Đường sắt đô thị kỳ vọng trở thành trục "xương sống" phát triển Thủ đô
Trong Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, Thành phố Hà Nội xác định phát triển theo mô hình đa cực, đa trung tâm; hình thành các cực tăng trưởng mới được kết nối bằng hệ thống hạ tầng hiện đại và đồng bộ.
Để hiện thực hóa mô hình phát triển mới, hệ thống đường sắt đô thị được xác định là hạ tầng khung chiến lược, giữ vai trò trục động lực của hệ thống giao thông công cộng hiện đại và là công cụ quan trọng để tổ chức lại không gian phát triển đô thị.
Đường sắt đô thị không chỉ đơn thuần là phương tiện di chuyển mà còn là động lực thúc đẩy mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD). Khi những tuyến đường sắt đô thị được hình thành, các khu vực xung quanh nhà ga sẽ trở thành những trung tâm phát triển mới, thu hút đầu tư, dân cư và các hoạt động kinh tế.
Nhìn từ tuyến Cát Linh - Hà Đông đến tuyến Nhổn - Ga Hà Nội có thể thấy rõ, người dân Thủ đô đã bắt đầu quen với đường sắt đô thị. Những đoàn tàu không chỉ chở khách, mà còn mang theo kỳ vọng lớn về việc thay đổi thói quen di chuyển từ phương tiện cá nhân sang phương tiện công cộng, đồng thời định hình diện mạo của một Hà Nội văn minh, hiện đại.
Ngày 22/6 vừa qua, 5 tuyến đường sắt đô thị trên địa bàn thành phố Hà Nội được đồng loạt khởi công là bước triển khai quan trọng để hình thành hệ thống giao thông công cộng (TOD) khối lượng lớn có tính liên kết. Các tuyến được bố trí theo các hướng phát triển chính, kết nối khu vực trung tâm với các cực đô thị phía Bắc, Nam, Đông, Tây và các hành lang liên vùng. Khi hoàn thành, các tuyến tạo thành khung xương hạ tầng cho cấu trúc phát triển đô thị trong giai đoạn dài hạn.
Theo PGS.TS Phạm Hoàng Kiên, Trưởng Bộ môn Tự động hóa Thiết kế cầu đường, Khoa Công trình, Trường Đại học Giao thông Vận tải cho rằng, đường sắt đô thị được kỳ vọng trở thành trục xương sống của hệ thống giao thông đô thị. Tuy nhiên, nếu quy mô mạng lưới chưa đủ lớn thì kỳ vọng đó khó có thể trở thành hiện thực. Trên thế giới, nhiều quốc gia đánh giá mốc 100km là thời điểm đường sắt đô thị bắt đầu phát huy đầy đủ vai trò của mình trong hệ thống giao thông đô thị.
Khi mạng lưới đạt đến quy mô này, các tuyến có thể kết nối với nhau, hình thành sự lưu chuyển hành khách giữa các tuyến. Khi đó, lượng hành khách sử dụng đường sắt đô thị không chỉ tăng theo cấp số cộng, mà có thể tăng theo cấp số nhân, qua đó giảm áp lực cho giao thông đường bộ và phát huy đúng vai trò của vận tải công cộng khối lượng lớn.
Bên cạnh ý nghĩa về giao thông, mốc 100km còn thể hiện quy mô đủ lớn của thị trường để thu hút các doanh nghiệp tham gia vào ngành công nghiệp đường sắt trong nước. Khi thị trường đủ lớn, doanh nghiệp mới có động lực đầu tư, phát triển sản xuất, nghiên cứu công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực phục vụ ngành đường sắt đô thị.
Còn theo Phó Giám đốc Sở Quy hoạch – Kiến trúc Hà Nội Đào Minh Tâm cho biết, 5 tuyến đường sắt đô thị vừa được Thành phố Hà Nội khởi công có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với hệ thống đô thị của Hà Nội.
Có thể thấy, các tuyến được lựa chọn đều là những tuyến trọng yếu. Những tuyến này kết nối các cực phát triển của thành phố, từ cực phía Bắc là khu vực Sân bay Nội Bài, xuyên qua trung tâm và kéo dài xuống phía Nam Hà Nội. Đồng thời, các tuyến cũng kết nối theo trục Đông - Tây, từ khu vực Hòa Lạc tới phía Đông thành phố, mở rộng khả năng liên kết với Sân bay Gia Bình - một đầu mối giao thông quan trọng đang được hình thành trong tương lai.
Bên cạnh đó, còn có tuyến dọc sông Hồng. Đây là tuyến đặc biệt quan trọng, góp phần định hình hướng phát triển không gian đô thị mới, đồng thời, hỗ trợ quá trình phát triển các khu vực dự kiến hình thành trong tương lai.
Có thể nói, 5 tuyến đường sắt đô thị này chính là những tuyến xương sống của hệ thống giao thông đô thị Hà Nội. Chúng không chỉ đóng vai trò kết nối, mà còn tạo động lực phát triển cho toàn bộ cấu trúc không gian đô thị của thành phố.
Cùng với việc hình thành các tuyến đường sắt đô thị, Hà Nội sẽ hình thành hệ thống các nhà ga. Tại các khu vực ga, thành phố có cơ hội triển khai mô hình phát triển đô thị theo định hướng TOD, tạo ra các không gian phát triển mới, không gian ngầm và khai thác hiệu quả hơn giá trị quỹ đất đô thị.
Đây là cơ sở quan trọng để Hà Nội vừa mở rộng không gian phát triển, vừa sử dụng hiệu quả các nguồn lực đất đai và hạ tầng trong tương lai./.