Bồi đắp hệ giá trị văn hóa, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh
Bước vào kỷ nguyên mới với những biến động mang tính toàn cầu, bài toán giữ gìn và phát huy bản sắc Thủ đô Hà Nội có thêm nhiều khó khăn, thách thức. Trong bối cảnh đó, Chương trình hành động số 08-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội nhằm cụ thể hóa Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đã mở đường, thể hiện tư duy, tầm nhìn mới để định vị, bồi đắp hệ giá trị, vai trò và ý nghĩa của nhiệm vụ xây dựng con người Hà Nội thanh lịch, văn minh.
1. Giá trị tiên quyết và lớn nhất của Chương trình hành động số 08 chính là sự đổi mới tư duy và nhận thức về vị trí của văn hóa, từ đó tái định nghĩa trọn vẹn chân dung người Hà Nội trong thời đại mới.
Một thời gian dài, khi nói đến “người Hà Nội thanh lịch, văn minh”, chúng ta thường hoài niệm, đóng khung khái niệm này trong những biểu hiện của nếp sống xưa: cách ăn mặc chỉn chu, lời ăn tiếng nói nhẹ nhàng, sự nhường nhịn, nề nếp gia phong. Đó là những giá trị vô giá không thể phủ nhận, nhưng nếu chỉ dừng lại ở đó, sự “thanh lịch” sẽ trở nên mong manh trước nền kinh tế thị trường, của đô thị hóa và sự “xâm lăng văn hóa” trên không gian mạng.
Chương trình hành động số 08 của Thành ủy Hà Nội không còn đóng khung theo cách nhìn kể trên khi đặt mục tiêu phát triển văn hóa Thủ đô theo định hướng chiến lược: “Văn hiến – Bản sắc – Sáng tạo – Hội nhập – Kết nối”. Từ lăng kính này, phẩm chất của người Hà Nội được nâng tầm. Thanh lịch, văn minh giờ đây không chỉ là thái độ ứng xử bề ngoài, mà phải được bắt rễ từ nền tảng tri thức sâu rộng, năng lực sáng tạo không ngừng, trách nhiệm xã hội cao cả và tinh thần chủ động hội nhập quốc tế.
Chính điều này đã gắn kết hữu cơ giữa truyền thống và hiện đại. Người Hà Nội hôm nay vẫn mang trong mình lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự lực tự cường của của dân tộc, nhưng đồng thời phải được trang bị khát vọng vươn mình, làm chủ công nghệ, làm chủ nền văn hóa số. Chương trình hành động số 08 của Thành ủy Hà Nội đã dịch chuyển “thanh lịch, văn minh” từ một danh xưng mang tính ngợi ca thành một hệ tiêu chuẩn năng lực và phẩm chất thiết thực, đòi hỏi mỗi công dân Thủ đô phải tự rèn luyện để đáp ứng yêu cầu của kỷ nguyên số và toàn cầu hóa.
2. Một trong những điểm nhấn xuyên suốt trong Chương trình hành động số 08 của Thành ủy Hà Nội là nguyên tắc: Văn hóa phải được đặt ngang tầm với kinh tế, chính trị và xã hội trong chiến lược phát triển Hà Nội. Điều này phá bỏ sự chênh lệch về tăng trưởng kinh tế mà bỏ ngỏ, lãng quên các giá trị tinh thần trong quá trình đô thị hóa.
Chương trình nhấn mạnh con người là trung tâm của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. Việc xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh không phải là một nhiệm vụ đơn thuần mà là việc kiến tạo nguồn lực nội sinh để tạo nền tảng, bệ phóng phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới. Nói một cách khác, nếu kinh tế là “thể xác” thì văn hóa, con người chính là “linh hồn” của một siêu đô thị mang tên Hà Nội hôm nay, và mai sau.
Thực tiễn cho thấy, mọi sự đầu tư vào cơ sở hạ tầng, công nghệ sẽ không hiệu quả, thậm chí phản tác dụng nếu chủ thể vận hành là những con người thiếu nền tảng, “cốt cách văn hóa”. Chương trình hành động số 08 chỉ rõ vai trò của con người Hà Nội trong việc bứt phá công nghiệp văn hóa đã chứng minh cho điều đó.
Việc phấn đấu đưa các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 9% GRDP, hay hình thành các sự kiện văn hóa mang thương hiệu quốc gia, quốc tế hoàn toàn phụ thuộc vào năng lực sáng tạo của chính người dân. Bởi vậy, người Hà Nội thanh lịch, văn minh chính là những “tài sản” lớn nhất, là những đại sứ văn hóa sống động nhất để Hà Nội tự tin giao tiếp với thế giới, khai thác tối đa lợi thế của một thành viên trong Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO.
Bên cạnh đó, Chương trình hành động số 08 của Thành ủy Hà Nội nhận định sâu sắc và đặt trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam. Một cá nhân không thể thanh lịch, văn minh nếu sống trong một môi trường thực dụng, thiếu tính thượng tôn pháp luật. Do đó, Chương trình đặt ra yêu cầu bức thiết về việc xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, xuyên suốt từ không gian gia đình, nhà trường, cộng đồng xã hội đến không gian mạng.
Trong thời đại phần lớn thời gian của con người diễn ra trên “thế giới ảo” với vô vàn các nền tảng mạng xã hội, việc quản lý, định hướng và xây dựng văn hóa số là hướng đi mang tính chiến lược, chặn đứng sự độc hại làm xói mòn đạo đức xã hội.
3. Đặc biệt, sự tinh tế và quyết liệt của Chương trình hành động số 08 nằm ở nhiệm vụ đề cao văn hóa công vụ và đạo đức cán bộ. Lịch sử đã chứng minh “thượng bất chính, hạ tắc loạn”. Bộ máy chính quyền không thể đòi hỏi người dân văn minh, tuân thủ pháp luật nếu bản thân đội ngũ cán bộ, công chức không gương mẫu. Chương trình hành động số 08 qua đó đòi hỏi một chuẩn mực văn hóa cao hơn đối với cán bộ, đó là phải trọng danh dự, trọng kỷ luật, minh bạch và tận tụy.
Phương châm hành động “Hà Nội đã nói là làm, làm nhanh, làm đúng, làm hiệu quả, làm đến cùng” không chỉ là một chỉ thị hành chính, mà là một lời thề về danh dự chính trị. Khi đội ngũ công bộc của dân thể hiện được sự thanh lịch trong tư duy kiến tạo, văn minh trong thái độ phục vụ, đó sẽ là tấm gương sáng nhất, động lực mạnh mẽ nhất để lan tỏa những giá trị tốt đẹp ra toàn xã hội. Công chức liêm chính, kiến tạo chính là bệ đỡ vững chắc nhất cho một xã hội văn minh, hiện đại và giàu bản sắc.
Có thể khẳng định, Chương trình hành động số 08-CTr/TU của Thành ủy Hà Nội thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, không chỉ cụ thể hóa đường lối của Trung ương, mà là câu trả lời của Thủ đô trước ngưỡng cửa lịch sử và thời đại. Xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh trong kỷ nguyên mới, theo tinh thần của Chương trình hành động số 08 đòi hỏi sự dấn thân của cả hệ thống chính trị, sự quyết liệt trong đổi mới quản lý, quan trọng nhất là sự tự ý thức, tự vươn lên của mỗi người dân đã, đang và sẽ gắn bó tại mảnh đất ngàn năm văn hiến.
Giữ gìn sự thanh lịch, phát triển tính văn minh không đơn thuần là để làm đẹp lòng du khách, mà là để bảo vệ các giá trị tinh thần của Thủ đô trước biến thiên của thời cuộc. Với định hướng chiến lược rõ ràng, giải pháp đồng bộ và quyết tâm chính trị cao từ Chương trình hành động số 08, chúng ta có quyền tin tưởng rằng con người Hà Nội sẽ thực sự trở thành nguồn lực vô giá, là bệ phóng vững chắc đưa Thủ đô vươn tầm, sánh vai cùng các đô thị lớn trên thế giới, nhưng vẫn kiêu hãnh giữ trọn vẹn hồn cốt Thăng Long – Đông Đô – Hà Nội hào hoa, thanh lịch, nghĩa tình./.