Hà Nội và hành trình trở thành “điểm hẹn” nghệ thuật toàn cầu
Những đêm ballet kinh điển, đại nhạc hội sôi động với hàng chục nghìn khán giả, các triển lãm và liên hoan kết nối nghệ sĩ Việt Nam và quốc tế… đang từng bước đưa Hà Nội thành điểm đến của nhiều sự kiện nghệ thuật tầm khu vực và thế giới, góp phần định hình vị thế đô thị sáng tạo.
Sân khấu của những giá trị đỉnh cao
Gần đây, hàng loạt sự kiện nghệ thuật quốc tế liên tiếp diễn ra tại Hà Nội, đưa Thủ đô thành một “thỏi nam châm” mới thu hút dòng chảy sáng tạo toàn cầu. Ngoài gia tăng về số lượng, các chương trình còn cho thấy sự chuyển biến rõ rệt về chất lượng nghệ thuật, năng lực tổ chức và mức độ chuyên nghiệp, từng bước tiệm cận các chuẩn mực tiên tiến.
Tháng 3 vừa qua, chuỗi biểu diễn của Nhà hát Russian State Ballet tại Nhà hát Hồ Gươm là một điểm nhấn đáng chú ý trong đời sống nghệ thuật Thủ đô. Hai kiệt tác “Kẹp hạt dẻ” và “Romeo và Juliet” - những biểu tượng của ballet hàn lâm Nga được trình diễn trong không gian sang trọng và hiện đại tạo nên một cuộc gặp gỡ tinh tế giữa nghệ thuật đỉnh cao và công chúng Hà Nội. Việc một đoàn nghệ thuật danh tiếng của Nga lựa chọn thành phố như một điểm dừng chân trong hành trình lưu diễn cho thấy thị trường nghệ thuật Việt Nam đang dần được nhìn nhận như một không gian giàu tiềm năng. Quan trọng hơn, điều đó cho thấy, công chúng có nhu cầu thưởng thức và đủ khả năng tiếp nhận những giá trị nghệ thuật kinh điển.
Trước đó, vũ kịch “Khổng Tước - The Peacock Hanoi 2026” của biên đạo nổi tiếng Trung Quốc Dương Lệ Bình cũng được khán giả đón nhận nồng nhiệt. Những đêm diễn không chỉ mang tác phẩm nổi tiếng đến gần công chúng trong nước mà còn mở ra cơ hội giao lưu nghề nghiệp, để nghệ sĩ Việt Nam tiếp cận các xu hướng nghệ thuật đương đại. Về phía đơn vị tổ chức, VietArt kỳ vọng thông qua dự án này sẽ góp phần đưa Hà Nội vào bản đồ các điểm đến nghệ thuật của khu vực, nơi du khách đến tham quan và trải nghiệm những tác phẩm nghệ thuật tinh hoa của thế giới.
Nếu các chương trình ballet hay vũ kịch cho thấy khả năng tiếp nhận nghệ thuật hàn lâm của công chúng đô thị, thì các đại nhạc hội quốc tế lại phản ánh sức bật của thị trường giải trí đại chúng Hà Nội. Cuối năm 2025, nghệ sĩ G-Dragon lựa chọn Hà Nội làm điểm dừng trong khuôn khổ “Übermensch World Tour” với khoảng 100.000 khán giả trong 2 đêm. Đây là một trong những điểm đông khán giả nhất trong toàn bộ World Tour của G-Dragon.
Vài năm trước, việc siêu sao châu Á đưa tour diễn đến Hà Nội gần như là điều khó tưởng tượng. Các lịch lưu diễn Đông Nam Á thường chỉ xoay quanh Singapore, Bangkok hay Jakarta… Hiệu ứng từ các concert quy mô lớn trong thời gian gần đây cho thấy Hà Nội đã bắt đầu đáp ứng được các yêu cầu khắt khe về vận hành, kỹ thuật và sức mua của thị trường. Quan trọng hơn, công chúng trẻ của thành phố đang trở thành lực lượng năng động, cởi mở và sẵn sàng chi trả cho những trải nghiệm nghệ thuật chất lượng.
Bên cạnh đó, nhiều năm qua, Hà Nội cũng kiên trì xây dựng bản sắc riêng thông qua các sự kiện nghệ thuật mang dấu ấn, gắn với chiều sâu văn hóa của thành phố nghìn năm tuổi. Lễ hội Âm nhạc quốc tế Gió mùa - Monsoon Music Festival là ví dụ tiêu biểu. Sau nhiều năm duy trì, sự kiện chuyển từ một festival âm nhạc thông thường sang mô hình “lễ hội thành phố” vào năm 2023 với nhiều không gian âm nhạc kết nối nghệ sĩ trong và ngoài nước; tạo sự cộng hưởng giữa âm nhạc, cộng đồng và đời sống đô thị.
Ở lĩnh vực điện ảnh, Liên hoan phim quốc tế Hà Nội (HANIFF) tiếp tục là một trong những cây cầu quan trọng giao lưu điện ảnh Việt Nam với khu vực và thế giới. Không chỉ dừng ở hoạt động trình chiếu phim, Liên hoan còn mở ra không gian trao đổi nghề nghiệp xuyên biên giới thông qua các tọa đàm, workshop và hoạt động giao lưu điện ảnh.
Trong khi đó, những dự án như Photo Hanoi - Biennale Nhiếp ảnh quốc tế hay Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội ngày càng mở rộng quy mô, góp phần nuôi dưỡng thói quen thưởng thức nghệ thuật, tạo dựng mạng lưới thực hành và giao lưu của nghệ sĩ tới từ Việt Nam và nhiều quốc gia…
Từ thành phố sáng tạo đến trung tâm nghệ thuật của khu vực
Hiếm có đô thị nào trong khu vực sở hữu đồng thời chiều sâu lịch sử, bản sắc văn hóa và sức sống đô thị như Hà Nội. Chính lớp “trầm tích” văn hóa này đã tạo nên sự khác biệt của Thủ đô Việt Nam so với nhiều thành phố hiện đại khác ở châu Á. Một đêm diễn trong lòng Hoàng thành Thăng Long hay phố cổ Hà Nội, triển lãm tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám… mang giá trị đặc biệt: nghệ thuật đương đại được đặt trong cuộc đối thoại, tương tác cùng lịch sử và ký ức đô thị. Không gian di sản là phông nền tự nhiên để kể câu chuyện về bản sắc Việt Nam với bạn bè nước ngoài qua nghệ thuật.
PGS.TS. Bùi Hoài Sơn - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội nhận định Hà Nội có nhiều điều kiện hơn các địa phương khác trong việc tổ chức các sự kiện nghệ thuật quy mô quốc tế và phát triển công nghiệp sáng tạo. Theo PGS.TS. Bùi Hoài Sơn, những sự kiện như Monsoon hay HANIFF đã trở thành “dấu ấn đặc sắc của Thủ đô, vì Thủ đô và cho Thủ đô”. Bởi thế, Hà Nội cần chủ động, tích cực hơn nữa trong việc tổ chức các sự kiện này cũng như đón nhận những lợi ích do các sự kiện này mang lại. Từ góc nhìn rộng hơn, những sự kiện nghệ thuật tầm quốc tế không chỉ mang giá trị văn hóa, mà còn góp phần định vị hình ảnh thành phố trong hệ sinh thái nghệ thuật của khu vực.
Trong cạnh tranh giữa các đô thị toàn cầu, văn hóa ngày càng đóng vai trò như “quyền lực mềm” quan trọng không kém hạ tầng hay vốn đầu tư. Điều khiến con người muốn đến, muốn ở lại và muốn quay trở lại đôi khi nằm ở những trải nghiệm mà thành phố ấy mang lại. Tuy nhiên, để thực sự là một “cực nghệ thuật” mới của khu vực và thế giới, Hà Nội vẫn còn nhiều việc phải làm.
Thực tế cho thấy, điểm nghẽn lớn nhất là hạ tầng chuyên dụng cho nghệ thuật và giải trí quy mô lớn. Thành phố chưa có nhiều tổ hợp biểu diễn đạt chuẩn quốc tế với sức chứa lớn cùng hệ thống kỹ thuật đồng bộ. Việc phải thuê hoặc nhập thiết bị từ nước ngoài khiến chi phí tổ chức tăng cao, làm giảm sức cạnh tranh của thị trường. Các không gian sáng tạo tuy xuất hiện ngày càng nhiều nhưng vẫn mang tính phân tán. Những tổ hợp nghệ thuật được cải tạo từ khu công nghiệp cũ đang mở ra hướng đi đáng khích lệ, song để hình thành một hệ sinh thái đúng nghĩa, cần một chiến lược dài hơi hơn, với sự kết nối bền vững từ nghệ sĩ, nhà tổ chức, doanh nghiệp và cộng đồng.
Theo NSND Trung Hiếu - Giám đốc Nhà hát Kịch Hà Nội, mỗi sự kiện văn hóa nghệ thuật quốc tế đều là cơ hội để quảng bá hình ảnh thành phố, đất nước và thúc đẩy nhiều lĩnh vực khác như du lịch, khách sạn, dịch vụ hay ẩm thực. Nhưng để duy trì được những sự kiện như vậy lâu dài, điều kiện tiên quyết vẫn là đầu tư bài bản cho cơ sở hạ tầng và năng lực tổ chức.
Ngoài ra, Hà Nội cũng đang cạnh tranh trực tiếp với những trung tâm giải trí hàng đầu khu vực như Singapore hay Bangkok, nơi đã có hàng thập kỷ kinh nghiệm tổ chức các tour diễn toàn cầu và sở hữu hệ thống chính sách hỗ trợ rất linh hoạt. Các chuyên gia cho rằng, nếu không sớm có những bước đi đủ mạnh về cơ chế, thành phố có thể chỉ đóng vai trò là “điểm đến thay thế” thay vì là lựa chọn ưu tiên trong lịch lưu diễn của nhiều nghệ sĩ.
Để hiện thực hóa khát vọng điểm đến nghệ thuật toàn cầu, Hà Nội cần một chiến lược đồng bộ hơn: xây dựng những tổ hợp biểu diễn nghệ thuật, triển lãm hiện đại; hoàn thiện cơ chế tạo thuận lợi cho việc tổ chức các sự kiện quốc tế; đào tạo đội ngũ kỹ thuật, quản lý và truyền thông chuyên nghiệp; đồng thời mở rộng không gian cho các cộng đồng sáng tạo trẻ phát triển…
Trên tất cả, điều quan trọng nhất với Hà Nội có lẽ vẫn là giữ được bản sắc riêng trong hành trình hội nhập. Thủ đô không cần trở thành bản sao của bất kỳ đô thị nào trong khu vực bởi giá trị bền vững nhất của thành phố nằm ở khả năng kết nối giữa di sản và đời sống đương đại, giữa ký ức nghìn năm và năng lượng sáng tạo của hôm nay. Từ nền tảng ấy, Thủ đô sẽ từng bước khẳng định vị thế của một trung tâm nghệ thuật mới trong khu vực, đồng thời là điểm đến ngày càng hấp dẫn trên bản đồ lưu diễn và sáng tạo của nghệ sĩ quốc tế./.