Nơi đá xám nở hoa nhân ái: Hành trình mang “Phòng khám” về vùng biên viễn

Khi những tia nắng đầu tiên của ngày hè tháng Năm chưa kịp xua tan màn sương mờ đục bao phủ Hà Nội, một hành trình đặc biệt đã lặng lẽ khởi hành. Đó không phải là một chuyến du ngoạn của những tâm hồn tìm kiếm sự an yên, mà là cuộc “hành quân” của lòng nhân ái, của trách nhiệm và tình yêu thương đồng bào. Đoàn công tác của Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam - Cuba cùng các nhà hảo tâm, Câu lạc bộ xe bán tải PVC Bạch Mã đã cùng nhau thắp lên ngọn lửa mang tên “Hành trình thanh niên”. Đích đến của họ là Phố Bảng – một xã biên giới xa xôi của tỉnh Tuyên Quang, nơi mà cái nghèo và sự khắc nghiệt của thiên nhiên vẫn hằng ngày thử thách lòng quả cảm của con người.

Hơn 400 cây số đường đèo dốc hiểm trở không chỉ là chuỗi thử thách liên hoàn với những khúc cua tay áo ngặt nghèo, những vách đá dựng đứng một bên và vực sâu thăm thẳm một bên. Chiếc xe bán tải chở nặng những thùng thuốc, những kiện quà an sinh gầm rú vượt qua từng con dốc cao. Tiếng động cơ mạnh mẽ hòa cùng tiếng gió ngàn như “tiếng thét” của sức trẻ. Những thành viên trong đoàn, dù gương mặt đã hằn lên sự mệt mỏi sau nhiều giờ đồng hồ rung lắc trên xe, nhưng ánh mắt ai nấy đều rực sáng một niềm tin. Họ biết rằng, ở cuối con đường dốc sương mờ ấy, có hàng ngàn nụ cười, hàng ngàn ánh mắt đang mỏi mòn trông đợi.

Phố Bảng đón đoàn công tác bằng một vẻ đẹp nguyên sơ nhưng đượm màu trầm mặc của đá. Những dãy núi đá tai mèo xám xịt, sắc nhọn như những chiếc răng bừa khổng lồ cắm thẳng vào nền trời. Sau đợt hợp nhất bốn xã cũ, địa bàn quản lý của Phố Bảng giờ đây rộng lớn bao la với 37 thôn bản, là nơi sinh sống của hơn 16.000 nhân khẩu thuộc 12 dân tộc anh em. Trong cái bao la của đất trời ấy, nỗi lo cơm áo gạo tiền vẫn là một gánh nặng đè trĩu lên vai người dân khi tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo vẫn còn chiếm tới 36%. Đồng bào người Mông ở đây chiếm phần lớn dân số, cuộc sống của họ gắn liền với cây ngô gieo trên hốc đá, quanh năm bán mặt cho đất, bán lưng cho trời. Cái nghèo không chỉ hiển hiện trên những mái nhà tranh vách đất liêu xiêu trước gió núi, mà còn hằn sâu vào công tác y tế địa phương.

Trạm Y tế xã sau khi sáp nhập dù đã được mở rộng quy mô nhưng nhân lực lại vô cùng neo đơn. Với 17 nhân viên nhưng chỉ có vỏn vẹn 2 bác sĩ, trạm luôn trong tình trạng quá tải. Đau lòng hơn, những trang thiết bị chuyên khoa sâu – vốn là “đôi mắt, đôi tay” của người thầy thuốc như máy siêu âm, máy X-quang hay máy điện tim – lại hoàn toàn là một thứ xa xỉ. Nhiều người già, trẻ nhỏ khi lâm bệnh nặng phải chuyển lên tuyến trên trong điều kiện đường xá giao thông trắc trở, nhiều khi tính mạng bị đe dọa chỉ vì không được chẩn đoán kịp thời. Chính thực tế xót xa ấy đã trở thành động lực thôi thúc Công đoàn và Đoàn Thanh niên Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam - Cuba lên kế hoạch, rà soát và chuẩn bị cho chuyến đi này suốt nhiều tháng trời.

Sức sống mới và những nhịp cầu nhân ái nơi điểm trường vùng cao

Khi bầu trời vừa kịp khoác lên mình sắc áo của buổi sớm mai, những giọt sương cuối cùng còn lấp lánh trên tán lá rừng chưa kịp tan, đoàn công tác đã có mặt tại Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Lũng Thầu. Ngôi trường nhỏ nằm nép mình bên sườn núi hôm nay rộn rã hơn hẳn ngày thường.

Ngay từ sáng sớm, hàng trăm bà con và các em học sinh từ các đỉnh núi cao đã đi bộ, vượt đường rừng để về đây tụ hội. Ánh mắt họ lấp lánh niềm vui, xen lẫn sự tò mò, háo hức. Nhìn thấy những chiếc áo xanh tình nguyện, những chiếc áo blouse trắng tinh khôi bước xuống xe, bà con vẫy tay chào, những nụ cười rạng rỡ nở trên môi những khuôn mặt sạm đen vì nắng gió. Không để người dân phải chờ đợi lâu, ngay sau khi dừng xe, toàn đội đã khẩn trương bắt tay vào việc. Sự mệt mỏi của một đêm dài di chuyển dường như tan biến hoàn toàn trước tinh thần cống hiến. Nhân viên y tế cùng các tình nguyện viên của CLB xe bán tải PVC Bạch Mã nhịp nhàng phối hợp, phân chia công việc. Người khuân vác các thùng thiết bị nặng nề, người sắp xếp bàn ghế, người căng phông bạt. Chỉ trong vòng chưa đầy một giờ đồng hồ, một “phòng khám đa khoa dã chiến” đã được thiết lập một cách khoa học và quy củ ngay giữa lòng trường học vùng cao. Các phòng học thường ngày vang tiếng bài giảng giờ đây được biến đổi công năng thành phòng khám Nội, khám Nhi, Răng Hàm Mặt, Tai Mũi Họng và phòng siêu âm.

Trở ngại lớn nhất trong những phút đầu tiên chính là bất đồng ngôn ngữ. Phần lớn người dân đến khám là đồng bào dân tộc Mông, nhiều người già và phụ nữ không nói được tiếng Kinh, hoặc chỉ nghe hiểu được vài từ bập bẹ. Nhận thấy khó khăn này có thể làm ảnh hưởng đến chất lượng chẩn đoán, Trạm Y tế xã Phố Bảng đã nhanh chóng phối hợp với chính quyền địa phương đưa ra giải pháp kịp thời. Họ đã cử các cán bộ y tế bản địa, những người am hiểu phong tục và ngôn ngữ của bà con, túc trực tại mỗi bàn khám chuyên khoa. Họ trở thành những chiếc cầu nối ngôn ngữ và tâm hồn, dịch lại từng lời kể bệnh của bà con, truyền đạt từng lời dặn dò ấm áp của bác sĩ. Nhờ vậy, không khí trong các phòng khám trở nên vô cùng gần gũi, ấm áp, xóa tan đi khoảng cách giữa miền xuôi và miền ngược. Tại phòng khám Nhi, Tiến sĩ, Bác sĩ Nguyễn Thị Anh Xuân cùng các đồng nghiệp liên tục thăm khám cho các em nhỏ. Do đặc thù khí hậu vùng cao đêm lạnh ngày nắng, kèm theo điều kiện sống còn nhiều thiếu thốn, tỷ lệ trẻ em mắc các bệnh về đường hô hấp ở đây rất cao.

Từng chiếc ống nghe được đặt lên lồng ngực bé nhỏ của các em, các bác sĩ chăm chú lắng nghe từng tiếng thở, tiếng ran của phổi. Cạnh đó, khu vực khám Nội và Xương khớp luôn đông nghẹt người già. Những cụ ông, cụ bà lưng đã còng rạp như hình dáng của cây ngô trên đá, đôi bàn tay chai sạn vì bám vào đá vách để đi, nay được các bác sĩ nhẹ nhàng xoa bóp, kiểm tra từng khớp xương, đốt sống. Cơ số thuốc mang theo chuyến đi này đã được bệnh viện tính toán rất kỹ lưỡng từ trước, tập trung tối đa vào các loại thuốc bổ, thuốc đặc trị xương khớp và kháng sinh đường hô hấp để phát tận tay cho bà con.

Những mảnh đời lay động và phép màu giữa đời thực

Hành trình thiện nguyện nào cũng để lại những câu chuyện, những mảnh đời khiến người ta nhớ mãi. Khoảng gần trưa, khi cái nắng vùng cao bắt đầu gay gắt, tại khu vực khám Răng Hàm Mặt tiếp nhận một ca bệnh vô cùng đặc biệt.

Một người bà mái tóc đã bạc phơ, dắt theo đứa cháu trai nhỏ sinh năm 2021, trú tại thôn Hô Đế. Đứa trẻ có khuôn mặt lem luốc, ánh mắt ngơ ngác nhưng đượm buồn. Người bà nghẹn ngào kể với người phiên dịch rằng cháu mình từ nhỏ đã rất khó ăn uống, mỗi lần nuốt cơm hay uống nước là lại bị sặc, thức ăn trào ra đường mũi, tiếng nói thì ngọng nghịu, không rõ lời. Thạc sĩ, Bác sĩ Nguyễn Trung Nghĩa, Bí thư Đoàn Thanh niên bệnh viện, trực tiếp thăm khám cho bé. Khi vừa bảo đứa nhỏ há miệng ra, vị bác sĩ trẻ tuổi không khỏi nhói lòng. Cậu bé bị dị tật khe hở vòm (hay còn gọi là hở hàm ếch) bẩm sinh. Đáng buồn hơn, dị tật này từng được can thiệp phẫu thuật một lần trước đó nhưng do kỹ thuật chưa triệt để, lỗ thủng trên vòm miệng vẫn còn rất lớn, khiến cho khoang miệng và khoang mũi không được ngăn cách. Đó chính là nguyên nhân vì sao thức ăn luôn bị trào ngược lên mũi, gây nên những cơn sặc sụa đau đớn và làm biến dạng giọng nói của em. Nhìn giọt nước mắt lăn dài trên gò má chằng chịt nếp nhăn của người bà nghèo, và ánh mắt sợ sệt của đứa trẻ tội nghiệp, Bác sĩ Nghĩa đã nắm chặt lấy đôi bàn tay run rẩy của bà. Bằng một giọng nói kiên định và đầy ấm áp, anh dặn người phiên dịch hãy nói lại với bà rằng, "Bà cứ yên tâm, đoàn chúng cháu sẽ không bỏ mặc cháu bà đâu. Chúng cháu sẽ lấy toàn bộ thông tin của cháu bé ở đây, sau đó về Hà Nội sẽ phối hợp với Mặt trận Tổ quốc địa phương để làm thủ tục bảo trợ. Cháu bé sẽ được đưa xuống Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam - Cuba tại Hà Nội để phẫu thuật lại hoàn toàn miễn phí. Toàn bộ chi phí đi lại, ăn ở sinh hoạt của hai bà cháu dưới Thủ đô cũng sẽ được tài trợ 100%".

Lời hứa ấy như một phép màu, thắp lên ánh sáng hy vọng cho một số phận tưởng chừng đã bị bỏ quên giữa đại ngàn đá xám. Rời khỏi phòng khám chuyên khoa, bước ra sân trường, hình ảnh một cô học trò nhỏ lại một lần nữa làm lay động trái tim của tất cả các thành viên trong đoàn công tác. Đó là em Mua Thị Dính, sinh năm 2013, học sinh tại điểm trường Lũng Thầu. Dù đã 13 tuổi – cái tuổi đáng lẽ phải phổng phao, ra dáng một thiếu nữ – nhưng Dính nhỏ bé, gầy gò như một đứa trẻ lên tám. Em chỉ nặng vỏn vẹn 27kg và cao 1m32. Gương mặt em đen sạm vì nắng gió biên thùy nhưng đôi mắt lại sáng trong như nước suối đầu nguồn. Dính đứng khép nép bên hành lang lớp học, đôi bàn tay gầy guộc ôm chặt lấy chiếc ba lô màu sắc sặc sỡ vừa được các cô chú trong đoàn trao tặng.

Khi được hỏi về những ngày tháng đi học trước đây, cô bé ngượng ngùng cúi đầu, giọng nói nhỏ như tiếng gió thoảng: Nhà em ở tận trên đỉnh núi xa lắm, để đến được trường phải đi bộ từ lúc trời còn chưa sáng rõ mặt người. Nhà nghèo không có tiền mua cặp sách, suốt những năm học qua, sách vở của em nếu không dùng tay ôm trước ngực thì cũng chỉ biết bỏ vào những chiếc túi nylon cũ nhặt được quanh nhà. Những ngày trời mưa, túi nylon rách, sách vở ướt nhòe chữ, em chỉ biết khóc. “Nhưng từ hôm nay, em có cặp mới để đeo rồi. Cặp có hai quai êm lắm, không sợ rách, không sợ ướt nữa. Em vui lắm, em sẽ giữ nó thật cẩn thận để đi học cái chữ”. Niềm vui giản dị của Dính, chiếc cặp sách mới tinh nằm trên bờ vai gầy guộc của em chính là câu trả lời ngọt ngào nhất cho ý nghĩa của hành trình này.

Trao gửi giá trị vững bền và lời thề son sắt nơi biên cương

Hành trình thiện nguyện đúng nghĩa không gói gọn ở những liều thuốc bổ trao tay hay những món quà mang tính nhất thời, mà nằm ở những giá trị bền vững để lại cho vùng đất. Hiểu rõ điều đó, ngay từ khi bắt đầu khảo sát dự án, Thạc sĩ, Bác sĩ Nguyễn Đình Hiếu, Trưởng phòng Tổ chức cán bộ của Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam - Cuba, đã cùng các cộng sự đau đáu một câu hỏi: Làm sao để chuyến đi thực sự chạm đúng vào cái địa phương đang thiếu, mang lại giá trị lâu dài cho bà con ngay cả khi đoàn đã rút về xuôi? Ý tưởng về sự bền vững trong từ thiện đã được hiện thực hóa bằng những công trình, những trang thiết bị thiết thực. Bệnh viện đã phối hợp chặt chẽ với chính quyền xã Phố Bảng để thực hiện một cuộc rà soát chi tiết, khoa học. Từ kết quả rà soát đó, những món quà mang tính "hiến kế" và "xây nền" đã được chuẩn bị kỹ lưỡng.

Bên cạnh hoạt động khám bệnh, đoàn công tác đã trao tặng một khoản kinh phí ý nghĩa để hỗ trợ xây dựng “Công trình thanh niên” ngay tại điểm trường Lũng Thầu, giúp cải thiện điều kiện học tập vốn còn nhiều thiếu thốn của các em học sinh bán trú. Đối với Trạm Y tế xã và Đồn Biên phòng Phố Bảng – hai lá chắn vòng ngoài chăm sóc sức khỏe và bảo vệ bình yên cho bờ cõi – đoàn cũng đã chuẩn bị những phần quà thiết thực để nâng cao năng lực công tác.

Đặc biệt, thấu hiểu nỗi vất vả của những người già neo đơn, những người khuyết tật và các hộ gia đình có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, đoàn đã trực tiếp trao tận tay 20 suất quà an sinh đặc biệt. Mỗi suất quà bao gồm 1 triệu đồng tiền mặt cùng một cơ số thuốc bổ và nhu yếu phẩm thiết yếu. Số tiền ấy tuy không thể giúp họ thoát nghèo ngay lập tức, nhưng trong hoàn cảnh thắt ngặt, nó là sự sẻ chia kịp thời, giúp bà con vơi bớt gánh nặng cơm áo trong những ngày giáp hạt. Đối với các em học sinh, hàng trăm chiếc ba lô mới, những hộp bút, cuốn vở và những gói bánh kẹo nghĩa tình đã được chia đều, thắp sáng không gian trường học bằng những tiếng cười rộn rã.

Một điểm nhấn mang tính đột phá và mang giá trị nhân văn sâu sắc của hành trình chính là việc trao tặng số tiền 50 triệu đồng cho UBND xã Phố Bảng. Đây không phải là nguồn tài trợ từ các doanh nghiệp lớn, mà là số tiền được chắt chiu, quyên góp từ chính tấm lòng, từ tiền lương của tập thể cán bộ, viên chức, người lao động của Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam - Cuba. Số tiền này được định hướng rõ ràng: Phối hợp cùng chính quyền địa phương mua xi măng, cát sỏi, kết hợp với ngày công lao động của chính bà con bản địa để tiến hành bê tông hóa các tuyến đường dân sinh dẫn vào các cụm dân cư khó khăn sâu trong núi. Những con đường đất dốc trơn trượt vào mùa mưa, lầy lội bùn đất nay sẽ dần được thay thế bằng những con đường bê tông vững chãi, giúp những chuyến xe chở ngô, chở lúa của bà con ra chợ thuận tiện hơn, và bước chân đến trường của các em nhỏ bớt phần gian nan. Không chỉ dừng lại ở hạ tầng giao thông, đoàn công tác còn mang công nghệ của tương lai lên với đại ngàn. Hai chiếc tivi màn hình lớn hiện đại đã được bàn giao và lắp đặt tại hội trường của Đồn Biên phòng Phố Bảng và Trạm Y tế xã.

Đây không đơn thuần là thiết bị giải trí, mà đóng vai trò là một “cầu nối công nghệ” vô cùng quan trọng. Từ nay, các y bác sĩ cắm bản – những người quanh năm thầm lặng cống hiến nơi đầu sóng ngọn gió – đã có thể tham gia vào các buổi giao ban trực tuyến, các lớp tập huấn chuyên môn định kỳ.

Ý nghĩa hơn cả, thiết bị này sẽ phục vụ cho công tác hội chẩn tầm xa (Telehealth) với các bệnh viện tuyến Trung ương. Khi gặp những ca bệnh khó, diễn biến phức tạp vượt quá năng lực tại chỗ, các bác sĩ vùng cao có thể ngay lập tức kết nối trực tiếp, nhận sự tư vấn, chỉ đạo chuyên môn từ những chuyên gia đầu ngành tại Hà Nội, từ đó cứu sống người bệnh ngay tại địa phương, giảm thiểu tối đa tỷ lệ tử vong do chuyển tuyến muộn.

Đến cuối ngày, đợt khám bệnh tình nguyện tại xã Phố Bảng đã chính thức khép lại với những kết quả vượt mong đợi. Đã có hơn 200 lượt học sinh và người dân địa phương được thăm khám, tư vấn sức khỏe và cấp phát thuốc miễn phí. Những hòm thuốc dần vơi đi, nhưng những nụ cười, những cái nắm tay lưu luyến giữa người đi và người ở lại thì cứ dày lên mãi. Sáng ngày 17/5, đoàn công tác chính thức thu dọn hành lý, tạm biệt Phố Bảng để trở về Hà Nội. Khi những chiếc xe bán tải chuyển bánh, sương mù của buổi sớm mai vẫn còn bảng lảng, ôm lấy những khúc cua ngoằn ngoèo của dốc Thẩm Mã huyền thoại. Ngoảnh đầu nhìn lại ngôi trường Lũng Thầu xa dần sau vách đá, trong lòng mỗi thành viên đều dâng lên một cảm xúc khó tả – một chút bùi ngùi, một chút tự hào và trên hết là sự thanh thản của một tâm hồn vừa được trao đi yêu thương. Trên đường trở về Thủ đô, hành trình của đoàn còn một điểm dừng chân vô cùng đặc biệt, mang tính biểu tượng cao cho tinh thần "Uống nước nhớ nguồn". Đoàn đã trang nghiêm đến dâng hương, viếng các Anh hùng liệt sĩ tại Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia Vị Xuyên. Giữa không gian tĩnh lặng của nghĩa trang, nơi hàng ngàn ngôi mộ trắng hàng hàng lớp lớp nằm tựa lưng vào vách núi, làn khói hương trầm thơm ngát tỏa bay trong gió, hòa vào khoảng không bao la. Nơi đây, xương máu của những người con ưu tú của Tổ quốc đã hòa vào đất mẹ để giữ vững từng tấc đất biên cương, từng dải biên thùy của nước nhà.

Đứng trước anh linh của các bậc tiền nhân, trong không khí linh thiêng và xúc động ấy, mỗi thành viên trong đoàn công tác – từ những vị giáo sư, bác sĩ gạo cội cho đến những bạn trẻ tình nguyện viên – đều tự lặng mình soi rọi lại bản thân. Họ hiểu rằng, sự bình yên mà họ đang có hôm nay, cơ hội được đi, được cống hiến và được yêu thương, tất cả đều được đánh đổi bằng máu xương của thế hệ đi trước. Giọt nước mắt lăn dài trên mắt ai đó không phải vì sự yếu đuối, mà là sự xúc động sâu sắc và lòng biết ơn vô hạn. Trước những ngôi mộ vô danh, tuổi trẻ Bệnh viện Hữu nghị Việt Nam - Cuba và CLB xe bán tải PVC Bạch Mã đã tự dặn lòng phải sống một cuộc đời ý nghĩa hơn, trách nhiệm hơn. Chuyến đi đến Phố Bảng chỉ là một hoạt động từ thiện đơn thuần, mà đã trở thành một cột mốc trưởng thành trong tâm hồn của mỗi người. Nó nhắc nhở họ rằng ngoài kia, nơi những vùng biên viễn xa xôi, đồng bào mình còn nhiều gian khó, và Tổ quốc luôn cần những bàn tay, những khối óc của tuổi trẻ dám dấn thân, dám sẻ chia. Hành trình khép lại khi bóng chiều đổ dài trên những con đường dẫn về thủ đô Hà Nội. Tiếng cười nói trên xe đã thưa dần, nhường chỗ cho những khoảng lặng suy tư. Những thùng hàng đã trống, nhưng hành trang trở về của họ lại đầy ắp những kỷ niệm: là ánh mắt trong veo của cô bé Mua Thị Dính bên chiếc cặp mới, là nụ cười hy vọng của người bà ở thôn Hô Đế, là cái bắt tay ấm áp của người chiến sĩ biên phòng cắm bản. Những viên thuốc rồi sẽ hết, những con đường bê tông rồi cũng sẽ mòn theo thời gian, nhưng ngọn lửa của lòng nhân ái, tinh thần xung kích của tuổi trẻ đã được gieo mầm trên đá xám Phố Bảng thì sẽ còn mãi, xanh tươi và bền bỉ như chính sức sống của loài hoa tam giác mạch giữa đại ngàn biên thùy./.

Ngày 16/5/2026, Đồn Biên phòng Phó Bảng tiếp nhận từ chị Phạm Thị Tươi (36 tuổi) - Bác sĩ bệnh viện hữu nghị Việt Nam - Cuba 01 chiếc ví da màu nâu, bên trong có tiền mặt và một số loại giấy tờ cá nhân do 01 người dân trên địa bàn xã Phố Bảng đánh rơi trên đường trong quá trình đi lại.

Ngay sau khi tiếp nhận, đơn vị đã nhanh chóng xác minh thông tin, liên hệ và tiến hành trao trả đầy đủ tài sản cho người bị mất vào sáng Ngày 17/5.

Nhận lại tài sản còn nguyên vẹn, người dân vô cùng xúc động và bày tỏ sự cảm kích trước tinh thần trách nhiệm, thái độ tận tình của cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Phó Bảng. Sau sự việc, người dân đã gửi thư cảm ơn sâu sắc tới đơn vị, bày tỏ lòng biết ơn đối với nghĩa cử đẹp và tinh thần phục vụ Nhân dân của lực lượng Bộ đội Biên phòng.

Đây là việc làm thiết thực, mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, góp phần tô đẹp thêm hình ảnh người chiến sĩ Bộ đội Biên phòng “Bản lĩnh, nhân văn, vì Nhân dân phục vụ”, xứng đáng là điểm tựa tin cậy của đồng bào nơi biên cương Tổ quốc.

Sơn Dương