Nhà báo, nhà thơ Vương Tâm với “Nhịp phố bốn mùa hoa”

Để thực hiện cuốn sách tâm đắc này, tác giả đã dành 3 năm khai thác nhiều câu chuyện về lịch sử, văn hóa cùng những phận đời sinh sống gắn bó trên từng con phố. Nhà báo Vương Tâm cho biết, phố phường luôn là những bài thơ cuộc sống mà ông cần phát hiện để lấy cảm xúc thể hiện. Đọc từng tác phẩm với những tiêu đề thú vị như: “Bích câu hồn bướm mơ tiên”, “Phố vàng phố bạc lung linh”, “Tôi kiếm hồn tôi xưa - Hà Nội”, “Y Miếu, khách đến mộng không thành”, “Hàng Buồm lộng gió cửa sông”… người đọc như được dạo bước giữa phố xưa, lắng nghe nhịp sống và ký ức Hà Nội. Dường như mỗi con phố, tác giả coi là một tứ thơ trên mạch cảm xúc đã được xác định:

Mộng hẹn hò ghế đá hồ Gươm
Cầu Long Biên, Đồng Xuân, ô cửa
Em xanh dịu mơ trong cánh gió
Từng phím dương cầm dạo phố xưa
(Tôi tìm em - Hà Nội - Vương Tâm)

Đáng kể nhất là những chuyến điền dã của tác giả từ phố về làng. Nhà báo Vương Tâm cho biết, hầu hết những con phố “Hàng” trong khu phố cổ đều do cư dân từ các làng nghề quanh thành Thăng Long lập nên. Bởi thế, để viết được hồn cốt của mỗi con phố, ông đã phải tìm về tận những làng nghề tổ của người dân từng mang nghề ra kẻ chợ lập phố. Ví như viết về phố Hàng Bạc, ông đã về cả hai làng Định Công - nơi làm nghề đậu bạc tinh xảo nức tiếng Hà thành và làng chế tác đồ trang sức bạc Châu Khê, Hải Dương (nay thuộc Hải Phòng). Lại nữa, khi biết sau này còn có thợ chạm bạc tận Đồng Xâm, Kiến Xương, Thái Bình (nay thuộc Hưng Yên) lên lập phường hội muộn hơn, ông cũng đã lặn lội về tìm hiểu cho ra từng đoạn phố của Kẻ Chợ lâu đời ở đây.

Trong những chuyến lần tìm về cội nguồn phố nghề, tác giả cũng không quên ghé thắp hương tại đình Kim Ngân - nơi thờ tổ nghề kim hoàn trên phố Hàng Bạc. Ông còn tìm tới ngôi nhà của chủ hiệu vàng bạc một thời giàu có bậc nhất phố cổ, lần theo những câu chuyện về cuộc đời Giáo sư, nhà thơ Phạm Huy Thông (1916 - 1988). Chưa hết, nhà báo Vương Tâm còn tìm chụp bức tranh phố Hàng Bạc của cố họa sĩ Bùi Xuân Phái để khơi gợi cảm hứng khai bút. Đó là vốn sống và những tư liệu được ông chắt chiu qua những chuyến đi khám phá chiều sâu lịch sử, văn hóa ẩn sau mỗi con phố.
Không chỉ tái hiện lịch sử, văn hóa của những con phố nghề hình thành từ thuở sơ khai Thăng Long - Kẻ Chợ cách đây hàng trăm năm, trong tập ký sự này, Vương Tâm còn dành nhiều trang viết về con người, đặc biệt là những nghệ nhân tài hoa của các làng nghề như gốm, tò he, tranh khảm, sơn mài, giày da, nhạc cụ truyền thống, đục tượng gỗ…

Điều kỳ thú của “Nhịp phố bốn mùa hoa” cũng như nhiều cuốn sách trước đó viết về Hà Nội của nhà báo Vương Tâm là hình ảnh sông Tô Lịch luôn thấp thoáng, lấp lánh trong mỗi câu chuyện phố. Những dấu ấn lịch sử, cách mạng hiện lên qua các phố “Hàng”, lan tỏa hào khí Thăng Long ngàn năm. Qua tập sách, tác giả như vẽ nên một bản đồ thi ca của những con phố hình thành dọc theo sông Tô Lịch cùng hệ thống kênh rạch, hào nước bao quanh thành cổ Hà Nội. Trong đó nổi bật có các bài: “Giăng soi giá nến, gió lùa khói hương”, “Ngược chiều lụa tơ”, “Đòn gánh cong vai phố”, “Nhịp phố bốn mùa hoa”, “Hào khí Thăng Long ngàn năm sáng”…

Bạn đọc cũng không khỏi bất ngờ trước những chi tiết sinh động mà nhà báo Vương Tâm phát hiện trên mỗi con phố. Trong bài “Giăng soi giá nến, gió lùa khói hương”, tác giả nhắc tới phố Hàng Đường như một dấu tích còn lưu giữ mối liên hệ với dòng sông Tô Lịch xưa: “Các cụ nói Hàng Đường nằm trên một con đê cao bị dòng sông Tô chảy cắt ngang. Để đi bộ qua sông, người ta đã xây một chiếc cầu (cầu Đông). Họ còn cho biết ở đây có bến Đá để tàu thuyền cập bờ đổ hàng vào các phố chợ. Đường thủy sông Tô xưa chạy từ cửa sông phố Chợ Gạo (bên sông Hồng), xuôi theo đường Nguyễn Siêu vào Ngõ Gạch. Dòng sông tiếp tục chảy qua Hàng Đường sang phố Hàng Cá, rồi ngoặt về Hàng Lược chạy thẳng xuống Quán Thánh. Sau đó, dòng sông Tô xuôi về Bưởi và trôi về phía Nam ra khỏi thành Thăng Long”.

Sức hấp dẫn của mỗi con phố còn nằm ở những ký ức lịch sử, cách mạng được lưu giữ qua từng góc phố, mái nhà, xóm ngõ thân thương của Kẻ Chợ. Có những chi tiết ngỡ như đã bị thời gian phủ lấp được tác giả khơi gợi lại đầy xúc động. Trong bài “Những đam mê quên ngủ suốt ngày” viết về phố Nguyễn Thượng Hiền, nhà báo Vương Tâm kể: “Tôi thường ngó lên số nhà 45 Nguyễn Thượng Hiền mỗi khi qua phố, bởi nơi đây cần được đóng biển lưu niệm - nơi ra đời bản quốc ca cách mạng. Nhạc sĩ Văn Cao có lần viết hồi ức về căn gác trọ của ngôi nhà này. Khi đó, nhạc sĩ từ Hải Phòng lên Hà Nội để tìm việc và theo học dự thính Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương. Trong thời gian này, ông gặp một cán bộ cách mạng và được giác ngộ theo kháng chiến. Đó là đồng chí Vũ Quý, người đã phân công nhạc sĩ viết bài hát cho quân đội cách mạng. Cả tháng trời ẩn mình trong phòng trọ, nhạc sĩ Văn Cao đã hoàn thành tác phẩm. Đó là bài “Tiến quân ca”. Tháng 11/1944, chính nhạc sĩ Văn Cao khắc bản nhạc lên đá để in báo Độc Lập. Và ngay sau đó, bản nhạc đã vang dội trên quảng trường Nhà hát Lớn vào ngày 19/8/1945…”

Nhiều năm nay, nhà thơ Vương Tâm luôn đau đáu với câu chuyện quy hoạch Hà Nội, đặc biệt là việc bảo tồn và gìn giữ phố cổ. Trong “Nhịp phố bốn mùa hoa”, tác giả khai thác đề tài ở nhiều chiều kích thông tin, mỗi chủ đề đều được triển khai khá sâu. Dõi theo những đổi thay của Thủ đô, ông gửi gắm nhiều kỳ vọng vào diện mạo đô thị tương lai.

Còn nhớ, năm 2023 khi viết về phố Trần Hưng Đạo, tác giả từng hồ hởi nói tới giấc mơ “phố vượt sông”: “Đầu tiên phải nói đến dự án cầu Trần Hưng Đạo sẽ được khởi công từ ngã năm Trần Hưng Đạo - Trần Thánh Tông - Lê Thánh Tông - Tăng Bạt Hổ - Hàn Thuyên. Cây cầu bắt đầu từ đây sẽ vượt sông Hồng tới đường Nguyễn Văn Linh (Long Biên)”. Tính dự báo trong các bài viết đã đem lại cho mỗi con phố một sắc diện tươi mới cùng niềm hy vọng về sự phát triển của Thủ đô. Và đó cũng là nét riêng trong tập bút ký “Nhịp phố bốn mùa hoa” của nhà thơ, nhà báo Vương Tâm./.

Ngọc Bích