Thế giới tuổi thơ và hình tượng người mẹ trong tập thơ “Trắng mây tóc mẹ” của Trương Anh Tú

Sinh năm 1967 tại Hà Nội, hiện sinh sống và làm việc tại Đức hơn ba mươi năm, Trương Anh Tú là một gương mặt thơ quen thuộc với bạn đọc trong và ngoài nước. Từ “Cảm xúc” (2007), “Những mùa hoa anh nói” (2018) đến tập thơ song ngữ “Hoa ban mai” (2021), Trương Anh Tú luôn cho thấy một giọng thơ trong trẻo và giàu cảm xúc. “Tôi không bao giờ định trước việc viết một bài thơ cho thiếu nhi hay cho người lớn. Khi viết thơ, trước mặt tôi chỉ là trang giấy. Bạn đọc của tôi có thể là một em bé, một thanh niên, một trung niên hay một người lớn tuổi… Quan trọng là thông qua một bài thơ, tôi có thể nói lên những rung động, những suy nghĩ của mình”- chính quan niệm ấy giúp thơ Trương Anh Tú vượt qua ranh giới về tuổi tác để chạm đến nhiều thế hệ độc giả. Đọc “Trắng mây tóc mẹ”, người đọc bắt gặp những hình ảnh quen thuộc về thiên nhiên, tuổi thơ và người mẹ được hiện lên qua cái nhìn đầy nhân ái.

1. Điều hấp dẫn nhất trong “Trắng mây tóc mẹ” có lẽ là việc nhà thơ Trương Anh Tú đã dựng nên một thế giới ngộ nghĩnh và đáng yêu từ những sắc màu có trong thiên nhiên. Nhà thơ đã tạo nên không gian tuổi thơ vừa gần gũi vừa lung linh chỉ bằng cỏ cây, hoa lá, mây trời, sông biển. Trong thế giới ấy, mọi sự vật dường như đều là những người bạn vui đùa cùng trẻ nhỏ.

Thiên nhiên trong thơ Trương Anh Tú trước hết hiện lên bằng cái nhìn hồn nhiên của trẻ thơ. Một chú ếch nhỏ có thể “giật mình sợ ngã/ vào lòng mùa thu bao la” (Chú ếch và mùa thu). Một quả bong bóng lại biết “qua bóng mình mong manh”, để rồi “bong bóng thành trời xanh” (Bay cùng bong bóng trời xanh). Những liên tưởng tưởng chừng như rất phi logic nhưng khi nhìn bằng trí tưởng tượng hồn nhiên của trẻ thơ thì mọi điều đều hoàn toàn có thể xảy ra.

Đến với tập thơ, các em còn được bước vào khu vườn bốn mùa đầy màu sắc. Đó là mùa xuân với cỏ hoa căng tràn sức sống trong “Hơi thở mùa xuân”; là mùa hạ rực rỡ của “Mặt trời đỏ như quả gấc/ Như xôi mẹ nấu những ngày”, “Mặt trời đỏ như hoa gạo/ Đợi ai thắp lửa bên trời” (Mặt trời); là mùa thu dịu dàng với “Ánh trăng mỏng như dải lụa”, với “Từng giọt mật vàng” của lá thu; và cả mùa đông trắng xóa trong bài thơ “Hoa mùa đông”, tuyết được nhìn “Như hoa của trời cao”.

Đặc biệt, với thủ pháp nhân hóa, Trương Anh Tú khiến thiên nhiên trở nên sống động, gần gũi, mang dáng dấp con người. Hoa gạo “thả những môi hôn”, mùa thu “buông lá rơi”, mặt trời “chạy cùng mây trắng”, còn biển thì “hát tự trong lòng”. Qua mỗi bài thơ, các em không chỉ ngắm nhìn thiên nhiên mà còn được hiểu, được trò chuyện với thiên nhiên như với những người bạn.

Chỉ với cỏ cây, hoa lá trong bốn mùa của trời đất, Trương Anh Tú đã vẽ lên bức tranh tuổi thơ sinh động và ngộ nghĩnh, chứa đầy ắp những điều kỳ diệu để cho trí tưởng tượng của các em bé được chắp cánh bay cao.

2. Nếu thiên nhiên là không gian nghệ thuật chủ đạo thì người mẹ chính là trung tâm cảm xúc của toàn bộ tập thơ. Điều này có thể thấy rõ qua nhan đề của tập thơ “Trắng mây tóc mẹ”, hình tượng mẹ đã được đặt vào vị trí hạt nhân của thế giới thơ ca.

Người mẹ xuất hiện như người mở cánh cửa thế giới để cho con bước vào. Trong bài thơ “Con học từ tiếng mẹ”, nhà thơ viết:

Mẹ cho con trời đất

Mẹ cho con cỏ hoa

Mẹ cho con tất cả

Từ lời ru thiết tha.

Chỉ với bốn câu thơ ngắn, nhà thơ đã nói lên được vai trò lớn lao của người mẹ. Mẹ không chỉ sinh thành mà còn trao cho con cả thế giới tinh thần. Từ “trời đất”, “cỏ hoa”,“lời ru”, tất cả đều được mẹ gửi gắm để nuôi dưỡng tâm hồn của con.

Ở nhiều bài thơ khác, hình ảnh mẹ hiện lên như người bạn đồng hành trên hành trình lớn khôn của con. Trong bài thơ “Chập chững con đi”, những bước chân đầu đời của con luôn gắn với sự che chở và nâng đỡ của mẹ:

Chập chững con đi

Nghiêng nghiêng trái đất

Từng bước, từng bước

Con ơi hãy đi.

Hình ảnh “nghiêng nghiêng trái đất” là một liên tưởng đầy thú vị và giàu sức gợi. Con mới chập chững tập đi nhưng trong cảm nhận của mẹ, thế giới như có thêm một chuyển động mới. Bởi vậy, mỗi bước chân không chỉ đánh dấu sự khôn lớn của con mà còn chất chứa biết bao niềm mong mỏi của mẹ.

Đặc biệt là bài thơ được lấy làm nhan đề cho cuốn sách, hình tượng mẹ được nâng lên thành một biểu tượng mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc:

Con giọt sương bé nhỏ

Mang trên vai đất trời

Trắng cùng mây tóc mẹ

Con thành người mẹ ơi!

(Trắng mây tóc mẹ)

Từ “giọt sương bé nhỏ” đến khi “thành người” đã cho thấy được hành trình con lớn lên đều chứa đựng tình yêu thương và sự hi sinh của mẹ. Nhan đề “Trắng mây tóc mẹ” vì thế không chỉ gợi mái tóc bạc của người mẹ mà còn gợi những tháng năm lặng thầm mà mẹ chăm sóc và nuôi dưỡng con trưởng thành. Và có thể thấy trong tập thơ, tình mẫu tử được hiện lên vô cùng thiêng liêng và đẹp đẽ.

3. Sâu trong sự hồn nhiên của tập thơ “Trắng mây tóc mẹ” là những thông điệp nhân văn được nhà thơ Trương Anh Tú gửi gắm một cách khéo léo.

Nhiều bài thơ trong “Trắng mây tóc mẹ” hướng trẻ em đến những giá trị đạo đức thông qua hình tượng thiên nhiên. Lá vàng rơi để mùa xuân tiếp tục sinh sôi, giọt mưa “quên mình bất tận” để trở thành biển cả, hạt thóc nảy mầm giữa đất trời. Tất cả đều gợi lên tinh thần cống hiến, sự tiếp nối và ý nghĩa của lao động.

Bên cạnh đó, tình cảm gia đình cũng được thể hiện qua những bài thơ viết về bà, về mẹ, về tiếng ru và ký ức tuổi thơ. Bài “Nhớ bà” gây xúc động bởi cách diễn tả nỗi nhớ bằng những hình ảnh quen thuộc của đời sống nông thôn như giếng nước, sân nhà, tiếng chổi tre:

Vườn xưa xào xạc lá

chợt về trắng sân mây

tiếng chổi tre bà quét

còn vọng thoáng đâu đây.

Đặc biệt, tập thơ đã gieo vào tâm hồn trẻ em một tinh thần lạc quan và niềm tin vào cuộc sống. Qua những giấc mơ nhỏ bé và khát vọng được bay lên, từ những giọt sương đến bầu trời rộng lớn, các hình ảnh thơ đều hướng các em đến sự phát triển và trưởng thành.

Qua "Trắng mây tóc mẹ", nhà thơ Trương Anh Tú đã khắc họa thế giới tuổi thơ gắn với vẻ đẹp của thiên nhiên và tình mẫu tử, đồng thời gửi gắm thông điệp: gốc rễ của mỗi con người là yêu thương./.

Song Dương