chất lượng quản trị. Hà Nội tập trung xây dựng nền tảng dữ liệu thống nhất theo nguyên tắc “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”, phục vụ hiệu quả cho công tác điều hành và ra quyết định. Chính quyền số cấp xã, phường sẽ cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình, tích hợp hệ thống tiếp nhận phản ánh của người dân và các công cụ giám sát dựa trên dữ liệu.
Đồng thời, phong trào “bình dân học vụ số” được đẩy mạnh nhằm nâng cao kỹ năng số cho toàn dân, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình số hóa. Cùng với công nghệ, công tác truyền thông và tạo sự đồng thuận xã hội đóng vai trò thiết yếu. Thành phố yêu cầu xây dựng chương trình thông tin, tuyên truyền bài bản, minh bạch thông qua hệ thống báo chí, truyền hình và thông tin cơ sở, giúp Nhân dân hiểu rõ mục tiêu, lợi ích và tính ưu việt của mô hình. Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội tích cực vận động, khuyến khích người dân tham gia góp ý, phản biện và giám sát. Các mô hình hay, cách làm sáng tạo sẽ được biểu dương kịp thời, cùng với việc xử lý nghiêm các thông tin sai lệch để củng cố niềm tin vững chắc trong xã hội./.
Cơ cấu 54 tiêu chí và thang điểm đánh giá mô hình cơ sở
Để đánh giá tính hiệu quả, Bộ tiêu chí đánh giá mô hình bao gồm 54 tiêu chí định lượng với tổng thang điểm 100, chia thành 9 nhóm lĩnh vực cơ bản. Nhóm thứ nhất về xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh, quản trị phục vụ và phát huy quyền làm chủ của Nhân dân chiếm 15 điểm với 7 tiêu chí. Nhóm thứ hai về phát triển hạ tầng hiện đại, đồng bộ và không gian sống thông minh chiếm 10 điểm với 5 tiêu chí. Nhóm thứ ba về phát triển kinh tế gắn với lực lượng sản xuất hiện đại, xanh, số hóa, tuần hoàn chiếm 20 điểm với 7 tiêu chí. Nhóm thứ tư về bảo đảm an sinh xã hội, công bằng và phát triển bao trùm chiếm 10 điểm với 8 tiêu chí. Nhóm thứ năm về phát triển văn hóa, con người Hà Nội thanh lịch, văn minh chiếm 10 điểm với 5 tiêu chí. Nhóm thứ sáu về xây dựng môi trường sống xanh, an toàn và bền vững chiếm 10 điểm với 8 tiêu chí. Nhóm thứ bảy về bảo đảm quốc phòng, an ninh, trật tự xã hội và mở rộng đối ngoại nhân dân chiếm 10 điểm với 6 tiêu chí. Nhóm thứ tám về thúc đẩy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số chiếm 10 điểm với 6 tiêu chí. Cuối cùng, nhóm chỉ số tổng hợp chiếm 5 điểm với 2 tiêu chí cốt lõi là Chỉ số hạnh phúc (đạt từ 9,5/10 điểm) và Mức độ hài lòng chung của người dân, tổ chức (đạt từ 95% trở lên)./.