Động lực phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Thủ đô Hà Nội

1. Thực tế cho thấy, Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới đặt ra nhiệm vụ: “Xác lập mô hình tăng trưởng mới của Thủ đô lấy tri thức, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nguồn lực văn hóa và nguồn nhân lực chất lượng cao làm động lực trung tâm, là yếu tố then chốt tạo đột phá về năng suất, chất lượng tăng trưởng và sức cạnh tranh.

Tập trung xây dựng Thủ đô trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, công nghệ số và dịch vụ giá trị cao, với các chính sách hỗ trợ đột phá hàng đầu khu vực, phát huy vai trò dẫn dắt quốc gia, từng bước nâng tầm khu vực và quốc tế”.

Bên cạnh đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia yêu cầu thu hút, sử dụng có hiệu quả mọi nguồn lực đầu tư cho phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; ngân sách chi cho nghiên cứu, phát triển khoa học, công nghệ ưu tiên thực hiện theo cơ chế quỹ, thông qua các quỹ phát triển khoa học và công nghệ.

Đặc biệt, Luật Thủ đô 2026 xác định Thủ đô là trung tâm lớn về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; khoản 1 Điều 8 cho phép văn bản thi hành Luật Thủ đô được quy định khác với văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan nhà nước ở trung ương ban hành; đồng thời tại điểm c khoản 2 Điều 18 giao HĐND thành phố quy định việc thành lập, cơ chế tổ chức, hoạt động, quản lý Quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo (sau đây gọi tắt là Quỹ Phát triển KHCN, ĐMST) của thành phố.

Điều 18 Luật Thủ đô 2026 cũng đặt ra yêu cầu ngân sách nhà nước cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được phân bổ, sử dụng linh hoạt, kịp thời, hiệu quả, minh bạch, dựa trên kết quả đầu ra gắn với mục tiêu tăng trưởng kinh tế, phát triển kinh tế số, xã hội số, nâng cao năng suất lao động và hiệu quả quản lý đô thị. Đồng thời, tại điểm đ khoản 2 điều 18, luật cũng khuyến khích sử dụng nguồn quỹ phát triển khoa học và công nghệ của doanh nghiệp, tổ chức, đơn vị sự nghiệp đóng góp vào Quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của thành phố, qua đó tăng cường nguồn lực tài chính phát triển hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Thủ đô.

Cùng đó, Luật Khoa học, công nghệ và Đổi mới sáng tạo số 93/2025/QH15, Điều 65, quy định UBND cấp tỉnh tùy theo tình hình thực tế thành lập quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo để đặt hàng, tài trợ cho chương trình, nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; hỗ trợ kinh phí, hỗ trợ lãi suất vay để ứng dụng công nghệ, chuyển giao công nghệ, đổi mới công nghệ, đổi mới sáng tạo; hỗ trợ hoạt động nâng cao năng lực khoa học và công nghệ; hỗ trợ phát triển hệ thống đổi mới sáng tạo, hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo, thúc đẩy văn hóa đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp sáng tạo.

2. Thành phố Hà Nội đã từng thành lập Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ tại Quyết định số 4308/QĐ-UBND ngày 18/8/2014. Quỹ sau đó được sáp nhập, ủy thác về Quỹ Đầu tư phát triển Thành phố theo Quyết định số 714/QĐ-UBND ngày 7/2/2018 và Quyết định số 7214/QĐ-UBND ngày 20/12/2019 để quản lý nguồn vốn và hoạt động cho vay, bảo lãnh vốn vay các nhiệm vụ khoa học và công nghệ.

Tuy nhiên, thực tiễn triển khai cho thấy mô hình quỹ cũ gặp nhiều khó khăn, vướng mắc: cơ chế cho vay, bảo lãnh vốn vay chưa phù hợp với tính rủi ro của hoạt động khoa học, công nghệ; lãi suất, điều kiện cho vay chưa đủ hấp dẫn đối với doanh nghiệp; hoạt động cho vay, bảo lãnh vốn vay chưa thực hiện được; cơ chế kế toán, tài chính của Quỹ Đầu tư phát triển thành phố không tương thích đầy đủ với yêu cầu quản lý quỹ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo pháp luật.

Khoản 1 điều 65 Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo số 93/2025/QH15 quy định "Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, cơ quan khác ở trung ương, UBND cấp tỉnh tùy theo tình hình thực tế thành lập quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo”. Khoản 5 Điều 65 của Luật quy định “Bộ, cơ quan ngang Bộ, cơ quan thuộc Chính phủ, cơ quan khác ở trung ương, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh giao cơ quan, đơn vị hiện có trong hệ thống tổ chức của mình để thực hiện nhiệm vụ điều hành quỹ”.

Khoản 1 Điều 16 Nghị định số 265/2025/NĐ-CP quy định thêm: “Cơ quan, đơn vị hiện có được giao điều hành Quỹ không phải là cơ quan, tổ chức được giao là đầu mối quản lý nhà nước về hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo và cơ quan tài chính của Bộ, ngành, địa phương”.

Quy định này của Nghị định 265/2026/NĐ-CP đang tạo điểm nghẽn lớn cho các địa phương trong việc thành lập Quỹ Phát triển KHCN, ĐMST. Sở Khoa học và Công nghệ là cơ quan có chức năng nhiệm vụ, có tổ chức bộ máy, nhân lực về quản lý khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Sở Tài chính là cơ quan có chức năng nhiệm vụ, có tổ chức bộ máy, nhân lực về quản lý tài chính, đầu tư. Việc quy định không giao hai cơ quan này thực hiện nhiệm vụ điều hành quỹ là khó khăn khi lựa chọn đơn vị quản lý quỹ phù hợp. Nhiều địa phương đã có văn bản kiến nghị với Bộ Khoa học và Công nghệ về các khó khăn, vướng mắc trong việc thành lập Quỹ Phát triển KHCN, ĐMST.

Trong bối cảnh Luật Thủ đô 2026 đã được Quốc hội thông qua, rất nhiều chính sách đột phá cho phát triển KHCN, ĐMST theo Luật Thủ đô mới đang được khẩn trương xây dựng, trong đó có nhiều nội dung chi dự kiến sẽ được thực hiện thông qua cơ chế quỹ, việc ban hành Nghị quyết của HĐND thành phố để thành lập, quy định cơ chế tổ chức, hoạt động, quản lý quỹ, trong đó cho phép lựa chọn một cơ quan điều hành quỹ phù hợp, là yêu cầu cấp thiết để tháo gỡ các vướng mắc của Nghị định số 265/2025/NĐ-CP, tạo cơ sở pháp lý phù hợp hơn cho việc hình thành Quỹ Phát triển KHCN, ĐMST của Thành phố Hà Nội nhằm triển khai các chính sách về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo Luật Thủ đô 2026.

3. Trên cơ sở đó, việc HĐND Thành phố Hà Nội khóa XVII vừa thông qua Nghị quyết quy định việc thành lập, cơ chế tổ chức, hoạt động, quản lý Quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo có ý nghĩa quan trọng. Trước hết sẽ tạo cơ sở pháp lý để UBND thành phố quyết định thành lập quỹ; quy định rõ vị trí pháp lý, chức năng, nhiệm vụ, nguồn tài chính, nội dung chi, phương thức hỗ trợ, cơ chế quản lý, điều hành, công khai, kiểm tra, giám sát quỹ.

Đồng thời, hình thành công cụ tài chính công tập trung, linh hoạt, kịp thời để tài trợ, đặt hàng, hỗ trợ các nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; hỗ trợ phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp sáng tạo, chuyển giao công nghệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu, thử nghiệm có kiểm soát và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ các lĩnh vực ưu tiên, trọng điểm của thành phố.

Ngoài ra sẽ khắc phục các hạn chế của mô hình quỹ cũ, bảo đảm phù hợp với Luật Thủ đô 2026, Luật Khoa học, công nghệ và Đổi mới sáng tạo. Đặc biệt đổi mới mô hình tổ chức, cơ chế hoạt động của quỹ theo hướng chuyên nghiệp, tinh gọn, hiệu quả, tách bạch giữa chức năng quản lý nhà nước của Sở Khoa học và Công nghệ với chức năng vận hành tài chính của cơ quan điều hành quỹ.

Hơn nữa tăng cường trách nhiệm giải trình của Công ty cổ phần Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội trong điều hành quỹ và trách nhiệm quản lý nhà nước, định hướng chuyên môn, kiểm tra, giám sát của Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội./.

Trung Kiên