Hà Nội xây dựng khung nguyên tắc mới về bồi thường và tái định cư

Trong bối cảnh thành phố đang đẩy mạnh hàng loạt dự án hạ tầng quy mô, việc xây dựng một hành lang pháp lý đồng bộ, nhất quán và hiệu quả được xem là nhiệm vụ cấp bách nhằm hạn chế tối đa các vướng mắc, khiếu kiện phát sinh.

Tham gia đóng góp ý kiến từ thực tiễn cơ sở, đại biểu Lê Minh Đức, Bí thư Đảng ủy đồng thời là Chủ tịch HĐND xã Thạch Thất, đã thẳng thắn đề xuất giữ nguyên hình thức bồi thường bằng tiền thay vì áp dụng phương án bồi thường bằng công trình. Theo ông, quy trình bồi thường bằng công trình rất dễ kéo dài thời gian giải phóng mặt bằng do phải gánh thêm hàng loạt thủ tục đầu tư xây dựng phức tạp như lập dự án, thẩm định, đấu thầu và nghiệm thu. Chưa kể, phương thức này tiềm ẩn nhiều nguy cơ tranh chấp giữa chính quyền và người dân về quy mô, chất lượng hay giá trị tương đương của công trình thay thế.

Bên cạnh đó, đại biểu Đức cũng bày tỏ sự lo ngại đối với đề xuất giao quyền quyết định mức hỗ trợ khác cho UBND cấp xã. Ông cho rằng cơ chế này dễ dẫn đến sự thiếu đồng bộ, tạo ra tâm lý so bì về quyền lợi giữa người dân ở các địa bàn khác nhau, đặc biệt là tại các dự án liên xã, từ đó trực tiếp kéo lùi tiến độ chung. Thay vào đó, vị đại biểu đề xuất một quy trình chặt chẽ hơn: cấp xã sẽ chịu trách nhiệm rà soát, đề xuất, còn UBND thành phố sẽ là cơ quan đưa ra quyết định cuối cùng đối với các trường hợp đặc biệt nhằm đảm bảo tính thống nhất toàn thành phố. Đồng thời, ông cũng kiến nghị làm rõ tiêu chí xử lý và cơ chế quản lý đối với phần diện tích đất còn lại sau thu hồi không đủ điều kiện xây dựng để tránh phát sinh các công trình trái phép, cũng như làm rõ quyền lợi tái định cư cho những hộ gia đình có đất rơi vào trường hợp này nhưng đã sở hữu nơi ở khác.

Cùng chung mối quan tâm về công tác giải phóng mặt bằng, đại biểu Đỗ Thị Lan Hương, Bí thư Đảng ủy và Chủ tịch HĐND phường Tùng Thiện, nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết về một quy định chuyển tiếp rõ ràng. Bà chỉ ra rằng các dự án lớn thường kéo dài qua nhiều năm, trong khi hệ thống pháp luật đất đai lại liên tục thay đổi, dẫn đến sự thiếu nhất quán trong việc áp dụng chính sách và dễ phát sinh khiếu nại. Ngoài ra, bà Hương cũng phản ánh thực trạng nhức nhối liên quan đến quỹ đất có nguồn gốc từ các nông, lâm trường quốc doanh trước đây giao khoán cho người dân. Việc xác định đối tượng, thẩm quyền và mức hỗ trợ khi thu hồi loại đất này hiện gặp rất nhiều khó khăn, đòi hỏi thành phố phải sớm thu hồi các quỹ đất này về cho địa phương quản lý để hoàn thiện cơ chế bồi thường đồng bộ.

Giải trình trước các đại biểu về những tồn tại kéo dài này, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng thừa nhận phần lớn các vướng mắc hiện nay đều là những hệ lụy từ quá khứ, bao gồm vấn đề đất dịch vụ, giao đất sai thẩm quyền hay đất chưa hoàn thiện thủ tục pháp lý. Dù thành phố đã nhiều lần nỗ lực tìm hướng giải quyết, song do rào cản từ khung pháp lý cũ vốn vượt quá thẩm quyền cấp tỉnh nên nhiều nội dung vẫn phải chờ đợi ý kiến chỉ đạo từ Thủ tướng Chính phủ theo đúng trình tự.

Tuy nhiên, người đứng đầu chính quyền thành phố khẳng định bước ngoặt lớn sẽ đến từ Luật Thủ đô năm 2026. Với những cơ chế đặc thù và thẩm quyền mới mạnh mẽ được giao cho Hà Nội, đây sẽ là bệ đỡ pháp lý vững chắc giúp giải quyết dứt điểm các điểm nghẽn lịch sử. Ông Vũ Đại Thắng giải thích thêm rằng các nghị quyết đang trình HĐND thành phố lần này mang tính chất khung, quy định các nguyên tắc và cơ chế cốt lõi chứ không thể ôm đồm từng vụ việc cụ thể do mỗi trường hợp lại có nguồn gốc đất đai và hoàn cảnh khác nhau.

Ngay sau khi các nghị quyết triển khai Luật Thủ đô được thông qua, UBND thành phố sẽ lập tức phối hợp rà soát, phân loại toàn bộ các vướng mắc tại cấp cơ sở. Những nội dung vượt thẩm quyền sẽ được báo cáo HĐND thành phố xem xét tại các nghị quyết chuyên đề, còn những nội dung nằm trong thẩm quyền mới, UBND thành phố sẽ chủ động quyết định và thực thi ngay. Chủ tịch UBND thành phố bày tỏ sự kỳ vọng và tin tưởng rằng, thời điểm Luật Thủ đô chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 sẽ mở ra một chương mới, từng bước tháo gỡ các nút thắt đất đai tồn đọng, vừa bảo vệ quyền lợi chính đáng của người dân, vừa tạo động lực giải phóng các nguồn lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội của Thủ đô./.

Văn Thiện