Văn hóa giữ vai trò quan trọng trong củng cố sức mạnh nội sinh, đại đoàn kết toàn dân tộc

Văn hóa và sự hình thành bản lĩnh chính trị - nền tảng của sức mạnh nội sinh

Theo đánh giá của Thạc sỹ Đỗ Thị Ngọc Anh và Thạc sỹ Lê Thị Thu Hương, trong cấu trúc phát triển hiện đại, văn hóa không chỉ là nền tảng tinh thần mà còn góp phần hình thành bản lĩnh chính trị của con người - yếu tố quan trọng bảo đảm năng lực tự chủ và khả năng phát triển bền vững.

Văn kiện Đại hội XIV của Đảng tiếp cận con người theo hướng phát triển toàn diện, trong đó các yếu tố đạo đức, tri thức, sáng tạo và nhân cách được đặt trong một chỉnh thể thống nhất, đáp ứng yêu cầu của bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.

Từ góc độ này, văn hóa không chỉ là môi trường nuôi dưỡng phẩm chất, mà còn là cơ chế bồi đắp năng lực tự định hướng, tự điều chỉnh và sức đề kháng trước những tác động tiêu cực của kinh tế thị trường và toàn cầu hóa. Trong không gian số, khi thông tin đa chiều và phức tạp, văn hóa giúp cá nhân phân biệt đúng - sai, thật - giả, từ đó giữ vững bản lĩnh chính trị và trách nhiệm công dân.

Mặt khác, văn hóa còn khơi dậy ý chí tự lực, tự cường - yếu tố cốt lõi của sức mạnh nội sinh dân tộc. Đây không phải là khái niệm trừu tượng, mà là năng lực hiện thực hóa khát vọng phát triển trong điều kiện nguồn lực hữu hạn và cạnh tranh toàn cầu gay gắt. Khi văn hóa thẩm thấu vào con người, nó chuyển hóa thành bản lĩnh, niềm tin và hành động, tạo nên sức mạnh bền vững từ bên trong.

Văn hóa và cơ chế kiến tạo đồng thuận xã hội

Nếu bản lĩnh chính trị tạo nên điều kiện cần của sức mạnh nội sinh thì đồng thuận xã hội chính là điều kiện đủ để chuyển hóa sức mạnh đó thành động lực phát triển hiện thực. Trên cơ sở đó, Văn kiện Đại hội XIV của Đảng khẳng định nhất quán quan điểm lấy Nhân dân làm trung tâm, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao sự hài lòng của người dân như một tiêu chí quan trọng để đánh giá hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị.

Cách tiếp cận này phản ánh bước chuyển mang tính bản chất trong tư duy quản trị quốc gia: từ mô hình “quản lý xã hội” thiên về hành chính sang mô hình “phục vụ xã hội” lấy người dân làm chủ thể thụ hưởng và tham gia. Qua đó, đồng thuận xã hội không chỉ là kết quả của quản trị, mà còn trở thành nền tảng tạo lập tính chính danh và hiệu lực của hệ thống chính trị trong điều kiện phát triển mới.

Trong tiến trình đó, văn hóa giữ vai trò điều tiết mềm các quan hệ xã hội. Trước hết, văn hóa tạo dựng niềm tin - yếu tố nền tảng của tính chính danh chính trị. Khi niềm tin được củng cố, sự đồng thuận không còn mang tính áp đặt mà trở thành sự tự nguyện chia sẻ mục tiêu chung. Đồng thời, văn hóa góp phần điều hòa lợi ích giữa các nhóm xã hội, hạn chế xung đột và phân hóa, đặc biệt trong bối cảnh xã hội chuyển đổi nhanh và phân tầng ngày càng rõ nét.

Quan trọng hơn, văn hóa tạo ra một không gian chung về giá trị, nơi các khác biệt được dung hòa trên nền tảng những chuẩn mực được thừa nhận rộng rãi. Chính trong không gian này, đồng thuận xã hội được hình thành không phải bằng mệnh lệnh hành chính mà bằng sự cộng hưởng của niềm tin, lợi ích và giá trị. Đây là cơ chế sâu xa để duy trì ổn định chính trị - xã hội trong điều kiện phát triển mới ở nước ta.

Củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc

Hai chuyên gia nêu trên đánh giá, đại đoàn kết toàn dân tộc không chỉ là một chiến lược chính trị, mà về bản chất là một hiện tượng văn hóa. Văn hóa cung cấp hệ giá trị chung, ký ức chung và biểu tượng chung - những yếu tố tạo nên sự gắn kết vượt qua khác biệt về vùng miền, giai tầng và lợi ích.

Thực tiễn đời sống xã hội cho thấy, các phong trào văn hóa - xã hội ở cơ sở, tiêu biểu là phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” đã góp phần bồi đắp tinh thần cộng đồng, nâng cao ý thức trách nhiệm công dân và củng cố sự gắn bó giữa các thành viên trong cộng đồng. Điều này cho thấy văn hóa không chỉ tồn tại ở tầng giá trị, mà còn được hiện thực hóa thông qua các thiết chế, phong trào và hoạt động xã hội cụ thể.

Ở cấp độ truyền thống, các giá trị như yêu nước, nhân nghĩa, tương thân tương ái tạo nên nền tảng liên kết bền vững của cộng đồng dân tộc. Ở cấp độ hiện đại, các phương tiện truyền thông và không gian công cộng mở rộng khả năng kết nối xã hội. Đặc biệt, trong thời đại số, văn hóa số đang trở thành phương tiện lan tỏa nhanh chóng các giá trị, hình thành các cộng đồng liên kết mới, vượt qua giới hạn không gian địa lý. Như vậy, văn hóa không chỉ phản ánh mà còn trực tiếp sản sinh và tái tạo khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong những điều kiện lịch sử mới.

Động lực sáng tạo và phát triển bền vững

Thạc sỹ Đỗ Thị Ngọc Anh và Thạc sỹ Lê Thị Thu Hương cho biết, một trong những điểm phát triển mới trong tư duy của Đảng khi nhìn nhận văn hóa không chỉ ở phương diện giá trị mà còn ở phương diện nguồn lực. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng đã đề cập đến việc phát triển các ngành công nghiệp văn hóa và thị trường văn hóa, qua đó khẳng định vai trò của văn hóa trong nền kinh tế sáng tạo.

Ở góc độ này, văn hóa trở thành môi trường nuôi dưỡng sáng tạo - yếu tố then chốt của tăng trưởng trong kỷ nguyên tri thức. Các giá trị văn hóa khuyến khích đổi mới, chấp nhận khác biệt và đề cao sáng tạo sẽ trực tiếp thúc đẩy năng suất và chất lượng phát triển. Đồng thời, văn hóa cũng là yếu tố định hướng phát triển bền vững, bảo đảm sự hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với tiến bộ xã hội và phát triển con người.

Hơn thế, văn hóa còn là sức mạnh mềm quốc gia - yếu tố nâng cao vị thế và ảnh hưởng của Việt Nam trong quan hệ quốc tế. Khi các giá trị văn hóa được lan tỏa, chúng không chỉ củng cố bản sắc dân tộc mà còn tạo dựng hình ảnh quốc gia, từ đó mở rộng không gian phát triển.

Có thể thấy, trong bối cảnh phát triển mới, văn hóa ngày càng được nhìn nhận không chỉ như nền tảng tinh thần của xã hội mà còn chính là nguồn lực nội sinh quan trọng, có vai trò định hướng giá trị, kết nối cộng đồng và thúc đẩy sáng tạo trong tiến trình phát triển quốc gia.

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa nhấn mạnh: “Phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước”. Văn kiện Đại hội XIV của Đảng tiếp tục khẳng định văn hóa vừa là mục tiêu, vừa là sức mạnh nội sinh, động lực quan trọng và hệ điều tiết của phát triển đất nước. Không chỉ dừng ở đó, yêu cầu “khơi dậy mạnh mẽ khát vọng phát triển, niềm tự hào, tự tôn dân tộc, khơi thông mọi nguồn lực, phát huy sức mạnh Nhân dân và khối đại đoàn kết toàn dân tộc…” đã đặt văn hóa vào vị trí trung tâm trong việc kết nối các nguồn lực xã hội.

Như vậy, văn hóa vừa kiến tạo con người, vừa gắn kết cộng đồng, vừa thúc đẩy sáng tạo, qua đó trở thành nền tảng sâu xa của sức mạnh nội sinh và đại đoàn kết dân tộc trong chiến lược phát triển bền vững./.

Quỳnh Phạm