Dự án Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi): Khơi thông các mô hình kinh tế mới từ cơ chế thử nghiệm có kiểm soát

Sự phát triển nhanh, mạnh của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư đang tạo ra những mô hình kinh tế, dịch vụ và công nghệ mới mỗi ngày, thậm chí mỗi giờ. Tuy nhiên không thể phủ nhận, hành lang pháp lý thường có “độ trễ” nhất định so với sự vận động của thực tiễn. Điều này vô hình trung trở thành điểm nghẽn, rào cản và trói buộc tư duy đổi mới, khiến nhiều ý tưởng đột phá của doanh nghiệp và nhà khoa học phải dừng lại vì e ngại rủi ro pháp lý.

Nhận diện sâu sắc điểm nghẽn này, Dự thảo Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) đã đưa ra một quyết sách mang tính đột phá khi cho phép Hà Nội áp dụng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với các mô hình kinh tế mới dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và cả những lĩnh vực đặc thù như nông nghiệp sinh thái...

Cốt lõi của thử nghiệm có kiểm soát là tạo ra một không gian pháp lý khép kín, an toàn, nơi các doanh nghiệp, tổ chức có thể thử nghiệm các sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh mới mà chưa có quy định pháp luật điều chỉnh, hoặc khác với quy định hiện hành của luật. Thay vì phải chờ đợi, Dự thảo Luật Thủ đô sửa đổi quy định, cho phép Hà Nội chủ động, tiên phong thí điểm. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong nền kinh tế số vì tốc độ là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của Hà Nội nói riêng, quốc gia nói chung.

Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát không chỉ giúp thu hút các tập đoàn công nghệ lớn, các quỹ đầu tư mạo hiểm đổ về Thủ đô để thử nghiệm các dự án tiên phong, mà còn tạo bệ phóng cho cộng đồng startup Việt Nam vươn tầm. Thảo luận tại hội trường Quốc hội khóa XVI về Dự án Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi), đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng) đánh giá cao quy định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát.

Nữ đại biểu này khẳng định đây là một bước tiến quan trọng, thể hiện tư duy lập pháp hiện đại, cho phép Thủ đô có không gian linh hoạt để thử nghiệm các mô hình, công nghệ và giải pháp mới trong những lĩnh vực mang tính đột phá, đặc biệt trong bối cảnh khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đang phát triển rất nhanh.

“Việc cho phép thử nghiệm có kiểm soát trong các lĩnh vực này cũng là cách tiếp cận rất phù hợp, vừa khuyến khích sáng tạo, vừa bảo đảm an toàn pháp lý và kiểm soát rủi ro trong quá trình triển khai, qua đó, tạo điều kiện để các chính sách mới được kiểm chứng trong thực tiễn trước khi mở rộng áp dụng”, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh, cho biết.

Bên cạnh đó, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh cho rẳng, Điều 19 trong Dự thảo Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi) không chỉ là một cơ chế thử nghiệm đơn thuần, mà là cách chúng ta tổ chức lại việc chấp nhận rủi ro trong quản lý nhà nước. Chấp nhận rủi ro nhưng đó phải là rủi ro có cơ sở, có đo lường và có giới hạn rõ ràng. Đồng thời, cần hết sức lưu ý để cơ chế thử nghiệm không bị biến thành lý do hợp thức hóa những thất bại do yếu kém trong tổ chức thực hiện hoặc bị lợi dụng cho mục tiêu không đúng thiết kế ban đầu. Nếu làm tốt, cơ chế này không chỉ giúp thúc đẩy đổi mới công nghệ, mà còn góp phần nâng cao chất lượng ra quyết định và năng lực thực thi chính sách của bộ máy quản lý nhà nước.

Điểm sáng trong quy định thử nghiệm có kiểm soát của Dự thảo Luật còn thể hiện ở sự phân quyền và tư duy bảo vệ cán bộ “dám nghĩ, dám làm”. Theo đó, HĐND Thành phố Hà Nội được giao thẩm quyền ban hành Nghị quyết về việc thí điểm; có thẩm quyền quy định chính sách khuyến khích, hỗ trợ, tài trợ cho hoạt động thử nghiệm có kiểm soát; nguồn kinh phí bảo đảm cho hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia vào phê duyệt, hướng dẫn, kiểm soát quá trình thử nghiệm; quy định chính sách ưu tiên mua sắm, đầu tư từ nguồn ngân sách Thành phố và hỗ trợ phát triển thị trường đối với dự án thử nghiệm có kiểm soát được đánh giá đạt hiệu quả. HĐND Thành phố Hà Nội được quyết định việc miễn áp dụng các quy định pháp luật đối với dự án thử nghiệm cụ thể theo đề nghị của UBND Thành phố.

Dự thảo Luật yêu cầu việc thí điểm phải xác định rõ cơ chế kiểm soát, biện pháp quản lý rủi ro và đặc biệt là cơ chế miễn trừ trách nhiệm. Đây là một bước tiến về mặt thể chế bởi sự đổi mới luôn đi kèm với rủi ro. Nếu không có cơ chế miễn trừ trách nhiệm rõ ràng cho những thiệt hại xảy ra trong quá trình thử nghiệm (với điều kiện tuân thủ đúng quy trình, quy định, không có tư lợi), sẽ khó có thể và không có doanh nghiệp nào dám bước vào không gian thử nghiệm. Việc luật hóa cơ chế miễn trừ trách nhiệm chính là “lá chắn” bảo vệ, đồng thời khuyến khích sự sáng tạo, phá bỏ rào cản trong tiến trình phát triển của Hà Nội.

Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát quy định trong Dự thảo Luật Thủ đô 2024 (sửa đổi), không chỉ để Hà Nội phát triển nhanh và bền vững, mà còn là một phép thử mang tầm quốc gia. Những mô hình thành công, những bài học quản lý rút ra từ Hà Nội sẽ cung cấp luận cứ thực tiễn vững chắc để Quốc hội, Chính phủ (hiện tại và tương lai) có thể hoàn thiện khung pháp lý chung cho cả nước.

Với Hà Nội nói riêng, khi có trong tay chiếc “chìa khóa” đầu tiên này, Thủ đô hoàn toàn đẩy nhanh tiến độ hiện thực hóa khát vọng đô thị thông minh, hiện đại, dẫn dắt kinh tế vùng và đất nước trong kỷ nguyên số./.

Trung Kiên