Phê duyệt Đề án xây dựng Dàn nhạc dân tộc quốc gia Việt Nam

Quan điểm phát triển Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam nhấn mạnh việc kế thừa, bảo tồn và phát huy giá trị di sản âm nhạc truyền thống, khai thác hiệu quả các loại nhạc cụ dân tộc độc đáo. Dàn nhạc sẽ tập trung nghiên cứu, sưu tầm các di sản văn hóa phi vật thể, phát triển các sản phẩm nghệ thuật sáng tạo từ nghệ thuật dân gian để lan tỏa văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc. Đồng thời, hoạt động của Nhà hát sẽ được đổi mới, nâng cao hiệu quả, bổ sung nguồn lực để biểu diễn chuyên nghiệp, tiết kiệm và khả thi. Mục tiêu cuối cùng là góp phần xây dựng nền văn hóa Việt Nam vững mạnh, nâng cao nhận thức thẩm mỹ, đẩy mạnh giao lưu quốc tế, đưa âm nhạc dân tộc Việt Nam hội nhập và trở thành trụ cột văn hóa đối ngoại.

Tiếp thu có chọn lọc tinh hoa âm nhạc thế giới làm giàu bản sắc văn hóa, âm nhạc Việt Nam

Kế hoạch nhằm mục tiêu tổng quát là sưu tầm, bảo tồn, khai thác, sáng tạo thể nghiệm, phát triển hiện đại nhằm phát huy tối đa giá trị nhạc cụ truyền thống của các dân tộc sinh sống trên lãnh thổ của Việt Nam trong hoạt động biểu diễn nghệ thuật và sinh hoạt cộng đồng; Tiếp thu có chọn lọc tinh hoa âm nhạc thế giới làm giàu bản sắc văn hóa, âm nhạc Việt Nam. Lan tỏa các giá trị âm nhạc truyền thống đặc sắc của Việt Nam đến bạn bè quốc tế;

Đồng thời xây dựng các gói sản phẩm biểu diễn nghệ thuật âm nhạc dân gian, dân tộc đa dạng nhằm quảng bá tới công chúng, phục vụ nhu cầu thưởng thức của mọi tầng lớp nhân dân; Tăng cường sức hấp dẫn, kết hợp các loại hình nghệ thuật dân gian, truyền thống, góp phần nâng cao chất lượng biểu diễn nghệ thuật, đáp ứng nhu cầu thưởng thức của nhân dân trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.

Kế hoạch có mục tiêu cụ thể là đến năm 2026 - 2027, xây dựng và hoàn thiện dàn nhạc dân tộc có quy mô, quy chuẩn đáp ứng hoạt động phục vụ các chương trình văn hóa - nghệ thuật mang tầm quốc gia và quốc tế. Đến năm 2031, trở thành một “Không gian nghệ thuật âm nhạc truyền thống Việt Nam” đáp ứng các sự kiện văn hóa trong nước và quốc tế.

Đề án được thực hiện trên phạm vi toàn quốc và quốc tế. Đối tượng thực hiện: Cơ quan, đơn vị thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Văn hóa và Thể thao các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; Các tổ chức, cá nhân có đủ năng lực hoạt động sáng tác âm nhạc và biểu diễn nhạc cụ dân tộc và nhạc cụ phương tây; có trình độ lý luận và thực tiễn về nghệ thuật âm nhạc dân gian, truyền thống Việt Nam; Các cơ quan, đơn vị, tổ chức có liên quan. Thời gian thực hiện Đề án: Từ năm 2026; Tổng kết, đánh giá kết quả thực hiện Đề án: Quý IV năm 2031.

Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam: Bảo tồn và phát huy bản sắc âm nhạc truyền thống

Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam là một tổ chức nghệ thuật đặc biệt, được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xây dựng và giao Nhà hát Ca, Múa, Nhạc Quốc gia Việt Nam trực tiếp quản lý và điều hành. Chức năng cốt lõi của dàn nhạc là biểu diễn, bảo tồn, phát huy và phát triển nghệ thuật âm nhạc dân gian, truyền thống của các dân tộc Việt Nam, đồng thời trình diễn các tác phẩm âm nhạc thế giới đã được chuyển soạn.

Cấu trúc của dàn nhạc dựa trên nguyên tắc khoa học về âm thanh, màu sắc và sự hài hòa, học hỏi từ mô hình dàn nhạc giao hưởng phương Tây. Dàn nhạc được phân chia thành các bộ nhạc cụ khác nhau, với số lượng nhạc công được quy định rõ ràng, nhằm tạo ra sự phong phú và cân bằng trong âm nhạc.

Đặc biệt, các nhạc cụ dây gảy đóng vai trò quan trọng, mang đến âm sắc đa dạng, đặc trưng cho âm nhạc dân tộc, thường được sử dụng để độc tấu, hòa tấu hoặc đệm hát. Dàn nhạc bao gồm nhiều nhạc công sử dụng các nhạc cụ dân gian truyền thống của Việt Nam, được cải tiến về tính năng và hiệu quả, kết hợp với một số nhạc cụ phương Tây hoặc giọng hát để biểu diễn các tác phẩm âm nhạc Việt Nam và quốc tế.

Nhiệm vụ chính của dàn nhạc bao gồm dàn dựng và biểu diễn các chương trình nghệ thuật âm nhạc dân gian, đương đại mang đậm bản sắc dân tộc, cũng như các tác phẩm quốc tế phục vụ công chúng trong và ngoài nước. Dàn nhạc còn có nhiệm vụ sưu tầm, lưu giữ, sáng tạo và phát triển nghệ thuật âm nhạc dân gian, dân tộc, tiếp thu tinh hoa âm nhạc thế giới để bảo tồn và phát huy nghệ thuật dân tộc Việt Nam.

Bên cạnh đó, dàn nhạc xây dựng kế hoạch cho các sự kiện chính trị, ngoại giao quan trọng; liên kết, phối hợp với các đơn vị trong và ngoài nước để tổ chức biểu diễn; nghiên cứu, tiếp thu và chuyển soạn các tác phẩm âm nhạc tinh hoa của Việt Nam và thế giới. Ứng dụng khoa học công nghệ tiên tiến cũng là một nguyên tắc quan trọng để phát triển âm nhạc dân gian, dân tộc Việt Nam.

Nguyên tắc hoạt động của dàn nhạc là hoạt động dưới sự quản lý trực tiếp của Giám đốc Nhà hát Ca, Múa, Nhạc Quốc gia Việt Nam, đảm bảo không phát sinh bộ máy tổ chức mới. Các chương trình nghệ thuật do Nhà hát xây dựng và thực hiện phải tuân thủ quy định, đảm bảo hợp pháp, quy mô và chất lượng. Trong quá trình xây dựng kế hoạch biểu diễn, Nhà hát sẽ chủ động bổ sung nhạc cụ, nghệ sĩ, diễn viên và cộng tác viên tùy theo tính chất, quy mô và yêu cầu của chương trình để đảm bảo tính chuyên nghiệp và hiệu quả.

Các giải pháp và kế hoạch phát triển Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam

Các giải pháp được đề xuất bao gồm việc xây dựng kế hoạch sưu tầm các bài bản, làn điệu dân gian đang có nguy cơ mai một; khai thác, phát huy các sản phẩm âm nhạc dân tộc đồng thời sáng tạo để mang lại cảm xúc mới cho công chúng và chinh phục bạn bè quốc tế. Dàn nhạc cũng sẽ chủ động tiếp thu tinh hoa âm nhạc thế giới để làm mới các sản phẩm của mình, mang đặc trưng dân tộc nhưng vẫn phù hợp với ngôn ngữ quốc tế. Việc xây dựng bộ nhận diện thương hiệu, đăng ký bảo hộ nhãn hiệu và số hóa các nội dung giới thiệu cũng được nhấn mạnh.

Ngoài ra, dàn nhạc sẽ biên tập, đặt hàng sáng tác các sản phẩm âm nhạc đa dạng, phong phú và chất lượng, đồng thời đẩy mạnh quảng bá và xuất khẩu ra thị trường quốc tế. Nâng cao chất lượng hoạt động thông qua đa dạng hóa mô hình, phương thức, quy mô và đẩy mạnh hợp tác quốc tế là những mục tiêu quan trọng. Dàn nhạc cũng sẽ tổ chức các chương trình biểu diễn nghệ thuật để tạo điều kiện cho nhạc sĩ, người biểu diễn phát huy tài năng, tham gia bồi dưỡng thế hệ kế cận. Môi trường hoạt động chuyên nghiệp, huy động nguồn lực xã hội hóa, khuyến khích thành lập các quỹ đầu tư cho hoạt động nghệ thuật, sáng tạo nhạc cụ dân gian cũng là những giải pháp được đưa ra.

Kế hoạch thực hiện được chia thành hai giai đoạn: Giai đoạn 2026-2027 tập trung vào việc xây dựng quỹ tác phẩm, khai thác, phục dựng, chuyển soạn các tác phẩm; sưu tầm, thống kê và chi trả bản quyền; xây dựng các chương trình biểu diễn quy mô lớn và vừa; mời nghệ nhân, nghệ sĩ hướng dẫn chuyên môn và hợp tác với các đoàn nghệ thuật trong và ngoài nước.

Giai đoạn 2028-2031 sẽ hoàn thiện cấu trúc dàn nhạc, đội ngũ nghệ sĩ, diễn viên; tiếp tục xây dựng, khai thác, phục dựng, chuyển soạn các tác phẩm; sưu tầm, nghiên cứu, thống kê và chi trả tác quyền; đẩy mạnh liên kết, hợp tác quốc tế; tổ chức dàn dựng, biểu diễn phục vụ nhiệm vụ chính trị và cung cấp dịch vụ văn hóa; xã hội hóa các chương trình biểu diễn và thu vé; xây dựng đội ngũ và các kênh truyền thông để quảng bá; cuối cùng là đẩy mạnh số hóa và xây dựng kho dữ liệu về âm nhạc truyền thống và âm nhạc dân tộc Việt Nam.

Để thực hiện tốt các kế hoạch này, việc chủ động xây dựng kế hoạch tổ chức biểu diễn nghệ thuật và tạo động lực cho người biểu diễn là vô cùng quan trọng. Đồng thời, việc liên kết, hợp tác với các đoàn nghệ thuật trong và ngoài nước cũng sẽ góp phần nâng cao vị thế và sự phát triển của Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam.

Để thực hiện Đề án phát triển Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam, Cục Nghệ thuật biểu diễn sẽ định hướng chuyên môn, thẩm định nội dung và kiểm tra, đánh giá quá trình thực hiện. Vụ Kế hoạch, Tài chính có trách nhiệm thẩm định dự toán kinh phí, còn Cục Hợp tác quốc tế sẽ phối hợp tổ chức các chương trình biểu diễn có yếu tố quốc tế. Nhà hát Ca, Múa, Nhạc Quốc gia Việt Nam chịu trách nhiệm quản lý, điều hành, xây dựng kế hoạch và nâng cao chất lượng hoạt động của dàn nhạc. Các đơn vị nghệ thuật, cơ sở đào tạo và Sở Văn hóa các tỉnh sẽ phối hợp trong việc truyền nghề, tập luyện, biểu diễn, sưu tầm và dàn dựng các chương trình nghệ thuật theo kế hoạch đã được phê duyệt./.

Kim Thoa