Quy hoạch Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm: Định hướng mới, vượt trội, đột phá

Quy hoạch Thủ đô đã cho thấy sự thay đổi mạnh mẽ về tư duy, phương pháp lập Quy hoạch, đó là chuyển từ quy hoạch hàn lâm sang quy hoạch hành động. Quy hoạch được gắn liền với chương trình, kế hoạch thực hiện, làm cơ sở để triển khai ngay các dự án động lực mang tính chiến lược của Thủ đô; phát triển đô thị gắn chặt với phát triển hạ tầng, đặc biệt là hệ thống đường sắt đô thị để khắc phục triệt để các điểm nghẽn của các đô thị lớn.

UBND Thành phố đề xuất 11 nhóm giải pháp đột phá, trong đó về phát triển liên kết vùng, Thủ đô sẽ xây dựng mô hình “Hạt nhân - Vệ tinh” gắn với chia sẻ chức năng, Hà Nội giữ vai trò là đô thị hạt nhân, trung tâm lan tỏa và động lực dẫn dắt toàn vùng Thủ đô, vùng Đồng bằng sông Hồng và Vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ.

Đối với cấu trúc không gian và kết nối: các đô thị thuộc các tỉnh xung quanh (như Bắc Ninh, Hưng Yên, Thái Nguyên, Phú Thọ, Ninh Bình...) đóng vai trò là các đô thị vệ tinh, đối trọng. Hệ thống “Hạt nhân - Vệ tinh” này được gắn kết chặt chẽ thành một khối thống nhất thông qua mạng lưới hạ tầng giao thông hiện đại, bao gồm các tuyến đường vành đai (Vành đai 4, 4,5, Vành đai 5), các trục cao tốc hướng tâm và đặc biệt là hệ thống đường sắt liên vùng.

Về phân vai và chia sẻ chức năng, Quy hoạch Thủ đô kết nối hạ tầng thông suốt sẽ là cơ sở để Hà Nội san sẻ áp lực, Thành phố Hà Nội tập trung vào các chức năng lõi, giá trị gia tăng cao (R&D, tài chính quốc tế, đổi mới sáng tạo, y tế, giáo dục chuyên sâu); chủ động chia sẻ không gian sản xuất công nghiệp, logistics, kho bãi cho các đô thị vệ tinh lân cận để giảm tải áp lực hạ tầng cơ bản cho Thủ đô.

Trong khi đó, về cơ chế điều phối Vùng, Thành phố Hà Nội đề xuất cơ chế vận hành vùng theo “cơ chế mềm” nhưng có công cụ tài chính thực chất. Kiến nghị cho phép thành lập Quỹ phát triển Vùng Thủ đô để các địa phương cùng phối hợp đầu tư các dự án hạ tầng kết nối chiến lược (đường sắt liên vùng, vành đai), hệ thống sông, hồ, đê liên tỉnh để xử lý ngập cũng như xử lý các vấn đề môi trường mang tính liên tỉnh (như ô nhiễm lưu vực sông Nhuệ, sông Đáy, sông Tô Lịch,…, xử lý rác thải); di dời các cơ sở gây ô nhiễm trong vùng Thủ đô để đề xuất các giải pháp giảm ô nhiễm không khí.

UBND Thành phố Hà Nội cũng đề xuất giải pháp đột phá lấy đường sắt đô thị làm chủ đạo, phát triển đô thị dựa trên mô hình TOD. Theo đó, Hà Nội định hướng giao thông công cộng của Thủ đô lấy đường sắt đô thị (Metro) làm phương thức chủ đạo, mang tính dẫn dắt quy hoạch. Quy hoạch bổ sung các tuyến liên vùng, nâng tổng chiều dài mạng lưới Metro lên khoảng 1.200km để định hình không gian phát triển mới. Trong đó đường sắt Vùng/Liên vùng (3 tuyến); Đường sắt đô thị nhanh (2 tuyến); Đường sắt đô thị (11 tuyến), Đường sắt nhẹ và Vận chuyển tự động (6 tuyến).

Áp dụng triệt để mô hình TOD (phát triển định hướng giao thông công cộng). Tại các khu vực xung quanh nhà ga Metro và các trục giao thông chính, Thành phố Hà Nội cho phép mở rộng không gian, tăng mật độ xây dựng, nâng tầng cao và tăng hệ số sử dụng đất, vừa tạo ra các đô thị nén hiện đại, giải phóng mặt đất để làm không gian xanh, công viên vừa là công cụ tài chính cốt lõi để Thành phố điều tiết, thu hồi phần giá trị gia tăng từ đất đai, tạo lập nguồn vốn để tái đầu tư.

Ngoài ra, chính quyền Thành phố Hà Nội đưa ra giải pháp đột phá về thiết chế tại các cực tăng trưởng, kéo giãn dân cư nội đô. Thành phố đề xuất thiết lập các Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt tại các cực phát triển trọng điểm. Tiêu biểu là định hướng xây dựng Khu thương mại tự do gắn với đô thị Sân bay phía Bắc (Đông Anh - Sóc Sơn) và đô thị Khoa học Công nghệ phía Tây (Hòa Lạc). Các mô hình này sẽ được áp dụng hệ thống cơ chế, chính sách vượt trội, tạo động lực mới để Thủ đô hội nhập và cạnh tranh quốc tế.

Với giải pháp đột phá về mô hình, Quy hoạch Thủ đô sẽ kiến tạo đô thị thông minh - xanh - bền vững. Đô thị Thông minh sẽ áp dụng mô hình quản trị dựa trên “Bản sao số” và trí tuệ nhân tạo (AI). Mọi quyết sách quy hoạch, giao thông (ITS) đều được mô phỏng trước trên môi trường số. Tỷ trọng kinh tế số hướng tới đạt 50% GRDP vào năm 2035.

Đô thị xanh và bền vững theo hướng cụ thể hóa chiến lược hành lang xanh, quy hoạch hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” (Net-Zero). Mở rộng hệ thống không gian xanh, nâng tỷ lệ che phủ rừng (>6,2%), mở rộng phát triển cấu trúc “Rừng trong Thành phố - Thành phố trong rừng”; chuyển đổi 100% phương tiện giao thông công cộng sang năng lượng sạch; quy hoạch vùng phát thải thấp trong nội đô; áp dụng mạnh mẽ kinh tế tuần hoàn trong xử lý rác thải và nước thải.

Ngoài ra, UBND Thành phố đề xuất giải pháp tái thiết đô thị toàn diện và chọn lọc bằng việc chuyển từ tư duy cải tạo nhỏ lẻ sang tái thiết mang tính đồng bộ, toàn diện. Cùng đó, nghiên cứu cải tạo, tái thiết đô thị (cải tạo tích cực, tái thiết thích ứng) khu vực trung tâm (CBD) gắn với trục Đại lộ cảnh quan sông Hồng và hai bên sông.

Cải tạo, tái thiết, bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa lịch sử khu vực phố cổ (36 phố phường), phố cũ, khu cũ, các khu dân cư xuống cấp, chung cư cũ; cải tạo, tái thiết khu vực hồ Tây và vùng phụ cận, khu vực di tích, di sản (Hoàng thành Thăng Long, Cổ Loa, Văn Miếu - Quốc Tử Giám và phụ cận,...); mở rộng cải tạo, tái thiết, tái cấu trúc các khu vực Vành đai 1, Vành đai 2, Vành đai 3 và lan tỏa ra các khu vực đô thị và nông thôn.

Cho phép nghiên cứu quy hoạch tái thiết, giải tỏa mức độ phù hợp theo từng ô phố để quy hoạch lại đồng bộ hạ tầng, quỹ đất dôi dư sau giải tỏa ưu tiên xây dựng các công trình hạ tầng đô thị và không gian xanh; phát triển nhà ở xã hội tại các khu vực TOD ngoại vi, nghiên cứu quy hoạch với tính toán căn cơ, có phương án chính xác cho từng đối tượng, từng khu vực, trên nguyên tắc đảm bảo hiệu quả, nâng cao chất lượng đô thị và đảm bảo môi trường, sinh kế của người dân, tạo dư địa, động lực phát triển…/.

Quy hoạch Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm đặt ra mục tiêu tổng quát: Đến năm 2035, Thủ đô Hà Nội cơ bản trở thành Thành phố “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”, là trung tâm kinh tế, giáo dục, y tế và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực Châu Á - Thái Bình Dương.

Đến năm 2045, hội tụ tri thức và công nghệ toàn cầu, ngang tầm Thủ đô các nước phát triển. Đến năm 2065 và sau năm 2065, trở thành Thành phố toàn cầu, thuộc nhóm các thủ đô quốc tế có chất lượng sống và hạnh phúc cao nhất thế giới. Định hình cấu trúc đô thị theo không gian phát triển mở: "Đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm"; lấy sông Hồng làm trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo, trung tâm, gắn kết chặt chẽ với Vùng Thủ đô, Vùng đồng bằng sông Hồng, Vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ và các hành lang kinh tế quốc gia, quốc tế.

Tầm nhìn đến 100 năm (sau 2065): Thủ đô Hà Nội là Thành phố toàn cầu, đại đô thị "Văn hiến - Thông minh - Sáng tạo - Sinh thái" tiêu biểu trên thế giới. Hình thành hoàn chỉnh cấu trúc Đô thị đa tầng và nền kinh tế không gian.

Quỳnh Phạm