Khẳng định triết lý phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên vươn mình
Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm không đơn thuần là một bản vẽ phân bổ không gian, chỉ tiêu, mục tiêu tăng trưởng trong giai đoạn mới của Thành phố. Hơn thế, Quy hoạch này thể hiện sâu sắc triết lý phát triển Thủ đô, trong đó con người, “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo” được đặt ở vị trí trung tâm, là nguồn lực nội sinh mạnh mẽ, là căn cốt hình thành bản lĩnh, trí tuệ và sức vươn của Hà Nội... trong kỷ nguyên mới.
Quá trình phát triển, quy hoạch Hà Nội thời gian qua đã tạo ra sự thay đổi đáng kể về mặt không gian, nhưng đồng thời cũng có những “dư chấn” về vấn đề môi trường, sự thu hẹp của các không gian công cộng. Nhận thức rõ điều đó, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm đánh dấu tư duy phát triển mang tính thời đại.
Thành phố toàn cầu của tương lai phải được đo lường bằng chất lượng sống, chỉ số phát triển con người và mức độ hạnh phúc của nhân dân. Việc dịch chuyển trọng tâm từ phát triển không gian vật chất sang phát triển không gian sinh tồn, sự thụ hưởng của con người là một tư duy đột phá về quản trị đô thị của Hà Nội.
Xây dựng và phát triển “Thủ đô Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”; lấy con người làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực của phát triển. Đặt văn hóa ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo” là giá trị cốt lõi xuyên suốt, nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm, nền tảng hình thành bản lĩnh, trí tuệ và động lực phát triển. Phát triển Thủ đô nhanh, bền vững, thông minh, hiện đại, bao trùm gắn với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, thích ứng với biến đổi khí hậu; giữ vững quốc phòng, an ninh, bảo đảm trật tự, an toàn xã hội.
Trích quan điểm Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm.
Trong bản quy hoạch tầm nhìn 100 năm, Hà Nội sẽ đẩy mạnh ngầm hóa các hạ tầng kỹ thuật và phát triển hệ thống giao thông công cộng hướng tâm kết hợp vành đai. Điều đó cho thấy Thành phố đang nỗ lực giải phóng hàng triệu mét vuông đất bề mặt, thay vào đó là những quảng trường, công viên, tuyến phố đi bộ, hành lang xanh. Nhân dân Thủ đô trong tương lai không còn lo tắc đường, bụi mịn... mà sẽ được hít thở bầu không khí trong lành, bởi một đô thị lấy con người làm trung tâm sẽ giải quyết được những trăn trở của nhân dân, mang lại sự bình đẳng trong thụ hưởng không gian sống cho mọi tầng lớp xã hội.
Nếu con người là trung tâm của sự phục vụ, thì văn hóa chính là cội rễ, là “hệ điều hành” định vị toàn bộ hướng đi của đô thị. Trong tầm nhìn 100 năm, văn hóa được Hà Nội định hình là động lực trực tiếp tạo ra sức vóc và sự khác biệt cho Thủ đô trên trường quốc tế. Quyết sách lấy sông Hồng làm trục trung tâm cảnh quan sinh thái và văn hóa đã minh chứng rõ nét nhất cho tư duy này. Sông Hồng không chỉ là một thực thể địa lý tự nhiên mà là dòng chảy mang theo lớp trầm tích của nền văn minh lúa nước, những huyền tích dựng nước ngàn đời.
Việc xoay trục đô thị hướng về dòng sông mẹ sẽ đánh thức một không gian văn hóa, tạo ra một sân khấu lớn để những giá trị di sản đặc sắc của Thủ đô được tỏa sáng, đồng thời đảm bảo mọi dự án mới đều phải trải qua bộ lọc khắt khe của văn hóa. Để cụ thể hóa điều này, quy hoạch xác lập trục tọa độ “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo”. Đây chính là “bộ nhận diện” của Hà Nội trong tương lai - một đô thị vừa có chiều sâu quá khứ, vừa hiện đại, thông minh để đón những luồng gió đổi mới.
Văn hiến - chiều không gian đầu tiên của trục tọa độ trong Quy hoạch không chỉ là những mái ngói rêu phong hay những di tích trầm mặc. Văn hiến là đỉnh cao của truyền thống hiếu học, của trọng dụng nhân tài và nếp sống thanh lịch mang đậm tính nhân văn. Nhìn về mốc kỷ niệm 950 năm thành lập Văn Miếu - Quốc Tử Giám sắp tới, chúng ta thấy rõ tầm quan trọng của việc duy trì một không gian dung dưỡng tri thức trường tồn qua bao biến thiên lịch sử của Hà Nội.
Đưa văn hiến vào Quy hoạch nghĩa là Hà Nội cam kết tiếp tục bồi đắp những không gian tri thức mới. Tại đô thị phía Tây (Hòa Lạc), Tây Nam (Xuân Mai) của Thủ đô sẽ được ưu tiên xây dựng, phát triển các viện nghiên cứu, trường đại học và trung tâm đổi mới sáng tạo, khoa học công nghệ, trung tâm giáo dục, nghiên cứu và các dịch vụ hỗ trợ giáo dục (trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp, trung tâm hỗ trợ nghiên cứu, phòng thí nghiệm/phòng nghiên cứu cộng đồng, trung tâm mô phỏng 3D, trung tâm dịch vụ thử nghiệm sản phẩm nghiên cứu...).
Gắn liền với văn hiến là bản sắc – “tài sản” vô giá giúp Hà Nội không bị hòa tan trong thế giới đang có xu hướng đồng nhất về kiến trúc. Bản sắc của Hà Nội là sự hòa quyện tinh tế, có một không hai giữa kiến trúc truyền thống Á Đông, di sản quy hoạch mẫu mực thời Pháp thuộc và nhịp sống đô thị hiện đại đầy năng động. Giữ gìn bản sắc trong không gian quy hoạch thể hiện một thái độ ứng xử đúng đắn, kiên quyết của Hà Nội khi không để làn sóng thương mại hóa bào mòn lõi đô thị lịch sử hoặc xóa bỏ những làng nghề truyền thống.
Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm đã ưu tiên hình thành các hành lang kinh tế di sản dọc theo các dòng sông cổ, như: sông Nhuệ, sông Tô Lịch, sông Đáy, sông Tích,... kết nối các giá trị văn hóa bản địa thành một chuỗi cung ứng dịch vụ du lịch chất lượng cao. Mỗi góc phố, mỗi công trình kiến trúc được dựng lên đều phải đảm bảo tính thẩm mỹ hiện đại, văn minh nhưng vẫn kể được câu chuyện của riêng người Hà Nội.
Nếu văn hiến và bản sắc là bệ phóng, thì sáng tạo chính là “đôi cánh”. Là một thành viên năng động trong Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO, Hà Nội cũng phải sáng tạo không ngừng. Sáng tạo trong không gian đô thị là việc dám ứng dụng công nghệ, tư duy thiết kế hiện đại để biến vốn di sản, vốn văn hóa thành tài sản, thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp vào nền kinh tế. Đó là sự xuất hiện của các thung lũng công nghệ, các không gian khởi nghiệp, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (Al), công nghệ số vào mọi mặt của quản trị Thành phố. Sáng tạo mở ra một không gian mới - nơi những ý tưởng táo bạo nhất được thử nghiệm, nơi thế hệ trẻ cảm nhận được rõ vai trò, trách nhiệm và được trao quyền để kiến tạo tương lai Thành phố hơn ngàn năm tuổi.
Kiên định với hệ giá trị “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo”, Hà Nội đã, đang viết nên một kịch bản phát triển nhanh, bền vững cho Thủ đô trong kỷ nguyên mới, để “cả nước nhìn về Thủ đô ta. Thế giới trông vào Thủ đô ta. Tất cả chúng ta phải ra sức giữ gìn trật tự an ninh, làm cho Thủ đô ta thành một Thủ đô bình yên, tươi đẹp, mạnh khỏe cả về vật chất và tinh thần” như lời Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn.
Kịch bản ấy kiến tạo một đô thị hiện đại nhưng đậm hồn cốt văn hóa, văn hiến ngàn năm, nơi chục triệu công dân luôn cảm nhận được sự bình an, hạnh phúc. Đó sẽ là nơi mỗi người dân, dù ở bất kỳ đâu trong Thành phố đều có thể tự hào được thuộc về: Thủ đô Hà Nội mang nhịp đập của ngàn năm lịch sử và kiêu hãnh vươn mình trong kỷ nguyên mới.
Rõ ràng, Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm đã đánh dấu sự trưởng thành, đổi mới tư duy, triết lý phát triển của Hà Nội, đặc biệt góp phần hiện thực hóa yêu cầu, định hướng phát triển Thủ đô đã được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra tại Đại hội đại biểu Đảng bộ Thành phố lần thứ XVIII, nhiệm kỳ 2025 - 2030: “Hà Nội phải được kiến tạo như một “Thành phố văn hiến - bản sắc - sáng tạo”, hướng tới một “Thủ đô văn minh - hiện đại - bền vững” với trí tuệ thời đại và tầm vóc toàn cầu…”./.